Amos Burton kimdir? The Expanse'in Baltimorelu tamircisi
Amos Burton, The Expanse serisinde Rocinante'nin Baltimore'un suç dünyasından gelen sadık tamircisi. The Churn'deki geçmişi, Wes Chatham'ın yorumu, asteroit çarpmaları ve Dünya'nın kütleçekimiyle bilimsel bağı.
- Tür
- İnsan
- Geçtiği eser
- Leviathan Uyanıyor (Leviathan Wakes, 2011)
- Yaratıcısı
- James S. A. Corey (Daniel Abraham ve Ty Franck)
- İlk göründüğü yıl
- 2011
- Canlandıran
- Wes Chatham (The Expanse, 2015-2022)
- Kitabı
- Sayfasını aç →
- Filmi / dizisi
- Sayfasını aç →
Amos Burton kimdir? Amos Burton, James S. A. Corey imzalı The Expanse roman serisinde ve aynı adlı televizyon dizisinde Rocinante gemisinin tamircisi ve mühendisidir. Dünya'da, Baltimore'da doğup büyümüş, çocukluğunu aşırı kalabalık ve yoksul bir şehrin suç dünyasında geçirmiştir. Sakin, güler yüzlü ve ekibine son derece bağlıdır; ama şiddete başvurmakta neredeyse hiç tereddüt etmez. Bu iki yönün bir arada durması onu serinin en sevilen ve aynı zamanda en tedirgin edici karakterlerinden biri yapar.
Hangi eserlerde geçer?
Amos ilk kez 2011'de yayımlanan Leviathan Uyanıyor (Leviathan Wakes) romanında, buz taşıyan Canterbury gemisinin mühendislerinden biri olarak göründü. Dokuz romanın hepsinde Rocinante ekibindedir. Olayları kendi gözünden anlattığı bölümler beşinci roman Nemesis Games ile başlar, altıncı ve yedinci kitaplarda sürer, son roman Leviathan Falls'ta da iki ara bölümle geri döner. Kitapların sırası için The Expanse kitapları okuma sırası rehberine bakabilirsiniz.
Amos'un geçmişi, 29 Nisan 2014'te yayımlanan 75 sayfalık The Churn adlı novellada anlatılır. Yayıncı Orbit'in tanıtımına göre novella, aşırı nüfus, kirlilik ve yoksullukla boğuşan bir gelecek Dünya'sında, Baltimore'da "Timmy" diye çağrılan genç bir tetikçinin, Burton adlı bir suç patronunun çetesindeki günlerini izler. Çetede sadık yardımcı Erich ve eskiden seks işçisi olan Lydia da vardır; şehri temizlemekle görevlendirilen yeni bir özel güvenlik gücü, çeteyi giderek köşeye sıkıştırır. Timmy'nin bugünkü adına nasıl kavuştuğu, novellanın en önemli sırrıdır. Novella 2022'de serinin kısa öykülerini toplayan Memory's Legion'a da girdi. Dijital çizgi roman The Expanse: Origins'in 12 Temmuz 2017'de çıkan dördüncü sayısı da Amos'a ayrıldı.
Televizyon uyarlaması The Expanse 14 Aralık 2015'te Syfy'da başladı ve altı sezon sürdü; Amos bütün sezonlarda yer aldı. Hangi sezonun hangi kitaba denk geldiği The Expanse izleme ve okuma sırası sayfasında.
Hikâyedeki yeri
Amos, Rocinante ekibinin Dünyalı üyesidir. Kaptan James Holden da Dünyalıdır, ama ikisinin Dünya'sı çok farklıdır: Holden Montana'da kalabalık ve sevgi dolu bir ailede büyürken Amos hayatta kalmayı Baltimore sokaklarında öğrenmiştir. Canterbury gizli bir savaş gemisi tarafından yok edildikten sonra Holden, mühendis Naomi Nagata, pilot Alex Kamal ve Amos bir Mars savaş gemisinden kaçırdıkları fırkateyne Rocinante adını verir. Amos geminin makinelerini çalışır tutan kişidir; Rocinante'nin defalarca hasar alıp yeniden yola çıkabilmesinde payı büyüktür.
Dizi, Amos'un şiddetle ilişkisini daha ilk sezonda gösterir. Gemiye bir Mars devriyesi çıkarsa onları öldürmeye hazırlanan Amos'la, gereksiz şiddete karşı çıkan Holden karşı karşıya gelir ve Holden gerekirse Amos'a ateş etmeye hazır olduğunu belli eder. Aynı sezonun sonunda Amos, Holden'ı beklemeden gemiyi kaldırmayı reddeden Naomi'ye silah doğrultan bir müfettişi öldürür. İkinci sezonda, Ganymede'de kaybolan kızını arayan botanikçi Prax'ın yükünü üstlenir ve kızının kaybolmasının arkasındaki çocuk doktorunu, Prax bunu yapmak zorunda kalmasın diye kendisi öldürür. Bu sahneler Amos'un temel çelişkisini özetler: Sevdiği insanları korumak için şiddeti bir araç olarak görür ve bunu hiç saklamaz; onu dengede tutan, ekibiyle kurduğu bağdır.
Amos sert yüzünün altında şefkatli bir karakterdir de. Kitaplarda Clarissa Mao'ya "Peaches", sonraki dönemde genç Teresa Duarte'ye "Tiny" lakabını takan odur; her ikisiyle kurduğu bağ, onun kırılgan insanları koruma eğilimini gösterir.
Dünya'ya dönüş
Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Nemesis Games'te Rocinante uzun bir bakıma girince ekip ilk kez dağılır. Amos, ona annelik etmiş kadının öldüğünü öğrenince Baltimore'a döner; hem son görevini yapmak hem de ölümün ardında bir oyun olup olmadığını anlamak ister. Ardından, daha önceki bir kitapta Rocinante ekibine saldıran ve artık Dünya'da yüksek güvenlikli bir hapishanede yatan Clarissa Mao'yu ziyaret eder. Tam o sırada Marco Inaros'un Özgür Donanması gizlenme kaplamalı asteroitleri Dünya'ya çarptırır ve milyarlarca insan ölür. Amos çarpmalardan sağ çıkar; Clarissa'yla ve geçmişindeki suç örgütlerinin yardımıyla bir gemi bulup gezegenden kaçar.
Dizinin beşinci sezonu bu yolculuğu ayrıntılı işler. Amos, annesi gibi gördüğü Lydia'nın ölümünün ardından onun yaşlı sevgilisinin evden atılmaması için artık bir suç patronu olan eski dostu Erich'le pazarlık eder. Asteroit çarpınca hapishane kilitlenir; Amos ile Clarissa yeraltındaki bir hücrede mahsur kalır, sonra yardım kamplarından uzak durarak harap olmuş Baltimore'a ulaşır. Erich'in ekibiyle birlikte Lake Winnipesaukee'deki bir tatil tesisinde duran yörünge altı mekiği ele geçirir ve çatışmanın ardından Ay'a doğru havalanırlar. Amos, Clarissa'nın Rocinante'ye sığınmasını da sağlar.
Amos'u kim canlandırdı?
Dizide Amos'u Amerikalı oyuncu Wes Chatham canlandırdı. 11 Ekim 1978'de Atlanta'da doğan Chatham, ilk oyunculuk işini yedi yaşında bir deterjan reklamında yaptı. Liseden sonra ABD Donanması'na katıldı ve USS Essex gemisinin uçuş güvertesinde dört yıl uçak yangın söndürme ve kurtarma ekibinde çalıştı. Oyunculuğa geçişi de bu görev sırasında oldu: Denzel Washington'ın yönettiği Antwone Fisher filmi onun gemisinde çekilirken, gerçekçi görünen asker oyuncular arayan oyuncu seçimi yönetmeni Robi Reed onu seçti. Chatham daha sonra In the Valley of Elah, The Help ve Açlık Oyunları: Alaycı Kuş filmlerinde rol aldı.
Chatham, Amos'u 2015-2022 arasında oynadı. 2021'de serinin yazarlarından Ty Franck ile birlikte Ty & That Guy adlı bir podcast sunmaya başladı; programda dizinin bölümlerini, türün esin kaynaklarını konuştular ve Daniel Abraham gibi konuklar ağırladılar. İlk sezon Toronto'da çekilirken oğlu dünyaya geldi; Chatham doğumu, ikinci bölümün çekiminden eve dönerken uçakta olduğu için kaçırdı.
Amos'un arkasındaki bilim
Amos'un hikâyesi, serinin Dünya için yazdığı en karanlık senaryoyu taşır: gezegene asteroit çarpması. Gerçek dünyada bu tehlikenin en bilinen kanıtı Meksika'nın Yucatán Yarımadası altındaki Chicxulub krateridir. Yaklaşık 10 kilometre çapındaki bir cisim 66 milyon yılı biraz aşkın bir süre önce buraya çarptı ve yaklaşık 200 kilometre çapında bir krater açtı; çarpmanın tetiklediği dev tsunamilerin yüksekliği 100 metreyi aştı. Seride Özgür Donanma asteroitleri radarda görünmesinler diye gizlenme kaplamasıyla örter; gerçek gezegen savunması ise tehlikeli cisimleri önceden bulup yörüngelerini değiştirebilmeye dayanır.
İnsanlık bu yörünge değiştirme fikrini 2022'de ilk kez sınadı. NASA'nın DART aracı 26 Eylül 2022'de, Dünya'dan yaklaşık 10,9 milyon kilometre uzakta, Didymos asteroidinin küçük uydusu Dimorphos'a saatte yaklaşık 23.000 kilometre hızla çarptı. Çarpma, Dimorphos'un Didymos çevresindeki dolanma süresini 32 dakika kısalttı; başarı için önceden belirlenen eşik yalnızca 73 saniyeydi. Asıl itkiyi aracın kendisinden çok, çarpmayla fırlayan enkazın geri tepmesi sağladı. Ayrıntılar Dünya'ya yakın asteroitler ve gezegen savunması sayfamızda.
Amos'un Dünya'dan kaçışının zorluğu da fiziğe dayanır. Dünya'nın yüzey kütleçekimi saniyede saniyede 9,8 metre, kurtulma hızı ise saniyede yaklaşık 11,2 kilometredir. Kuşaklıların merkezlerinden Ceres'te yüzey kütleçekimi saniyede saniyede yalnızca 0,284 metredir. Bu fark seride iki yönlü işler: Dünya'da büyüyen Amos, Kuşaklılara göre ağır kütleçekimine alışık, güçlü bir bedene sahiptir; ama Dünya'nın derin kütleçekimi kuyusundan çıkmak pahalı ve zor bir iştir. Amos'un yıkılmış Dünya'dan ancak bir mekik ele geçirerek Ay'a ulaşabilmesi bu gerçeği hikâyeye çevirir.
Kültürdeki etkisi
Amos, uzay operasının sevilen "iyi kalpli kaba adam" tipini tersyüz eden bir karakter olarak okunabilir: Kaba değildir, kibar ve esprilidir; ama vicdanını büyük ölçüde başkalarının ahlakına emanet etmiş gibidir. Bu yüzden onun sahneleri çoğu zaman hem komik hem ürkütücüdür. The Churn ile seri, bilimkurgunun içinde bir suç romanına dönüşür; yayıncının ifadesiyle novella, Rocinante'nin tamircisini biçimlendiren organize suç, uyuşturucu, sır ve cinayet dünyasına iner. Baltimore da Amos sayesinde serinin tekrar tekrar dönülen mekânlarından biri oldu: Kentin gelecekteki suç dünyası The Churn'de, asteroitlerle yıkılmış hâli Nemesis Games'te anlatılır.
Wes Chatham'ın yorumu da karakterin bilinirliğinde büyük rol oynadı. Dizi bittikten sonra Chatham'ın Ty Franck ile başlattığı podcast, yazarla oyuncunun karakter üzerine birlikte konuştuğu bir buluşma noktası oldu. Amos'u akılda kalıcı yapan, korkutucu olabileceğini bilen ama bunu sevdiklerini korumak için kullanmayı seçen bir insan olmasıdır.
Başka karakterlerTümü →
Obelix kimdir? Asterix'in menhir taşıyan Galyalı dostuAstérix le Gaulois (Pilote dergisi, 1959)
Asterix kimdir? Galyalı kahramanın uzaylılarla macerasıAstérix le Gaulois (Pilote dergisi, 1959)
Yoko Tsuno kimdir? Vinéalılarla dost olan elektronik mühendisiYoko Tsuno (Spirou dergisi, 1970; ilk albüm Le Trio de l'étrange, 1972)
Alcide Nikopol kimdir? Bilal'in buzdan çıkan Paris'li mahkûmuLa Foire aux immortels (1980; La Trilogie Nikopol'ün ilk cildi)
Barbarella kimdir? Çizgi romandan sinemaya uzay kadınıBarbarella, V Magazine (1962)
Dan Dare kimdir? Eagle'ın Venüs'e giden uzay pilotuDan Dare, Eagle dergisi (1950)
















