Jim Marlowe kimdir? Heinlein'ın Kızıl Gezegen'indeki genç

Jim Marlowe kimdir? Jim Marlowe, Robert A. Heinlein'ın gençlere yönelik Kızıl Gezegen (Red Planet, 1949) romanının kahramanı olan, Mars'ta yaşayan bir Dünya kolonisi çocuğudur. Evcil Marslı dostu Willis ile birlikte, arkadaşı Frank Sutton'la Lowell Akademisi'ne gitmek üzere yola çıkar. Koloninin yöneticisinin planlarını fark edince, bunu kendi halkına haber vermek için arkadaşıyla birlikte kaçar. Kitap bir okul macerası olarak başlar, bir bağımsızlık mücadelesine dönüşür.

Hangi eserlerde geçer?

Jim Marlowe, Robert A. Heinlein'ın Charles Scribner's Sons yayınevi için yazdığı gençlik romanları dizisindeki Kızıl Gezegen'in başrolüdür; roman 1949'da Scribner's tarafından yayımlandı. Heinlein (1907-1988) 1947-1959 arasında bu yayınevi için her yıl bir kitap yazdı; kitaplar Noel hediyesi olarak gençlere sunulmak üzere zamanlanıyordu.

Romanda tanıtılan Marslı yaşam döngüsü (zıplayan yavru, yetişkin ve "yaşlılar" olmak üzere üç evre) ve "su arkadaşları" gibi fikirler, sonradan Yaban Diyarlarda Yabancı romanında da yinelenir. Heinlein Mars'ı sonraki romanlarında da sahne olarak kullandı.

Kitabın basım tarihi de ilginçtir. Heinlein'ın yaşam öyküsünde belirtildiği gibi, yayıncı editörler gençlerin silah kullanması ve Marslı bir karakterin tanımlanması konusunda köklü değişiklikler istemişti. 1949 baskısı bu müdahaleli metindir. Heinlein'ın ölümünden sonra Del Rey Books romanı yazarın asıl yazdığı biçimde yeniden yayımladı.

Hikâyedeki yeri

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır.

Jim ve arkadaşı Frank, Mars'taki Lowell Akademisi'ne gitmek üzere kolonilerinden ayrılır. Jim'in yanında Willis vardır: kürklü, voleybol topu büyüklüğünde bir Mars yaratığı. Willis'in insan çocuğu düzeyinde zekâsı vardır ve duyduğu sesleri kusursuzca yeniden üretebilir. Kolonin yöneticisi ise Willis'i Londra Hayvanat Bahçesi'ne satmak ister. Üstelik Mars'ın sert kışından kurtulmak için yapılan yıllık göçün de engellenmesini planlamaktadır.

İki genç, Willis'in duyduklarını tekrarlamasıyla bu planları öğrenir. Okuldan ayrılıp koloniye döner ve halkı uyarırlar. Hikâye, koloni sakinlerinin otomatik savunma sistemlerine karşı direnişiyle ve Dünya yönetiminden bağımsızlıklarını ilan etmeleriyle sonuçlanır. Jim burada bir aksiyon kahramanından çok, doğru bilgiyi doğru yere ulaştıran bir tanık gibi çalışır. Kitabın gençlere dönük taraflarından biri de budur: büyükler arasındaki siyasi kavgada çocukların sorumluluk alması.

Canlandıranlar

Jim Marlowe için bir sinema filmi ya da canlı oyunculu dizi uyarlaması bulunmuyor. Roman 1994'te Fox Kids için bir çizgi film mini dizisine uyarlandı; ancak bu yapım kitaptan önemli ölçüde farklı bir hikâye anlatıyor. Seslendirme kadrosunu doğrulayamadığım için burada oyuncu adı vermiyorum.

Karakterin arkasındaki bilim: Mars, kanallar ve gerçek koşullar

Jim'in Mars'ı, 20. yüzyıl ortasının bilgisine ve hayal gücüne aittir. O yıllarda gezegen hakkında bilinenler bugünküyle kıyaslanamazdı. İtalyan gökbilimci Giovanni Schiaparelli (1835-1910), Milano'daki Brera Gözlemevi'nde çalışırken 1877'deki büyük yaklaşma sırasında Mars'ta ince çizgiler gördü ve bunlara İtalyanca "canali" dedi; sözcük doğal kanalları anlatıyordu, ama İngilizceye "canals" diye çevrilince yapay yapı anlamı kazandı ve akıllı Marslılar hakkında geniş bir kuşku doğurdu. Schiaparelli ayrıca bugün de kullanılan Mars yer adı sistemini kurdu; 2016'daki ExoMars deneme inişçisi onun adını taşır.

Amerikalı gökbilimci Percival Lowell bu fikri çok daha ileri taşıdı. 1893-1894 kışında Arizona'nın Flagstaff kentinde kurduğu rasathanede 1908 dolaylarına kadar Mars'ı yoğun biçimde inceledi. Kuruyan bir gezegende gelişmiş bir uygarlığın, kutup buzullarından su taşımak için kanallar açtığını savundu ve bunu Mars (1895), Mars and Its Canals (1906) ve Mars as the Abode of Life (1908) kitaplarıyla yaydı. Fikre başından beri şüpheyle bakanlar oldu; 1909'da Mount Wilson'ın 60 inçlik teleskobu düzensiz jeolojik yapılar gösterdi. Kesin sonuç uzay çağında geldi: Mariner 4, 28 Kasım 1964'te fırlatıldı ve 14-15 Temmuz 1965'te Mars'a yaklaşık 9.846 km mesafeden geçerek 21 fotoğraf çekti. Görüntüler Ay'a benzer, kraterli bir yüzey gösteriyordu; radyo ölçümleri yüzey basıncının yaklaşık 4,1-7,0 milibar olduğunu gösterdi. Her fotoğrafın Dünya'ya iletilmesi yaklaşık altı saat sürdü; toplam 5,2 milyon bitlik veri geldi. Bu görüntüler bilim dünyasının Mars'ta yaşam olasılığına bakışını büyük ölçüde değiştirdi. Mariner 6, 7 ve 9 görevleri de kanal bulamadı. Romanın Mars'ının Lowell'dan ne kadar beslendiğini kaynaklarda doğrulayamadım; ama dönemin okuru için "kolonileşmiş, ince havalı ve soğuk bir Mars" fikri zaten tanıdık bir hayaldi.

Gerçek Mars bugün iyi ölçülmüş bir gezegen. Çapı 6.779 km ile Dünya'nın yaklaşık yarısıdır. Atmosferi yaklaşık yüzde 96 karbondioksit, yüzde 1,93 argon ve yüzde 1,89 azottan oluşur; yüzey basıncı Dünya'nınkinin yalnızca yaklaşık yüzde 0,6'sıdır. Yüzey çekimi Dünya'nınkinin yüzde 38'i kadardır. Ortalama yüzey sıcaklığı yaklaşık -60 °C'dir; konuma ve mevsime göre -110 °C ile 35 °C arasında değişir. Bir Mars günü (sol) 24 saat 39 dakika 36 saniye sürer. Eksen eğikliği 25,19 derece olduğu için mevsimler vardır; ancak Mars Güneş çevresindeki turunu yaklaşık 687 Dünya gününde tamamladığından, her mevsim Dünya'dakinin kabaca iki katı sürer. Mars'ın iki küçük uydusu da vardır: Phobos ve Deimos. Gezegende güneşe yaklaşıldığında ortaya çıkan toz fırtınaları Güneş Sistemi'nin en büyükleri arasındadır ve rüzgâr hızı 160 km/saati aşabilir; ancak atmosfer çok ince olduğundan bu rüzgârlar Dünya'daki kadar kuvvetli hissettirmez. Kutup başlıklarında su buzu ve karbondioksit buzu bulunur; güney kutbundaki buzun tamamı erirse gezegen yüzeyinin büyük bölümünü yaklaşık 11 metre derinliğinde kaplayacak kadar suyu vardır.

Romandaki kış göçü fikri, bu gerçeklerle uyumlu görünür; çünkü Mars gerçekten sert bir iklime sahiptir. Ama romandaki koşullar kurgudur: bugün hiçbir insan Mars yüzeyinde yaşamıyor ve Mars'ta yaşam bulunduğuna dair kesin bir kanıt yok. Gezegen hakkında daha fazlasını Mars, Mars'ın keşfi: Mariner'den Perseverance'a ve Phobos ve Deimos sayfalarında bulabilirsiniz.

Kültürdeki etkisi

Jim Marlowe'un hikâyesi, bilimkurguda "koloni bağımsızlığı" temasını gençlere anlatan kitaplardan biridir. Heinlein'ın yayıncısının kitaba müdahalesi, gençlere nasıl bir bilimkurgu sunulacağı tartışmasının da bir parçası oldu. Heinlein'ın kitaplarıyla ilgili genel bir bakış için Robert A. Heinlein sayfasına bakabilirsiniz; dört romanı Hugo Ödülü kazanmıştır.

Jim bugün, Mars'a yerleşme fikrinin yeniden gündemde olduğu bir çağda ayrı bir anlam taşır. Mars'ta geçen modern hikâyelerin kahramanlarıyla, örneğin Mark Watney'le karşılaştırıldığında, Jim'in dünyası bir geçici görev değil bir yurt olarak çizilir: kahraman Mars'a gelmiş biri değil, orada büyümüş biridir. Willis'in o yurtta aldığı yer ise ayrı bir karakter sayfasında anlatılıyor.