Jake Sully kimdir? Avatar'ın Pandora'da Na'vi olan askeri

Jake Sully kimdir? Jake Sully, James Cameron'ın yarattığı Avatar film serisinin başkahramanıdır. 22. yüzyılda yaşayan bir ABD Deniz Piyadeleri gazisidir; aldığı bir omurga yaralanması yüzünden belden aşağısı felçlidir. Tek yumurta ikizi Tom ölünce onun yerine, Pandora adlı uydudaki Avatar Programı'na katılır. Bu programda insanlar, insan ve Na'vi DNA'sı birleştirilerek üretilmiş melez bedenleri, yani "avatarları" uzaktan, zihinleriyle yönetir. Jake avatarı sayesinde yeniden koşabilir; ama Pandora'nın yerli halkı Na'vi'yi tanıdıkça onları topraklarından çıkarmak isteyen madencilik şirketine karşı döner. Serinin sonraki filmlerinde bir Na'vi klanının lideri ve bir aile babası olarak karşımıza çıkar.

Karakteri ilk filmden bu yana Avustralyalı oyuncu Sam Worthington canlandırıyor. Seri 2009 yapımı Avatar, 2022 yapımı Avatar: Suyun Yolu ve 2025 yapımı Avatar: Ateş ve Kül ile sürüyor.

Hangi eserlerde geçer?

Cameron, Avatar için 80 sayfalık ilk hikâye taslağını 1994'te yazdı. Filmi Titanik'ten sonra çekmeyi planlıyordu, ama hayal ettiği görüntüleri yaratacak teknolojinin henüz hazır olmadığına karar verdi. Na'vi dili üzerindeki çalışmalar 2005'te, senaryo ve evrenin ayrıntıları 2006'nın başında başladı. Film 10 Aralık 2009'da Londra'da ilk kez gösterildi ve ABD'de 18 Aralık'ta vizyona girdi.

Jake, serinin üç filminin de merkezindedir; filmleri sırasıyla izlemek isteyenler Avatar izleme sırası sayfamıza bakabilir. Avatar 4 için 21 Aralık 2029, beşinci film için 19 Aralık 2031 tarihi açıklandı. Yapımcı Jon Landau, dördüncü filmin ilk bölümünde sekiz yıllık bir zaman atlaması olduğunu ve çocuk oyuncular büyümeden bu bölümün üçte birinin çekildiğini söylemişti. Karakter filmlerin yanı sıra Dark Horse'un çizgi romanlarında da yer alır: 2021'deki The Next Shadow ilk filmin hemen sonrasını, 2022-23'te yayımlanan The High Ground ise ikinci filmden önceki yılları anlatır.

Hikâyedeki yeri

Avatar'da yıl 2154'tür; Dünya kaynaklarını tüketmiş, ekolojik bir çöküş yaşamaktadır. Kaynak Geliştirme İdaresi (RDA) adlı şirket, Pandora'nın altındaki değerli bir mineral olan unobtanium için madencilik yapar. Programın başındaki bilim insanı Dr. Grace Augustine, Jake'i ikizinin yerine yetersiz bulsa da kabul eder. Ormanda vahşi bir hayvandan kaçarken Jake'i Na'vi kadını Neytiri kurtarır ve onu Omaticaya klanına götürür. Jake, güvenlik şefi Albay Miles Quaritch'e Na'vi hakkında bilgi taşımayı kabul etmiştir; ama üç ay içinde Neytiri'ye âşık olur ve klanın yaşam biçimine bağlanır. Şirket, klanın evi olan dev Yuva Ağacı'nı yıkmaya karar verince Jake taraf seçmek zorunda kalır.

Suyun Yolu'nda, insanların Pandora'dan sürülmesinin üzerinden on beş yıl geçmiştir. Jake artık Omaticaya'nın şefidir ve Neytiri'yle birlikte çocuk büyütmektedir. İnsanlar geri dönünce ailesini korumak için ormanı bırakır ve deniz kıyısında yaşayan Metkayina klanına sığınır. Ateş ve Kül'de ise ailesindeki gerginliklerle uğraşırken klanları yeniden bir araya getirmek zorunda kalan bir lider olarak görülür.

Hikâyenin sonu

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. İlk filmin sonunda Jake, Na'vi klanlarını birleştirip şirkete karşı savaşa öncülük eder. Pandora'nın vahşi yaşamı da savaşa katılınca insanlar yenilir ve çoğu Dünya'ya geri gönderilir; Jake birkaç bilim insanıyla birlikte Pandora'da kalır. Ruhlar Ağacı'nın yardımıyla bilinci kalıcı olarak avatar bedenine aktarılır ve artık tümüyle bir Na'vi olur.

Canlandıran: Sam Worthington

Rol için Chris Evans, Chris Pine, Chris Pratt ve Channing Tatum gibi isimler düşünüldü; Matt Damon'ın takvimi uymadı, 20th Century Fox ise Jake Gyllenhaal'ı istedi. Sonunda rol, o dönem pek tanınmayan Sam Worthington'a gitti. 1976'da İngiltere'de doğan ve altı aylıkken ailesiyle Batı Avustralya'nın Perth kentine taşınan Worthington, gizlilik içinde geçen seçmelerde ne filmin konusunun ne de yönetmenin söylenmesine sinirlenip bunu belli edince Cameron'ın dikkatini çekti. Cameron, son üç aday arasından Jake'in Na'vi'ye yaptığı çağrı konuşmasını en iyi okuyanın o olduğuna karar verdi; oyuncuda rolün gerektirdiği hem sertliği hem kırılganlığı bulduğunu söyledi. Worthington filmde ölen ikiz kardeş Tom'u da kısaca oynar.

Na'vi bedenindeki sahneler, oyuncunun hareketleri ve yüz ifadesi kaydedilerek bilgisayarda canlandırıldı (hareket yakalama). Worthington ilk filmdeki performansıyla Satürn Ödülleri'nde en iyi erkek oyuncu ödülünü kazandı, Suyun Yolu ile de aynı dalda yeniden aday oldu.

Karakterin arkasındaki bilim

Jake'in hikâyesi hayalî bir dünyada ama gerçek bir adreste geçer. Pandora, Polyphemus adlı kurgusal bir gaz devinin uydusudur ve bu gaz devi Alfa Centauri A yıldızının çevresinde döner. Alfa Centauri, Güneş'e en yakın yıldız sistemidir: Güneş benzeri iki yıldızı A ve B yaklaşık 4,34 ışık yılı uzaktadır, üçüncü üyesi olan kırmızı cüce Proxima Centauri ise 4,25 ışık yılıyla Güneş'e en yakın yıldızdır. A yıldızı Güneş'ten yaklaşık 1,1 kat daha ağır ve 1,5 kat daha parlaktır.

Gerçek Alfa Centauri A'nın çevresinde bir gaz devi olup olmadığı hâlâ açık bir soru. James Webb Uzay Teleskobu'nun Ağustos 2024 gözlemlerinde, yıldızdan yaklaşık 2 astronomik birim uzakta, Satürn kütlesinde bir gezegen olabilecek bir ışık noktası görüldü; ancak cisim sonraki gözlemlerde yeniden yakalanamadı ve doğrulanması gerekiyor. Pandora gibi uydulara gelince: Ötegezegenlerin uydularını, yani ötayları bulmak bugünkü yöntemlerle çok zor; Kepler gibi görevler adaylar bulsa da henüz doğrulanmış bir ötay yok. Bu sorunun ayrıntısı Avatar'daki Pandora gibi yaşanabilir bir uydu olabilir mi? yazımızda.

Filmde Pandora'nın havasında karbondioksit ve hidrojen sülfür bulunduğu için insanlar maskesiz nefes alamaz; Jake'in avatarına ihtiyaç duymasının bir nedeni de budur. Pandora'nın gece ışıldayan ormanları ise Cameron'ın gençliğinde gördüğü bir rüyadan ve okyanus derinliklerindeki canlıları gözlemlemesinden doğdu; tasarımın temelinde, Dünya denizlerinde çalkalanınca kısa süre ışık saçan tek hücreli dinoflagellatlar gibi biyolüminesan (ışık üreten) canlılar var.

Avatar teknolojisinin gerçek bir karşılığı yok, ama fikrin küçük bir ucu bugünkü tıpta görülüyor. Brown Üniversitesi'nde geliştirilen BrainGate gibi beyin-bilgisayar arayüzleri, beyne yerleştirilen 100 elektrotlu küçük bir dizinin nöron sinyallerini okuyarak omurilik yaralanması ya da ALS gibi nedenlerle hareket edemeyen kişilerin bir bilgisayar imlecini, robot kolu ya da tekerlekli sandalyeyi düşünceyle yönetmesini amaçlıyor; sistem hâlâ klinik deneme aşamasında. Jake'in bütün bir canlı bedeni uzaktan yönetmesi ve bilincinin başka bir bedene geçmesi ise tümüyle kurgu. Yolculuk da ayrı bir sorun: Bugünkü uzay araçlarıyla Alfa Centauri'ye varmak birkaç bin yıl alır. Breakthrough Starshot girişimi, lazerle itilen ışık yelkenli minik sondalarla bu süreyi 20 yıla indirmeyi düşünüyor; ayrıntılar Işık yelkenleri ve Breakthrough Starshot sayfamızda.

Kültürdeki etkisi

Avatar, Ocak 2010'da Titanik'i geçerek dünyanın en çok hasılat yapan filmi oldu ve 2 milyar doları aşan ilk film unvanını aldı. 2019'da Avengers: Endgame'e geçildi, 2021'de Çin'deki yeniden gösterimle yeniden zirveye çıktı. 82. Oscar töreninde dokuz dalda aday olup üç ödül kazandı. Başarısı 3D filmlere ilgiyi artırdı ve elektronik üreticilerini 3D televizyonlar çıkarmaya yöneltti. Suyun Yolu da 2,3 milyar doları aşarak 2022'nin en çok hasılat yapan filmi oldu.

Eleştirmenler ilk filmin görsel efektlerini çok övdü, olay örgüsünü ise başka eserlerden tanıdık bulduğu için eleştirdi. Jake'in hikâyesi tam da bu ikiliğin merkezinde durur: Seyirci Pandora'yı onun gözünden, yani hem yabancı hem içeriden birinin gözünden keşfeder. Karakter Mattel, McFarlane, Lego ve Funko'nun oyuncak serilerine girdi; Funko'nun figürlerinden biri onu Na'vi'nin korkup saygı duyduğu dev uçan avcı Toruk'u ehlileştiren Toruk Makto olarak gösteriyor.