The Expanse kitapları okuma sırası: 9 roman, novellalar ve nereden başlanır

The Expanse, Daniel Abraham ile Ty Franck'in James S. A. Corey ortak takma adıyla yazdığı bilimkurgu serisidir. 2011-2021 arasında yayımlanan dokuz roman ile bunların arasına yerleşen kısa öykü ve novellalardan oluşur. Seri bütün olarak 2020'de Hugo En İyi Seri ödülünü kazandı; televizyon uyarlaması The Expanse altı sezon sürdü. Bu sayfa kitaplara odaklanıyor: kaç kitap var, hangi sırayla okunur, kısa eserler nereye girer ve okumaya nereden başlanır. Dizinin sezonlarını kitaplarla karşılaştırmak isterseniz The Expanse izleme ve okuma sırası sayfamıza bakabilirsiniz.

Seri ne anlatıyor?

Gelecekte insanlık, kesintisiz ivme üretebilen bir füzyon motoru olan "Epstein sürücüsü" sayesinde Güneş Sistemi'nin büyük kısmına yayılmıştır, ama başka yıldızlara gidecek teknolojisi yoktur. Dünya'yı Birleşmiş Milletler yönetir; Mars askerî gücü yüksek ayrı bir devlettir ve iki güç gergin bir ittifak içindedir. Asteroit kuşağındaki istasyonlarda ve Jüpiter ile Satürn'ün uydularında yaşayanlara "Kuşaklılar" denir. Ağır madencilik işini onlar yapar, ama yaşamsal kaynaklar için iç gezegenlere muhtaçtırlar. Düşük yerçekiminde büyüdükleri için uzun ve ince bedenleri, yalıtılmışlıkları yüzünden de Almanca, Çince ve özellikle İspanyolcadan beslenen kendi karma dilleri vardır. Kuşaklıların bağımsızlık davasını, iç dünyaların terör örgütü saydığı dağınık bir yapı olan Dış Gezegenler İttifakı (OPA) taşır.

Hikâyenin merkezinde, el konmuş bir Mars savaş gemisi olan Rocinante ve mürettebatı durur: Dünyalı kaptan James Holden, Kuşaklı mühendis Naomi Nagata, geçmişi karanlık tamirci Amos Burton ve Marslı pilot Alex Kamal. Dörtlü, dokuz kitabın hepsinde yer alır. İlk kitap kayıp bir kadını arayan bir dedektif hikâyesiyle bir uzay gerilimini birleştirir; sonraki kitaplar savaş, kolonicilik, terör ve imparatorluk temalarına doğru genişler. Her bölüm bir karakterin gözünden anlatılır, her romanı da ayrı bir karakterin ağzından bir giriş ve kapanış çerçeveler. Dokuz romanın hepsinde bakış açısı karakteri olan tek kişi Holden'dır.

Kaç kitap var?

Seri dokuz romandan oluşur. Hepsi ABD'de Orbit Books tarafından yayımlandı:

Sıra	Özgün ad	Türkçe baskı (İthaki)	İlk yayın
1	Leviathan Wakes	—	2011
2	Caliban's War	Caliban'ın Savaşı	2012
3	Abaddon's Gate	Abaddon Geçidi	2013
4	Cibola Burn	Cibola Yanıyor	2014
5	Nemesis Games	İntikam Oyunları	2015
6	Babylon's Ashes	—	2016
7	Persepolis Rising	—	2017
8	Tiamat's Wrath	—	2019
9	Leviathan Falls	—	2021

Türkçede seri İthaki Yayınları'nın "Enginlik Serisi" adıyla, Cihan Karamancı çevirisiyle çıkıyor. Yayınevi ilk beş kitabı bir set olarak da satıyor; ilk kitabın Türkçe adını doğrulayamadığımız için tabloda boş bıraktık.

Romanların yanında dokuz kısa eser var. Seri hayranlarının kullandığı numaralandırma, her öykünün hangi romanlar arasına düştüğünü gösterir:

No.	Kısa eser	Hikâyedeki yeri	Yayın
0.1	Drive	Leviathan Wakes'ten önce	2012
0.5	The Churn	Leviathan Wakes'ten önce	2014
0.7	The Butcher of Anderson Station	Leviathan Wakes'ten önce	2011
1.5	The Last Flight of the Cassandra	Leviathan Wakes sırasında	2019
2.5	Gods of Risk	2. ve 3. kitap arasında	2012
3.5	The Vital Abyss	1. kitaptan öncesinden 4. kitaba uzanır	2015
6.5	Strange Dogs	6. ve 7. kitap arasında	2017
7.5	Auberon	7. ve 8. kitap arasında	2019
9.5	The Sins of Our Fathers	9. kitaptan sonra	2022

Kısa eserlerin büyük kısmı 2022'de Memory's Legion adlı derlemede toplandı. Beş sayfalık "The Last Flight of the Cassandra" ise The Expanse rol yapma oyununun kural kitabında yayımlandı. Yedi sayfalık "Drive", Epstein sürücüsünün ilk denemesini anlatır ve evrenin nasıl kurulduğunu gösteren kısa bir başlangıçtır.

Okuma sırası

The Expanse'te yayın sırası ile hikâye sırası romanlar için aynıdır. Önerdiğimiz sıra şöyle:

1. Leviathan Wakes (2011)
2. Caliban's War (2012), ardından isterseniz Gods of Risk
3. Abaddon's Gate (2013), ardından The Vital Abyss
4. Cibola Burn (2014)
5. Nemesis Games (2015)
6. Babylon's Ashes (2016), ardından Strange Dogs
7. Persepolis Rising (2017), ardından Auberon
8. Tiamat's Wrath (2019)
9. Leviathan Falls (2021), ardından The Sins of Our Fathers

İlk romandan önce geçen üç kısa eseri (Drive, The Churn, The Butcher of Anderson Station) en başta okumak yerine ilk kitaptan sonra okumanızı öneririz. Bu öyküler, ilk romanda tanıdığınız karakterlerin geçmişini açtığı için asıl değerini o zaman kazanır. Kısa eserlerin hiçbiri ana olay örgüsünü anlamak için zorunlu değildir; romanlarla yetinen okur hikâyenin hiçbir ana halkasını kaçırmaz.

Dokuz roman, üç gruba ayrılan üç perdeli bir yapı gibi okunabilir. İlk üç kitap Güneş Sistemi içinde geçer ve yabancı bir teknolojinin ortaya çıkışını anlatır. Dördüncü kitap yeni dünyalara ilk açılışı, beşinci ve altıncı kitap Kuşaklı bir isyanı ve onun sonuçlarını işler. Yedinci kitapla birlikte hikâye otuz yıl ileri atlar ve son üçleme başlar.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

İlk romanda bir buz taşıma gemisinin yok edilmesinden sağ kurtulan Holden ve arkadaşları, Ceres'te kayıp bir kadını arayan dedektif Miller'la yollarını birleştirir. İzler, Dünyalı bir şirketin iç gezegenlerle Kuşak arasında savaş çıkarmaya çalıştığını ortaya koyar. Şirketin asıl amacı, milyarlarca yıl önce Dünya'ya fırlatılmış ama Satürn'ün uydusu Phoebe'ye çarpmış yabancı bir yaşam biçimini, "protomolekül"ü insanlar üzerinde denemektir. Deney Eros asteroidindeki bütün nüfusu yutar; Eros Dünya'ya yönelince Miller onu Venüs'e çevirir ve bu uğurda ölür. Venüs'te protomolekül devasa bir yapı inşa etmeye başlar.

İkinci kitapta protomolekülden silah yapmaya çalışan bir şirket ve ona destek veren yetkililer açığa çıkar. Venüs'teki yapı Uranüs yörüngesinin ötesine gider ve bir halka biçimli geçide dönüşür. Üçüncü kitapta halkanın ardında, binden fazla başka halkaya açılan yıldızsız bir merkez bulunur; bunlar ortadan kalkmış bir uygarlığın kurduğu solucan deliği ağıdır. Ağ açılınca insanlık yeni gezegenlere yayılmaya başlar. Dördüncü kitapta bu dünyalardan birinde, yerleşimcilerle hak sahibi şirket arasındaki çatışma uyanan yabancı kalıntıların yarattığı bir felaketle iç içe geçer.

Beşinci ve altıncı kitapta yeni dünyaların Kuşak'ı gereksiz kılacağını düşünen radikal bir Kuşaklı lider, Dünya'ya asteroitler fırlatarak milyarlarca insanı öldürür ve halkalar arası geçişi ele geçirir. Rocinante mürettebatı, geçitlerdeki gemi kayıplarının nedenini çözüp bu bilgiyle isyancı filoyu yok eder. Dış Gezegenler İttifakı bir taşımacılık birliğine dönüşür. Bu arada isyana savaş gemisi satmış dönek Marslı bir filo Laconia adlı sisteme çekilip ortadan kaybolmuştur.

Otuz yıl sonra Laconia, protomolekül teknolojisiyle güçlenmiş zırhlılarla geri döner ve insan dünyalarını bir imparatorluk altında toplar. Laconia'nın lideri, geçit kurucularını yok eden bilinmeyen varlıklara saldırınca bu "karanlık tanrılar" bütün insanlığa karşılık vermeye başlar. Direniş, imparatorluğun gücünü kırar. Son kitapta lider, insanlığı tek bir kovan zihnine dönüştürmeye girişir. Holden onu durdurur, ardından yabancı istasyona bağlanıp herkesin kaçmasına izin verdikten sonra halka ağını kapatır. Dünyalar birbirinden kopar. Kapanıştaki son sahne bin yıl sonrasına uzanır: insanlık kendi ışıktan hızlı yolculuk yöntemini geliştirmiş ve kopan dünyaları yeniden birleştirmektedir.

Yazar ve yazıldığı dönem

James S. A. Corey adındaki "James" Abraham'ın, "Corey" ise Franck'in göbek adıdır; "S. A." Abraham'ın kızının adlarının baş harfleridir. Takma ad, 1970'lerin uzay operası yazarlarının adlarını çağrıştırmak için seçildi. Daniel Abraham daha önce kendi adıyla fantastik romanlar yazmıştı. Ty Franck ise George R. R. Martin'in kişisel asistanı olarak çalışıyordu.

Evrenin kökeni bir oyundur. Franck bu dünyayı önce çevrim içi bir rol yapma oyunu için tasarladı, yıllar sonra da masaüstü rol yapma oyununa dönüştürdü. Ayrıntıların derinliğini gören Abraham, bunun bir roman serisine temel olabileceğini önerdi. Yazarlar Frederik Pohl'un Gateway'i ve devamı Heechee kitaplarından esinlendiklerini söyledi; Franck, seriye en büyük etkiyi Ridley Scott'ın Alien filminin yaptığını belirtti. Başlangıçta ikili bölümleri karakterlere göre paylaştırıp birbirinin taslaklarını düzeltiyordu; bu düzen yıllar içinde değişti. Dokuz kitap neredeyse her yıl bir roman çıkacak hızda yazıldı. Corey imzası seriden sonra da sürdü: yeni üçleme The Captive's War'un ilk kitabı The Mercy of Gods Ağustos 2024'te yayımlandı.

Kitaplardaki bilim

The Expanse'in "gerçekçi" ünü, fiziğin bedeli olduğunu unutmamasından gelir. Bunun en iyi örneği kısa öykü "Drive"dır: Solomon Epstein kendi icadı olan motoru kendi gemisinde dener, motor çalışır, ama ivmenin yarattığı yük onu öyle ezer ki motoru durduramaz; peşinden gidecek bir kurtarma aracının da bu hıza yetişecek yakıtı yoktur. İvme, düşük yerçekimi ve yörünge hareketinin dizide nasıl işlendiğini The Expanse neden en gerçekçi uzay dizisi sayılıyor? yazımızda ayrıca ele aldık.

Kuşaklıların uzun bedenleri gerçek bir kaygıya dayanır. NASA'nın verilerine göre yerçekiminin olmadığı ortamda yük taşıyan kemikler ayda ortalama yüzde 1-1,5 mineral yoğunluğu kaybeder. Düşük yerçekiminde doğup büyümenin bir insan bedenini nasıl biçimlendireceğini ise henüz bilmiyoruz; seri bu konuda bir tahmin yürütür.

Mekânlar gerçek gök cisimleridir. Ceres, asteroit kuşağının en büyük cismidir ve iç Güneş Sistemi'ndeki tek cüce gezegendir. Giuseppe Piazzi onu 1801'de keşfetti; NASA'nın Dawn aracı 2015'te ulaştığında Ceres, uzay aracının ziyaret ettiği ilk cüce gezegen oldu. NASA, Ceres'in kütlesinin yüzde 25'e kadarının su olabileceğini, bu durumda Dünya'dan fazla su taşıyabileceğini belirtiyor. Romanlarda Ceres'in su ve buz deposu olması bu yüzden yerindedir. Eros ise farklıdır: seride Kuşak'ta bir istasyon olarak geçer, ama gerçek Eros Mars'ın yörüngesini kesen, Dünya'nın yörüngesine tam ulaşmayan Amor grubundan bir Dünya'ya yakın asteroittir. NASA'nın NEAR Shoemaker aracı 14 Şubat 2000'de Eros'un yörüngesine girdi ve bir asteroitin çevresinde dolanan ilk araç oldu.

Serinin en çok kurgu olan iki öğesi Epstein sürücüsü ile halkalardır. Füzyon itkisi gerçek bir araştırma alanıdır ama ayları bulan kesintisiz yüksek ivme sağlayacak bir motor bugün yoktur. Halka ağı ise bir solucan deliği sistemidir; solucan delikleri genel göreliliğin denklemlerinde ortaya çıkan ama hiç gözlenmemiş, açık tutulmaları için bilinmeyen türde "egzotik" madde gerektiren kuramsal yapılardır. Seri, insanlığın asıl yıldızlararası yolculuğu ancak bin yıl sonra kendi başına başarabildiğini göstererek bu farkın altını çizer.

Etkisi ve ödülleri

• Leviathan Wakes 2012'de Hugo En İyi Roman ve Locus ödüllerine aday gösterildi.
• Abaddon's Gate 2014'te Locus En İyi Bilimkurgu Romanı ödülünü kazandı.
• Babylon's Ashes 2017'de, Leviathan Falls 2022'de Dragon Ödülü'nü aldı.
• Seri, 2017'de Hugo En İyi Seri ödülüne aday oldu ve 2020'deki ikinci adaylığında kazandı.

Etkisi kurgunun dışına da taştı. Johns Hopkins Üniversitesi Uygulamalı Fizik Laboratuvarı'nda elektrik mühendisi Jennifer Hollenbeck, serideki yabancı teknolojiden esinlenerek sıcaklığa göre biçim değiştiren ve birden çok frekansta çalışabilen bir anten geliştirdi. Seriden ayrıca bir kutu oyunu, bir rol yapma oyunu, çizgi romanlar ve video oyunları üretildi.

Uyarlamaları

Syfy kanalı Nisan 2014'te diziyi doğrudan sezon siparişiyle aldı; ilk sezon Aralık 2015'te başladı. Syfy üç sezondan sonra diziyi iptal edince Amazon Prime Video üç sezon daha çekti; toplam 62 bölüm yayımlandı. Her sezonun final bölümü, karşılık geldiği kitabın adını taşır. Dizi altı sezonda altıncı kitaba kadar gelir; son üç roman ekrana aktarılmadı. Dizinin dünyasını bilimsel açıdan merak edenler The Expanse dizisi sayfasından başlayabilir.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

The Expanse, siyasi gerilimi, polisiye kurguyu ve fiziğe saygılı uzay sahnelerini birlikte seven okur için iyi bir seçimdir. Dili akıcıdır; uzun bilimsel açıklamalara girmeden okuru gemilerin içine yerleştirir. Savaş ve şiddet sahneleri barındırdığı için daha çok yetişkin ve genç yetişkin okura hitap eder.

Başlangıç noktası tartışmasızdır: Leviathan Wakes. Kitap ana gizemini kendi içinde çözer; sevmezseniz orada bırakabilirsiniz. Diziyi izleyip kitaplara geçmek isteyenler de en baştan başlamalı, çünkü romanlarda diziye girmeyen bakış açıları ve sahneler var. Altıncı sezondan sonrasını merak eden izleyici, dizinin bıraktığı yeri tamamlamak için en azından son üç romanı okumalı. Ama bu üçlemenin otuz yıllık atlamadan sonra başladığını ve önceki kitaplarda kurulan ilişkilere dayandığını unutmayın.

Aynı damardan devam etmek isteyenler için sitemizdeki diğer okuma rehberleri: Dune kitapları okuma sırası, Vakıf serisi okuma sırası ve Üç Cisim serisi okuma sırası.