The Expanse (The Expanse)

Bilim kurgu dizilerinde uzay gemileri genellikle uçak gibi süzülür, insanlar her gemide Dünya'daki gibi yürür ve ışıktan hızlı yolculuk sıradan bir ayrıntıdır. The Expanse bu alışkanlıkları bilerek bozan bir dizi. Gemilerin hızlanırken mürettebatı koltuklara yapıştırdığı, düşük yerçekiminde büyümüş insanların bedenlerinin farklılaştığı, Newton'un hareket yasalarının sahne sahne hissedildiği bir evren kuruyor. Üstelik bunu sürükleyici bir siyasi gerilim ve gizem hikâyesiyle birleştiriyor.

Dizi, James S. A. Corey ortak imzasını kullanan yazarların aynı adlı roman serisinden uyarlandı. Uzay temalı yapımlar arasında "en gerçekçi" sıfatını en sık hak eden örneklerden biri olarak anılıyor.

Konusu

Gelecekte insanlık Güneş Sistemi'ni kolonileştirmiş durumda. Dünya, Birleşmiş Milletler çatısı altında yönetiliyor; Mars ise askerî gücü yüksek, bağımsız bir cumhuriyet. İkisinin arasında, asteroit kuşağında ve dış gezegenlerin uydularında yaşayan "Kuşaklılar" var: hava, su ve hatta yerçekimi için içteki güçlere bağımlı, sömürüldüklerini düşünen bir işçi halkı.

Hikâye birkaç farklı karakterin yolunun kesişmesiyle ilerliyor: Birleşmiş Milletler'de güçlü bir siyasetçi olan Chrisjen Avasarala, Ceres'te kayıp bir genç kadını arayan alaycı dedektif Josephus Miller ve bir buz taşıma gemisinin subayı James Holden ile ekibi. Bu karakterler farkında olmadan sistemin kırılgan barışını tehdit eden bir komplonun ortasına düşüyor. Zamanla bu gerilime, insanlığın anlamakta zorlandığı yeni bir teknolojinin ortaya çıkışı da ekleniyor.

Yapım ve oyuncular

The Expanse, Mark Fergus ve Hawk Ostby tarafından Syfy kanalı için geliştirildi ve 14 Aralık 2015'te yayına başladı. Steven Strait, Dominique Tipper, Wes Chatham, Cas Anvar, Shohreh Aghdashloo ve Thomas Jane dizinin bilinen yüzleri. Syfy, üç sezonun ardından diziyi iptal etti; ancak hayranların güçlü kampanyası sonrası Amazon diziyi devraldı ve üç sezon daha üretti. Altı sezon ve 62 bölümlük hikâye Ocak 2022'de sona erdi.

Dizi, görsel efektleri, karakter gelişimi ve siyasi anlatısıyla eleştirmenlerden övgü topladı. En İyi Dramatik Sunum dalında üç Hugo Ödülü kazandı ve üç kez Satürn Ödülü'ne aday gösterildi.

Dizinin dünyası ayrıntılı biçimde kurgulanmış. Kuşaklılar, farklı dillerin karışımından oluşan kendine özgü bir argo konuşuyor ve bu dil için dizi ekibi ayrıca çalıştı. Mars'ın bağımsız bir güç olarak kurgulanması da gezegenler arası siyaseti klasik "iyi uzaylılar, kötü uzaylılar" kalıbından uzaklaştırıyor.

Bilim ne diyor?

The Expanse'in fiziği, uzay meraklılarının diziye bağlanmasının en büyük nedeni. Dizide gemiler motorlarını ateşlerken içerideki herkes motorun yönüne doğru "ağırlık" hisseder; motorlar durunca mürettebat ağırlıksız kalır. Bu, gerçek uzay uçuşunun tam karşılığıdır: uzayda yapay ağırlık ya ivmelenmeyle ya da dönmeyle elde edilebilir. Dizide yüksek ivmeli manevralarda mürettebatın bayılmamak için ilaç takviyesi alması da, insan bedeninin yüksek g kuvvetlerine dayanıklılığının sınırlı olduğu gerçeğine dayanıyor.

Kuşaklıların uzun boylu ve ince yapılı olması da bilimsel bir sezgiye dayanıyor. Uzun süreli uzay görevlerinde astronotların kemik yoğunluğu kaybettiği ve omurgalarının geçici olarak uzadığı biliniyor. Düşük yerçekiminde doğup büyüyen bir insanın gelişiminin nasıl olacağı ise henüz bilinmiyor; dizi burada makul bir tahmin yürütüyor.

Ceres'in kendisi de gerçek bir yer. Asteroit kuşağının en büyük cismi olan bu cüce gezegenin çapı 940 kilometre civarında ve yüzey çekimi Dünya'nınkinin yalnızca yüzde üçü kadar. NASA'nın Dawn sondası 2015'ten itibaren Ceres'in yörüngesinde dolaşarak Occator kraterindeki parlak lekelerin tuz birikintileri olduğunu ortaya koydu. İlginç bir ayrıntı: Dawn, iyon motoruyla yol alıyordu. Dizideki gemileri mümkün kılan süper verimli füzyon motoru ise bugün için tamamen kurgu; gerçek dünyada kimyasal roketler ve çok düşük itkili iyon motorlarıyla yetiniyoruz.

Dizinin sıkça övülen bir başka detayı da uzaydaki çatışmaların gösterimi. Uzayda ses yayılmadığı için birçok sahne sessizliğe ya da yalnızca gemi içinden duyulan seslere dayanıyor. Gemiler dönmek için ana motorlarını ters çevirip yavaşlamak zorunda; yani bir hedefe varmak, yolun yarısında "fren yapmayı" da gerektiriyor. Mermilerin ve torpidoların hedefi ıskaladığında sonsuza kadar yol alabileceği gerçeği bile senaryoda kendine yer buluyor. Bu ayrıntılar, uzayın Dünya'daki savaş alanlarından ne kadar farklı bir ortam olduğunu izleyiciye sezdiriyor.

Neden izlemeli?

The Expanse, büyük siyasi entrikayı, dedektif hikâyesini ve uzay macerasını sabırla birbirine örüyor. Karakterler iyi ve kötü kutuplarına sıkışmıyor; Dünyalı, Marslı ya da Kuşaklı olmanın getirdiği bakış açıları inandırıcı biçimde çatışıyor. Gerçekçi fizik ise yalnızca bir süs değil, hikâyenin kendisini belirleyen bir unsur: bir geminin bir yere ne kadar sürede varacağı, ne kadar yakıt harcayacağı, gerilimi doğrudan etkiliyor. Bilim kurgu sevip "keşke bilimi ciddiye alan bir dizi olsa" diyenler için neredeyse zorunlu bir seçim.

Kısaca

• Yıl: 2015-2022
• Geliştirenler: Mark Fergus, Hawk Ostby
• Sezon: 6 sezon, 62 bölüm
• Dayandığı eser: James S. A. Corey'nin roman serisi
• Nerede izlenir: Prime Video