Yaratık 3 (Alien 3)

Yaratık 3, David Fincher'ın yönettiği ilk uzun metrajlı film ve Alien serisinin en tartışmalı halkalarından biri. 1992'de gösterime giren film, Ripley'yi silahsız erkek mahkûmlarla dolu bir hapishane gezegenine düşürerek Yaratık 2'nin aksiyon dolu dünyasından bilinçli olarak uzaklaşıyor ve seriyi ilk filmin karanlık, kasvetli korkusuna geri götürüyor.

Konusu

Hikâye Yaratık 2'nin hemen ardından başlıyor. LV-426'dan kaçan askerî gemi Sulaco, uykudaki Ripley ve yol arkadaşlarıyla Dünya'ya dönerken gemide bir yangın çıkıyor ve kurtarma kapsülü otomatik olarak fırlatılıyor. Kapsül, Fiorina 161 adlı ıssız bir gezegene, bir dökümhane ve en sıkı güvenlikli hapishane olarak kullanılan tesise düşüyor.

Ripley, burada yaşayan ve aralarından birinin ruhani önderliğinde bir düzen kurmuş şiddet geçmişli mahkûmlar arasında tek kadın olarak uyanıyor. Kısa süre sonra kapsülle birlikte bir yaratığın da gezegene geldiği anlaşılıyor. Tesiste tek bir silah bile yok; tek umut, Weyland-Yutani şirketinin Ripley için gönderdiği kurtarma gemisi. Ancak Ripley, şirketin aslında kimi kurtarmak istediğinden emin değil.

Yapım ve oyuncular

Filmin yapım süreci sinema tarihinin en sancılılarından biri olarak anılıyor. Yaratık 2'nin başarısının ardından yapımcılar pek çok farklı senaryo ve yönetmen denedi; Vincent Ward'ın yönetmesi planlanan bir versiyon hazırlık aşamasında iptal edildi. Sonunda müzik klipleri ve reklamlarıyla tanınan genç David Fincher'a teslim edilen film, tamamlanmış bir senaryo olmadan çekime girdi. Senaryo David Giler, Walter Hill ve Larry Ferguson'a, hikâye Vincent Ward'a ait.

Sigourney Weaver bir kez daha Ripley rolünde. Ona Charles S. Dutton, Charles Dance, Paul McGann ve Pete Postlethwaite eşlik ediyor; Lance Henriksen de seriye geri dönüyor. Film ABD'de beklenen ilgiyi görmese de Kuzey Amerika dışında 100 milyon doları aşan hasılat elde etti ve En İyi Görsel Efekt dalında Oscar'a aday gösterildi. Fincher, stüdyo müdahaleleri yüzünden filmi kendi vizyonuna sadık bulmadığını söyleyerek sonradan sahiplenmedi. 2003'te Fincher'ın katılımı olmadan hazırlanan genişletilmiş "Assembly Cut" versiyonu ise daha sıcak karşılandı.

Alien evrenindeki yeri

Yaratık 3, evren içi kronolojide Yaratık 2'nin hemen ardından geliyor ve Ripley'nin ilk üç filmlik hikâyesini kapatıyor. Weyland-Yutani şirketinin yaratığı bir biyolojik silah olarak ele geçirme takıntısı burada açık bir şekilde ortaya çıkıyor. Serinin bir sonraki halkası Yaratık: Diriliş, hikâyeyi bu filmden 200 yıl sonrasına taşıyor. Bütün sıralama için Alien izleme sırası sayfamıza bakabilirsiniz.

Bilim ne diyor?

Filmin büyük bölümü kapalı bir tesiste geçse de uzayda yaşamla ilgili gerçek bir soruyu akla getiriyor: Dünya'dan çok uzakta, yalıtılmış küçük bir toplulukta insanlar nasıl yaşar? Fiorina 161'deki mahkûmlar, gezegenin sert koşullarına karşı eski bir dökümhanede hayatta kalıyor. Gerçekte bu tür yalıtılmış yaşam, Antarktika istasyonlarında ve Uluslararası Uzay İstasyonu'nda yakından inceleniyor; uzun görevlerde ekip uyumu, yalnızlık ve kapalı alanın yarattığı psikolojik baskı uzay ajanslarının en çok çalıştığı konular arasında.

Filmin başındaki uyku kapsülleri ise serinin bütün filmlerinde olduğu gibi hâlâ bilimkurgu. Bugünkü astronotlar uzayda uyuyabiliyor ama vücut işlevlerini yavaşlatan uzun süreli bir uyku teknolojisi yok; bu konuyu uzayda uyku sayfamızda anlattık. Yaratığın konakçısının özelliklerini alması, yani bu filmde bir köpekten doğan yaratığın dört ayak üzerinde hareket etmesi de biyolojik açıdan ilginç bir fikir; ama gerçek parazitlerin konakçılarından genetik özellik "kopyaladığı" bilinen bir durum değil.

Eleştirmenler ne dedi?

Yaratık 3, ana seri içinde eleştirmenlerden en düşük not alan film. Rotten Tomatoes'ta 127 eleştirinin yüzde 43'ü olumlu; Metacritic'te 100 üzerinden 59 puanı var. Ünlü eleştirmen Roger Ebert filmi "son zamanlarda gördüğüm belki de en güzel görünen kötü film" diye tanımladı; sanat yönetimini ve Weaver'ın oyununu ise övdü. Fincher da filme en sert eleştiriyi getirenlerden biri: 2009'da, filmden kendisinden daha çok nefret eden kimse olmadığını söyledi. Film yine de En İyi Görsel Efekt dalında Oscar'a, Hugo Ödülü'ne ve yedi Saturn Ödülü'ne aday gösterildi.

Etkisi

Yaratık 3 gösterime girdiğinde önceki iki filmin gerisinde kaldığı düşünüldü. Zamanla film yeniden değerlendirildi. Karamsar havası, dinî imgeleri ve Fincher'ın sonraki filmlerinde de görülecek karanlık görsel dili, Yaratık 3'ü serinin en cesur denemelerinden biri haline getirdi. Ripley'nin bu filmdeki yolculuğu Sigourney Weaver'ın en güçlü performanslarından biri sayılıyor.

Nasıl izlenmeli?

Yaratık 3, Türkiye'de 11 Eylül 1992'de sinemalarda gösterime girdi. Bugün filmi izleyecek olanlar için iki seçenek var: sinemada gösterilen kısa versiyon ve 2003'te hazırlanan, daha uzun ve eleştirmenlerce daha sıcak karşılanan "Assembly Cut". Seriyi ilk kez izleyenler sinema versiyonuyla başlayabilir; filmi daha önce görüp beğenmeyenlere ise uzun versiyonu bir şans daha vermelerini öneririz. Yaratık 3'ü izlemeden önce mutlaka Yaratık 2'yi izlemiş olmak gerekiyor; film, bir önceki filmin finalinden saniyeler sonra başlıyor ve onun karakterleri hakkında verdiği kararlar ancak bu bağlamda anlam kazanıyor. Karanlık, kasvetli ve umutsuz bir film arayanlar için serinin en etkileyici halkalarından biri.

Kısaca

• Yönetmen: David Fincher (ilk uzun metrajı)
• Yıl: 1992; süre 114 dakika
• Oyuncular: Sigourney Weaver, Charles S. Dutton, Charles Dance, Lance Henriksen
• Evren içi sıra: Yaratık 2'nin hemen ardından
• En İyi Görsel Efekt dalında Oscar adayı