Prometheus

Prometheus, Ridley Scott'ın 1979'da yönettiği Yaratık filminden 33 yıl sonra kendi yarattığı evrene geri dönüşü. 2012 yapımı film, yaratığın değil insanlığın kökenini soruyor: Bizi kim yarattı ve neden? Serinin evren içi kronolojisinde en başta yer alan film, aynı zamanda Alien serisinin en çok kazanan yapımı.

Konusu

2089'da arkeologlar Elizabeth Shaw ve Charlie Holloway, İskoçya'da birbiriyle hiçbir bağı olmayan eski kültürlerde tekrar tekrar karşılarına çıkan bir yıldız haritası buluyor. Onlara göre bu harita, insanlığın yaratıcıları olabilecek ve "Mühendisler" adını verdikleri bir türün bıraktığı bir davet. Yaşlı iş insanı Peter Weyland'ın şirketi, Prometheus adlı bilim gemisiyle haritanın gösterdiği uzak uyduya, LV-223'e bir keşif yolculuğu düzenliyor.

Mürettebat yolculuğu uykuda geçirirken gemiyi android David gözetliyor. 2093'te uyduya ulaşan ekip, dev bir yapay yapının içinde tuhaf kalıntılar ve gizemli bir sıvı buluyor. İnsanlığın kökenine dair cevaplar ararken karşılaştıkları şey, insan türünü yok edebilecek bir tehdit oluyor.

Yapım ve oyuncular

Ridley Scott ve James Cameron, 2000'lerin başında Yaratık'ın öncülü olacak bir film üzerinde düşündüler; ancak stüdyo 2004'te Alien vs. Predator'a öncelik verince proje rafa kalktı. Scott 2009'da yeniden işe koyuldu. İlk senaryoyu Jon Spaihts yazdı; Damon Lindelof daha sonra senaryoyu yeniden ele aldı ve hikâye, Yaratık'tan önce geçen ama ona doğrudan bağlanmayan bağımsız bir anlatıya dönüştü. Scott'a göre film Alien'ın "DNA'sından izler" taşıyor ama kendi mitolojisini kuruyor.

Noomi Rapace, Michael Fassbender, Guy Pearce, Idris Elba, Logan Marshall-Green ve Charlize Theron'un oynadığı film tamamen 3D kameralarla, büyük ölçüde gerçek dekorlarda çekildi; çekimler İngiltere, İzlanda, İskoçya, Ürdün ve İspanya'da yapıldı. 120-130 milyon dolarlık bütçeyle çekilen Prometheus dünya genelinde 403 milyon doların üzerinde hasılat elde etti. Fassbender'ın canlandırdığı android David, filmin en çok konuşulan karakteri oldu.

Alien evrenindeki yeri

Prometheus evren içi kronolojide ilk sırada. Devam filmi Yaratık: Antlaşma (2017), hikâyeyi on yıl sonrasından sürdürüyor ve David'in yolculuğunu yaratığın kökenine bağlıyor. İki öncül film birlikte izlendiğinde Alien serisinin arka planındaki büyük soruları, yani yaratıkların nereden geldiğini ve şirketin onlara neden bu kadar ilgi duyduğunu anlamak kolaylaşıyor. Bütün sıralama için Alien izleme sırası sayfamıza bakabilirsiniz.

Bilim ne diyor?

Filmin çıkış noktası, yaşamın Dünya'ya başka bir yerden gelmiş olabileceği fikri. Bilim dünyasında bu düşünce panspermi adıyla biliniyor; ancak tartışılan şey akıllı yaratıcılar değil, mikropların ya da organik moleküllerin göktaşları ve kuyruklu yıldızlarla gezegenler arasında taşınıp taşınamayacağı. Filmde Mühendislerin DNA'sının insanınkiyle örtüşmesi ise biyolojiyle bağdaşmıyor: İnsan DNA'sı, Dünya'daki bütün canlılarla ortak bir atadan gelen milyarlarca yıllık bir evrimin ürünü. Bu yüzden insan genleri Dünya'daki öteki canlılarla ortak izler taşır; başka bir gezegende evrilmiş bir türün bizimle aynı DNA'ya sahip olması beklenmez.

Film, mürettebatın gittiği LV-223'ü Zeta Reticuli bölgesine yerleştiriyor. Zeta Reticuli gerçek bir yıldız sistemi: Dünya'dan yaklaşık 39 ışık yılı uzaklıkta, çıplak gözle bile ayrı ayrı görülebilen iki yıldızdan oluşan bir çift yıldız. Bu sistemde bugüne kadar bilinen bir gezegen yok. Filmdeki gibi bir gaz devinin etrafında dönen kayalık bir uydu ise gerçek gökbilimde son derece ilgi çekici bir hedef: Güneş Sistemi'nde Titan, Europa ve Enceladus gibi uydular, yaşamın aranacağı en umut verici yerler arasında. Bu arayışın ayrıntısını dünya dışı yaşam arayışı sayfamızda bulabilirsiniz.

Adının arkasındaki efsane

Film adını Yunan mitolojisindeki Titan Prometheus'tan alıyor. Efsaneye göre Prometheus tanrılara karşı gelerek insanlara ateşi vermiş ve bunun cezasını sonsuza dek çekmişti. Filmin ana teması da buna benziyor: Yaratıcılarını bulup onlardan ölümsüzlüğün ve varoluşun sırrını öğrenmek isteyen insanlar, bu merakın bedelini ağır ödüyor. Yapay zekâ ise Ridley Scott'ın sinemasının değişmez konularından biri. Android David, insanlar tarafından insan suretinde yaratılmış ama onlara benzemeyi istemeyen bir varlık; mürettebat kendi yaratıcılarını ararken David, kendi yaratıcılarının arasında yaşıyor ve onlardan pek etkilenmiyor. Bu ters ayna, filmin en ilginç katmanlarından biri ve bir sonraki film Antlaşma'nın da ana eksenini oluşturuyor.

Etkisi

Prometheus, tasarımları, görsel dünyası ve oyunculukları nedeniyle genel olarak olumlu eleştiriler aldı; ancak bazı karakterlerin mantıksız kararları ve cevapsız bıraktığı sorular izleyicileri ikiye böldü. Yine de film, Alien evrenini yaratığın ötesine taşıyan ilk büyük adım oldu ve yaratılış, inanç ve yapay zekâ üzerine kurduğu sorularla serinin en çok tartışılan filmlerinden biri olmaya devam ediyor.

Nasıl izlenmeli?

Prometheus, Alien serisini hiç bilmeyen biri tarafından da izlenebilir; ama filmin pek çok ayrıntısı ilk filmi bilenler için çok daha anlamlı. Ridley Scott'ın bu filme çıkış noktalarından biri, ilk filmde terk edilmiş bir uzay gemisinin içinde ölü bulunan ve hayranların "uzay jokeyi" dediği dev yaratıktı; film boyunca bu bağlantıya dair ipuçları var. Bu yüzden önce Yaratık filmini, ardından Prometheus'u ve onun devamı olan Antlaşma'yı izlemenizi öneriyoruz. Klasik bir yaratık filmi beklemeden, daha çok yaratılış ve yapay zekâ üzerine bir bilimkurgu olarak izlendiğinde Prometheus çok daha keyifli bir deneyim sunuyor.

Kısaca

• Yönetmen: Ridley Scott; senaryo: Jon Spaihts ve Damon Lindelof
• Yıl: 2012; süre 124 dakika
• Oyuncular: Noomi Rapace, Michael Fassbender, Charlize Theron, Idris Elba
• Evren içi sıra: serinin ilk halkası (2093)
• Alien serisinin en çok kazanan filmi: 403 milyon dolar