Yaratık: Diriliş (Alien Resurrection)

Yaratık: Diriliş, Alien serisinin dördüncü filmi ve hikâyeyi Yaratık 3'ün olaylarından tam 200 yıl sonrasına taşıyor. Fransız yönetmen Jean-Pierre Jeunet'nin yönettiği, senaryosunu Joss Whedon'ın yazdığı 1997 yapımı film, serinin en tuhaf, en grotesk ve görsel olarak en farklı halkası.

Konusu

Ellen Ripley'nin ölümünden iki yüzyıl sonra, askerî araştırma gemisi Auriga'daki bilim insanları onun saklanan kan örneklerinden bir klon üretiyor. Amaçları, Ripley'nin vücudunda taşıdığı yaratık kraliçesini ele geçirmek ve yaratıkları laboratuvarda üretmek. Klonlama işlemi beklenmedik bir sonuç da veriyor: Yeni Ripley, yaratıkların bazı özelliklerini taşıyor; daha güçlü, daha hızlı ve onlarla tuhaf bir bağı var. Eski Ripley'nin anılarının bir kısmı da onunla birlikte geri gelmiş.

Bu sırada bir grup paralı asker, Auriga'ya yasa dışı bir yük teslim etmek için gemiye yanaşıyor. Laboratuvardaki yaratıklar kafeslerinden kurtulduğunda gemi bir kâbusa dönüşüyor. Daha da kötüsü, Auriga'nın acil durum programı onu doğrudan Dünya'ya götürüyor. Ripley ve hayatta kalanlar, yaratıkların gezegene ulaşmasını engellemek zorunda.

Yapım ve oyuncular

Yapımcılar yönetmen ararken önce Trainspotting'in yönetmeni Danny Boyle'a gitti; Boyle, filmin gerektirdiği efekt yüküne hazır olmadığını düşünerek projeden çekildi. Peter Jackson teklifi geri çevirdi, Bryan Singer ile de görüşüldü. Sonunda benzersiz bir görsel üslubu olduğu düşünülen Fransız yönetmen Jean-Pierre Jeunet seçildi. Jeunet, o sırada Amélie'nin senaryosunu yeni bitirmişti ve seriye bir devam filmi yapmanın kötü bir fikir olduğunu düşündüğü için teklife şaşırdı. Çekimlere başladığında çok az İngilizce bildiği için set boyunca bir tercümanla çalıştı. Senaryoyu Joss Whedon yazdı; film 70 milyon dolarlık bütçeyle, tamamen Los Angeles'taki 20th Century Fox stüdyolarında çekildi. Jeunet, görüntü yönetmeni Darius Khondji ve efekt sorumlusu Pitof gibi eski çalışma arkadaşlarını da yanına aldı.

Sigourney Weaver hem başrolde hem de yapımcılar arasında. Ona Winona Ryder, Ron Perlman, Dan Hedaya, Brad Dourif ve Michael Wincott eşlik ediyor. Film 6 Kasım 1997'de Paris'te gösterildi. ABD ve Kanada'da serinin en az kazanan filmi oldu, dünya genelinde ise 161 milyon dolar hasılat elde etti. Eleştirmenler senaryoyu eleştirse de Weaver'ın performansını ve Jeunet'nin yönetmenliğini övdü.

Alien evrenindeki yeri

Diriliş, evren içi kronolojide serinin en son halkası. Yaratık 3'ün kapattığı Ripley hikâyesini klonlama fikriyle yeniden açıyor. Whedon, hikâyenin Dünya'da geçeceği bir beşinci film için senaryo da yazmıştı ama bu proje gerçekleşmedi; seri bir sonraki adımda Alien vs. Predator filmlerine, ardından Ridley Scott'ın öncül filmlerine yöneldi. Yaratığı Dünya'ya getirme fikri ise ancak yıllar sonra Alien: Earth dizisiyle hayata geçti. Bütün sıralama için Alien izleme sırası sayfamıza bakabilirsiniz.

Bilim ne diyor?

Filmin merkezindeki fikir klonlama. Gerçekte memelileri klonlamak mümkün; Dolly koyunu bunun en bilinen örneği. Ancak bir klon, kaynağının anılarını taşımaz: Kimlik ve anılar genlerde değil, beyindeki bağlantılarda yaşanmış deneyimlerle oluşur. Filmdeki iki farklı türün genlerinin karışıp her ikisinin de özelliklerini taşıyan bir canlı ortaya çıkarması da bugünkü biyolojinin bildiği bir şey değil.

Filmin bir başka ilginç yanı Auriga'nın kendisi. Dev araştırma gemisi, bir uzay istasyonu gibi kendi içinde yaşayan kalabalık bir mürettebat taşıyor ve gemide yapay yerçekimi var. Gerçek uzay araçlarında yapay yerçekimi henüz yok; Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki astronotlar sürekli serbest düşüş halinde yaşıyor. Gelecekte dönen istasyonlarla merkezkaç kuvvetinden yararlanarak yapay yerçekimi oluşturmak mümkün olabilir, ama bunun için çok büyük yapılar gerekiyor.

Eleştirmenler ne dedi?

Rotten Tomatoes'ta 163 eleştirinin yüzde 56'sı olumlu, Metacritic puanı ise 100 üzerinden 63. Eleştirmenlerin üzerinde birleştiği nokta Sigourney Weaver oldu: Yarı insan yarı yaratık bir Ripley'yi canlandıran Weaver'ın vahşi ve tekinsiz oyunu, filmin en güçlü yanı sayıldı. Entertainment Weekly'den Lisa Schwarzbaum, hikâyeyi 200 yıl ileri sararak insan ve yaratık DNA'sının karışımından yeni bir Ripley yaratmanın "öteki" korkusunu taze ve düşündürücü bir yöne taşıdığını yazdı. Senaryoyu ise pek çok eleştirmen dağınık buldu. Film, En İyi Bilimkurgu Filmi ve Ryder'ın yardımcı kadın oyuncu adaylığı dahil altı dalda Saturn Ödülü'ne aday gösterildi.

Etkisi

Yaratık: Diriliş, karışık eleştiriler almasına rağmen kendine özgü bir hayran kitlesi kazandı. Jeunet'nin kara mizahı, tuhaf karakterleri ve paralı askerlerden oluşan uyumsuz mürettebatı filmi serinin diğer halkalarından belirgin biçimde ayırıyor. Filmin su altında geçen kovalamaca sahnesi ise serinin en çok hatırlanan aksiyon sahnelerinden biri.

Nasıl izlenmeli?

Yaratık: Diriliş, Türkiye'de 27 Mart 1998'de vizyona girdi. Seriyi yayın sırasıyla izleyenler için dört klasik filmin sonuncusu; ama ton olarak ilk üç filmden oldukça farklı. Ridley Scott'ın soğuk korkusunu ya da James Cameron'ın askerî aksiyonunu bekleyen izleyici burada kara mizah, tuhaf karakterler ve bol miktarda grotesk görüntüyle karşılaşacak. Bu yüzden filmi bir Alien filmi kadar, kendine özgü bir Jeunet filmi olarak da izlemek gerekiyor. Ripley'nin hikâyesinin devamını merak edenler için Diriliş'i Yaratık 3'ün hemen ardından izlemek en doğrusu; iki film arasındaki 200 yıllık boşluk, Ripley'nin bu filmdeki yabancılığını daha da çarpıcı kılıyor.

Kısaca

• Yönetmen: Jean-Pierre Jeunet; senaryo: Joss Whedon
• Yıl: 1997; süre 109 dakika
• Oyuncular: Sigourney Weaver, Winona Ryder, Ron Perlman, Dan Hedaya
• Evren içi sıra: Yaratık 3'ten 200 yıl sonra; serinin en son halkası
• Dünya genelinde hasılat: 161 milyon dolar