Alien (Yaratık) izleme sırası: bütün filmler ve diziler

Alien, Türkiye'de bilinen adıyla Yaratık serisi, 1979'da tek bir korku filmiyle başladı ve neredeyse yarım yüzyıl içinde yedi sinema filmi, bir televizyon dizisi, iki Alien vs. Predator filmi, romanlar, çizgi romanlar ve oyunlarla geniş bir evrene dönüştü. Ridley Scott'ın yönettiği ilk film, Dan O'Bannon'ın senaryosuna ve O'Bannon ile Ronald Shusett'in hikâyesine dayanıyordu; İsviçreli ressam H. R. Giger'in tasarladığı yaratık ise sinema tarihinin en tanınan canavarlarından biri oldu.

Fragman

Serinin bugünkü hali yeni izleyiciyi biraz şaşırtabilir: Filmler çekildikleri sırayla izlendiğinde hikâye ileri geri sıçrıyor. 2012'den sonra çekilen öncül filmler ilk filmin çok öncesine gidiyor, 2024 yapımı Romulus iki klasik filmin arasına yerleşiyor, 2025'te başlayan Alien: Earth dizisi ise Dünya'da, ilk filmden iki yıl önce geçiyor. Bu sayfada bütün yapımları hem evrenin kendi zamanına göre hem de yayın sırasına göre sıraladık ve hangi yoldan girmenin daha keyifli olacağını anlattık.

Kısa bir evren tarihi

Yaratık (1979), Nostromo adlı ticari yük gemisinin mürettebatının ıssız bir ayda bulduğu canlıyla verdiği ölüm kalım mücadelesini anlattı ve Sigourney Weaver'ın canlandırdığı Ellen Ripley'yi bilimkurgunun en güçlü kahramanlarından biri yaptı. Yedi yıl sonra James Cameron'ın Yaratık 2 (1986) filmi, korkuyu aksiyon sinemasıyla birleştirdi.

Seri sonraki on yılda iki farklı yönetmenin elinde iki farklı tona büründü. David Fincher'ın ilk uzun metrajı Yaratık 3 (1992), sorunlu bir yapım sürecinden geçti ve Ripley'yi bir hapishane gezegenine götürdü. Jean-Pierre Jeunet'nin yönettiği, senaryosunu Joss Whedon'ın yazdığı Yaratık: Diriliş (1997) ise hikâyeyi iki yüz yıl ileriye taşıdı. 2004 ve 2007'de çekilen iki Alien vs. Predator filmi, yaratığı Predator serisinin avcılarıyla karşılaştırdı; bu filmler ana hikâyenin parçası sayılmıyor.

Ridley Scott 2012'de Prometheus ile seriye geri döndü ve yaratığın kökenine uzanan bir öncül hikâyesi anlatmaya başladı; bunu 2017'de Yaratık: Antlaşma izledi. 20th Century Fox'un Disney'e geçmesinin ardından gelen Alien: Romulus (2024) serinin köklerine, yani ilk iki filmin kasvetli endüstriyel dünyasına döndü ve büyük bir gişe başarısı elde etti. Noah Hawley'nin yarattığı Alien: Earth (2025) ise serinin ilk televizyon dizisi oldu ve yaratıkları ilk kez Dünya'ya getirdi.

Kronolojik sıra: evrenin kendi zamanına göre

Alien evreninin olayları 21. yüzyılın sonundan 24. yüzyıla kadar uzanıyor. Aşağıdaki tablo, yapımları hikâyenin geçtiği döneme göre sıralıyor.

Sıra	Yapım	Tür	Evrendeki dönem
1	Prometheus (2012)	Film	2089'da bulunan yıldız haritası, 2093'te LV-223 uydusuna yolculuk
2	Yaratık: Antlaşma (2017)	Film	2104; Prometheus'tan on yıl sonra
3	Alien: Earth (2025-)	Dizi	2120; Yaratık'tan iki yıl önce, Dünya'da
4	Yaratık (1979)	Film	Nostromo'nun son yolculuğu
5	Alien: Romulus (2024)	Film	2142; Yaratık ile Yaratık 2 arasında
6	Yaratık 2 (1986)	Film	Ripley'nin 57 yıllık uykusundan uyanışı
7	Yaratık 3 (1992)	Film	Yaratık 2'nin hemen ardından
8	Yaratık: Diriliş (1997)	Film	Yaratık 3'ten 200 yıl sonra

Alien vs. Predator (2004) ve Aliens vs. Predator: Requiem (2007) filmleri günümüz Dünya'sında geçiyor; Predator serisiyle ortak bir yan kol oldukları için onları tabloya almadık.

Yayın sırası: sinemaya ve ekrana geliş sırasıyla

1. Yaratık (1979)
2. Yaratık 2 (1986)
3. Yaratık 3 (1992)
4. Yaratık: Diriliş (1997)
5. Alien vs. Predator (2004) ve Aliens vs. Predator: Requiem (2007)
6. Prometheus (2012)
7. Yaratık: Antlaşma (2017)
8. Alien: Romulus (2024)
9. Alien: Earth (2025-, dizi)

Hangi sırayla izlemeli?

İlk kez izleyecekseniz yayın sırası. Seriye Yaratık ile başlamak neredeyse zorunlu. İlk film yaratığı hiçbir şey açıklamadan, tamamen bilinmeyen bir tehdit olarak sunuyor ve gücünü de bu gizemden alıyor. Prometheus ile başlayan biri, ilk filmin en çarpıcı anlarını önceden kısmen bilerek izlemiş olur. Bu yüzden önce dört klasik filmi, ardından öncül filmleri izlemenizi öneriyoruz.

Kısa yol: ilk iki film ve Romulus. Vakti olmayan biri için Yaratık ve Yaratık 2 serinin özü. Ardından gelen Alien: Romulus, iki filmin arasında geçtiği ve onların atmosferine sadık kaldığı için bu ikiliyi tamamlayan en doğal üçüncü halka.

İkinci izleyiş için kronolojik sıra. Seriyi bilenler için Prometheus'tan Diriliş'e uzanan kronolojik sıra, Weyland-Yutani şirketinin yaratığı silah olarak kullanma takıntısını ve yapay zekâ karakterlerinin serideki rolünü tek bir çizgide görmenin en iyi yolu. Alien: Earth bu sırada Antlaşma ile Yaratık arasına giriyor ve şirketlerin Dünya'yı yönettiği bir geleceği gösteriyor.

Seriyi birbirine bağlayanlar

Alien filmlerini birbirine bağlayan yalnızca yaratık değil. Neredeyse her filmde bir yapay insan, yani sentetik karakter var ve bu karakterlerin insanlara mı yoksa şirkete mi bağlı olduğu hikâyenin en önemli sorularından biri oluyor. Arka planda ise her zaman şirket duruyor: İlk filmlerde Weyland-Yutani, öncül filmlerde Peter Weyland'ın şirketi, Alien: Earth'te ise Dünya'yı paylaşan beş büyük şirket. Seri, uzayı kahramanların değil işçilerin, madencilerin, kolonicilerin ve mahkûmların yaşadığı bir yer olarak anlatıyor.

Bilim ve Alien

Alien bir korku serisi; ama uzay sitesi okurları için düşündürücü pek çok soru soruyor. Filmlerdeki mürettebatın aylarca, hatta yıllarca süren uykusu bugün hâlâ bilimkurgu; gerçek astronotların uzayda nasıl uyuduğunu uzayda uyku sayfamızda anlattık. Prometheus'un ana fikri olan yaşamın uzaydan gelmiş olabileceği düşüncesi ise bilim dünyasında panspermi adıyla tartışılıyor. Gerçek bilim insanları dünya dışı yaşamı bugün en çok buzla kaplı uydularda arıyor: Jüpiter'in uydusu Europa ve Satürn'ün uydusu Enceladus buz kabuklarının altında okyanus barındırıyor. Bu yaşam, eğer varsa, büyük olasılıkla mikroplar düzeyinde; asit kanlı bir avcıdan çok uzak. Her film sayfamızda o yapımın bilimle buluştuğu ve ayrıldığı noktaları "Bilim ne diyor?" başlığı altında ele alıyoruz.

Kısaca

• İlk film: Yaratık (1979), yönetmen Ridley Scott
• Yedi ana film, bir dizi; ayrıca iki Alien vs. Predator filmi
• Kronolojide ilk: Prometheus (2093); en son: Yaratık: Diriliş
• Romulus, Yaratık ile Yaratık 2 arasında; Alien: Earth, Yaratık'tan iki yıl önce geçiyor
• Yeni başlayanlara: yayın sırası, en azından ilk iki film ve Romulus