Ellen Ripley kimdir? Alien serisinin hayatta kalan kahramanı

Ellen Ripley kimdir? Ellen Ripley, Yaratık (Alien) film serisinin ilk ana kahramanıdır: Dünya'ya dönen ticari yük gemisi Nostromo'nun subaylarından biri olarak tanıdığımız, ölümcül bir uzaylı yaratıkla karşılaşan mürettebattan geriye kalan tek kişidir. Rolü serinin ilk dört filminde Amerikalı oyuncu Sigourney Weaver üstlendi. Ripley, bilimkurgu sinemasının en önemli karakterlerinden biri sayılır; korku ve aksiyon türlerinde bir kadın kahramanın nasıl yazılabileceğine dair beklentileri değiştiren bir figür olarak anılır.

Hangi eserlerde geçer?

Ripley, Dan O'Bannon'ın yazdığı, O'Bannon ile Ronald Shusett'in öyküsüne dayanan ve Ridley Scott'ın yönettiği 1979 tarihli Yaratık filmiyle doğdu. Weaver onu dört filmde oynadı:

• Yaratık (Alien), 1979 – yönetmen Ridley Scott
• Yaratık 2 (Aliens), 1986 – yönetmen James Cameron
• Yaratık 3 (Alien 3), 1992 – yönetmen David Fincher
• Yaratık: Diriliş (Alien Resurrection), 1997 – yönetmen Jean-Pierre Jeunet, senaryo Joss Whedon

Serinin sonraki filmleri, yani öncül Prometheus (2012) ile Yaratık: Antlaşma (2017) ve ilk iki film arasında geçen Alien: Romulus (2024), başka karakterleri izler. Noah Hawley'nin 2025'te başlayan Alien: Earth dizisi de öyledir. Ripley ayrıca romanlarda, çizgi romanlarda ve oyunlarda yaşadı: Weaver, 2014'te Alien: Isolation oyununda 17 yıl aradan sonra karaktere yeniden sesini verdi. Oyunun kahramanı, Ripley'nin annesinin izini süren kızı Amanda'dır. Bütün yapımların sırasını Alien izleme sırası sayfamızda bulabilirsiniz.

Karakter nasıl doğdu?

Ripley başlangıçta bir kadın olarak düşünülmemişti. O'Bannon ve Shusett senaryodaki rolleri cinsiyetten bağımsız yazmış, metne ekibin karma olduğunu ve her rolün kadın ya da erkek oyuncuya verilebileceğini not etmişlerdi. Scott da önce Ripley'yi bir erkek olarak hayal ediyordu; 20th Century Fox'un başındaki Alan Ladd Jr.'ın Ripley'nin neden bir kadın olamayacağını sorması üzerine karakter kadına dönüştü. Rol için Meryl Streep'in adı geçti, Helen Mirren seçmelere katıldı; ama rol, Broadway deneyimi olan ama sinemada pek tanınmayan Weaver'a gitti. Weaver kadroya alınan son oyuncuydu ve Ripley onun sinemadaki ilk başrolü oldu.

Çekimler sırasında Weaver 28 yaşındaydı. Eleştirmen Roger Ebert, kadronun gerilim filmlerinde alışılmış olandan daha yaşlı olmasının karakterleri inandırıcı kıldığını, bunların maceracı değil, bir şirket için 20 milyon ton cevheri Dünya'ya taşıyan işçiler olduğunu yazmıştı. Ripley'nin gücü de buradan gelir: O bir asker ya da seçilmiş bir kahraman değil, kurallara uyan, soğukkanlı kalan ve hayatta kalmayı başaran bir çalışandır.

Hikâyedeki yeri

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır.

Yaratık'ta Nostromo'nun "Anne" (Mother) adlı bilgisayarı yakındaki bir gök cisminden gelen bir sinyal yakalar ve uyku hâlindeki mürettebatı uyandırır. Sinyali araştırmaya giden Kane'in yüzüne bir yaratık yapışınca Ripley, karantina kurallarını gerekçe göstererek onları gemiye almayı reddeder, ama kararı çiğnenir. Gemiye sızan yaratık mürettebatı tek tek öldürürken Ripley, şirketin yaratığı ne pahasına olursa olsun inceleme için getirme emri verdiğini ve bilim subayı Ash'in aslında bir android olduğunu öğrenir. Sonunda gemiyi havaya uçurur, kaçış mekiğine gizlenen yaratığı da uzaya atar ve kedisi Jones'la birlikte uykuya yatar.

Yaratık 2'de Ripley 57 yıl sonra uyandırılır. Anlattıklarına kimse inanmaz, uzay uçuşu lisansı elinden alınır; filmin uzun sürümünde kızının bu arada yaşlanıp öldüğünü de öğrenir. Yaratıkların yumurtalarının ilk bulunduğu LV-426'daki koloniyle bağlantı kesilince bir deniz piyadesi birliğiyle oraya döner. Koloniden sağ kalan küçük kız Newt ile kurduğu anne-kız bağı, filmin duygusal merkezidir. Yaratık 3'te Ripley'nin kaçış kapsülü bir hapishane gezegenine düşer; içinde bir yaratık kraliçesi embriyosu taşıdığını öğrenen Ripley, türün Weyland-Yutani şirketi tarafından biyolojik silah olarak kullanılmasını önlemek için kendini feda eder. Yaratık: Diriliş'te, 200 yıl sonra, bilim insanları kan örneklerinden Ripley'yi klonlar; insan ile yaratık arasında bir yerde duran bu yeni Ripley, kendi kimliğini sorgulayan bir karakterdir.

Ripley'yi kim canlandırdı?

Ripley, Sigourney Weaver'ın adını dünyaya duyuran ve bugün de en çok tanınan rolüdür. İlk film ona BAFTA'da en umut vadeden yeni oyuncu ve Saturn Ödülleri'nde en iyi kadın oyuncu adaylıkları getirdi. Yaratık 2 ile En İyi Kadın Oyuncu dalında ilk Oscar adaylığını aldı. Akademi'nin o güne dek bilimkurgu ve korku türlerini pek ödüllendirmediği düşünülünce bu adaylık bir dönüm noktası sayılır. Weaver, bu rolle bir Altın Küre adaylığı ve dört Saturn En İyi Kadın Oyuncu adaylığı da aldı; Saturn ödülünü Yaratık 2 ile kazandı.

Karakterin başka seslendirenleri de oldu: Alien: Isolation'ın internette yayımlanan animasyon uyarlamasında (2019) Ripley'nin kızına bıraktığı son sesli mesajı Andrea Deck seslendirdi. Ancak sinemada Ripley demek, bugün de yalnız Weaver demektir.

Karakterin arkasındaki bilim: dondurucu uyku ve uzun yolculuklar

Ripley'nin hikâyesini taşıyan bilimsel fikir, uzun uzay yolculuklarında mürettebatın bir tür uyku hâlinde (serideki adıyla "hipersleep" ya da kriyo uyku) bekletilmesidir. Serinin evreninde yolculuklar aylarca, hatta yıllarca sürer ve bu uyku olmadan yapılamaz. Ripley'nin kişisel trajedisi de buna bağlıdır: Yaratık 2'de 57 yıl boyunca bilinçsiz sürüklenmiş, uyandığında tanıdığı dünya ortadan kalkmıştır.

Gerçekte bir insanı yıllarca askıya alıp sağ salim uyandırmak henüz mümkün değildir. Bilimde bu fikre "askıya alınmış canlılık" denir: biyolojik işlevleri yavaşlatarak ya da durdurarak canlılığı korumak. Doğada örnekleri vardır; tohumlar, bazı mikroorganizmalar ve kış uykusuna yatan hayvanlar bunu farklı ölçülerde yapar. Tıpta ise 1970'lerden bu yana bazı açık kalp ameliyatlarında vücut sıcaklığı bilinçli olarak düşürülür (indüklenmiş hipotermi).

Uzay mühendisleri tam dondurmak yerine daha ulaşılabilir bir hedefe bakıyor: metabolizmanın uzun süre düşük tutulduğu derin uyku hâli, yani "torpor". NASA'nın desteklediği ve SpaceWorks Engineering şirketinden John Bradford'un yürüttüğü bir çalışma, Mars'a gidecek mürettebatı torpor hâlinde taşıyacak küçük bir yaşam modülü tasarladı. Çalışmaya göre 4-6 kişilik bir mürettebat için modülün kütlesi bugünkü tasarımlardaki 20-50 ton yerine 5-7 tona, hacmi de yaklaşık 200 metreküpten 20 metreküpe inebilir. Aynı çalışma, insanı tümüyle dondurup yeniden canlandırmanın hâlâ çok uzakta olduğunu açıkça kabul ediyor.

Konunun ayrıntısını Uzay Yolcuları'ndaki gibi kış uykusuyla yıldızlara gidilebilir mi? yazımızda, astronotların bugün uzayda nasıl uyuduğunu ise uzayda uyku sayfamızda anlattık. Serinin öteki bilimsel teması olan yapay zekâ da Ripley'nin hikâyesinde belirleyicidir: Gemi bilgisayarı ve şirketin gizli talimatını uygulayan android Ash, Ripley'nin karşısındaki tehlikenin yalnız yaratık olmadığını gösterir.

Kültürdeki etkisi

Yaratık ve Yaratık 2, bilimkurgu, aksiyon ve korku türlerinde cinsiyet rollerine meydan okudukları için övüldü. Ripley, Amerikan Film Enstitüsü'nün (AFI) 100 kahraman ve kötü listesinde kahramanlar arasında 8. sıradadır ve listede ondan önce gelen tek kadın karakter Clarice Starling'dir. Empire dergisinin en büyük film karakterleri listesinde 2008'de 9., 2015'te 5. sıraya yerleşti ve iki listede de en üst sıradaki kadın karakter oldu. Total Film dergisi 2011'de onu bütün filmlerin en iyi kadın karakteri seçti.

Eleştirmenler Ripley'yi farklı açılardan okudu. Little White Lies dergisinden Lara Cory, onun erkek başrolün yanında bir süs olarak değil, hikâyeyi taşıyan kişi olarak yazıldığını ve Newt'le ilişkisindeki annelik duygusunun bir zayıflık değil, karakterin itici gücü olarak işlendiğini vurguladı. Jacobin dergisinden Jarek Paul Ervin ise dev şirket Weyland-Yutani'ye karşı mücadelesi nedeniyle onu bir işçi sınıfı kahramanı olarak tanımladı. Ripley'nin animatronik bir figürü 1989-2017 arasında Disney'in Hollywood Studios parkındaki The Great Movie Ride gezisinde yer aldı. Karakterin doğduğu Yaratık filmi ise 2002'de kültürel, tarihî ya da estetik açıdan önemli bulunarak ABD Kongre Kütüphanesi'nin Ulusal Film Arşivi'ne alındı.