Uzun Yürüyüş 7A kazasından bir hafta sonra Çin iki roketi peş peşe fırlattı

Çin'in fırlatma takvimi, ağustos ortasında yaşanan bir başarısızlığa rağmen yavaşlamadı. 10 Ağustos 2026'da Hainan Adası'ndaki Wenchang'dan kalkan Uzun Yürüyüş 7A (Long March 7A) roketi, haberleşme uydusu ChinaSat-4B'yi (Zhongxing-4B) yer eşzamanlı transfer yörüngesine taşıyamadı; ilk değerlendirmelere göre sorun uçuşun ilk iki dakikası içinde, kalkıştan yaklaşık 85 saniye sonra ortaya çıktı. Çin Havacılık ve Uzay Bilimi ve Teknolojisi Şirketi (CASC) bundan yalnızca altı gün sonra, 16 ve 17 Ağustos'ta iki ayrı roketle iki başarılı fırlatma gerçekleştirdi.

Uzun Yürüyüş 7A'nın ikinci kaybı

Uzun Yürüyüş 7A, Çin'in kerosen ve sıvı oksijen yakan yeni nesil orta sınıf roketi Uzun Yürüyüş 7'nin, yer eşzamanlı yörüngeye ağır uydular taşımak için üçüncü kademe eklenmiş sürümü. Roket, Mart 2020'deki ilk uçuşunda da başarısız olmuştu; o kazada yan iticilerden birinde basınç kaybı yaşandığı bildirilmişti. Sonraki yıllarda düzenli ve başarılı uçuşlarla güvenilirliğini kanıtlayan 7A, ağustostaki kayıpla birlikte tarihindeki ikinci başarısızlığı yaşadı. Kazanın nedenine ilişkin resmî bir açıklama henüz yapılmadı. CASC, inceleme sürerken diğer roket ailelerinin uçuşlarının durdurulmayacağını duyurdu.

ChinaSat serisi uydular, Çin'in yayıncılık ve haberleşme hizmetlerinde kullandığı yer eşzamanlı uydu filosunun parçası. Bu tür büyük haberleşme uydularının üretimi yıllar sürdüğü için kayıp, yalnızca fırlatma hizmeti açısından değil, uydu kapasitesi açısından da önemli bir gecikme anlamına geliyor.

Altı gün sonra Uzun Yürüyüş 12

Kazanın ardından ilk uçuş 16 Ağustos'ta UTC saatiyle 04.10'da gerçekleşti. Uzun Yürüyüş 12, Hainan'daki Wenchang Ticari Uzay Fırlatma Sahası'ndan kalkarak Çin'in devlet destekli uydu interneti takımyıldızı Guowang'a ait dokuz uyduyu alçak Dünya yörüngesine bıraktı. Yaklaşık 62 metre boyunda ve 3,8 metre çapındaki iki kademeli roket, ilk uçuşunu Kasım 2024'te yapmıştı ve alçak yörüngeye 12 tona kadar yük taşıyabiliyor. Bu, roketin 2026'daki ikinci uçuşuydu.

Guowang, binlerce uydudan oluşması planlanan ve SpaceX'in Starlink ağına Çin'in yanıtı olarak görülen bir proje. Çin, aynı dönemde Qianfan (Bin Yelken) adlı ikinci bir geniş bant takımyıldızı üzerinde de çalışıyor. Bu ağların hedeflenen boyutlara ulaşması için önümüzdeki yıllarda çok yüksek bir fırlatma temposu gerekiyor; bu da roket kazalarının ardından uzun duraklamalara izin vermeyen bir takvim anlamına geliyor.

Uzun Yürüyüş 12'nin kalktığı ticari fırlatma sahası da bu tempoya hizmet etmek için kuruldu. Devletin askerî ve bilimsel görevlerine ayrılan Wenchang Uzay Fırlatma Merkezi'nin hemen yanında inşa edilen saha, 2024'te ilk fırlatmasını yaptı ve ticari müşterilere ayrılmış iki rampaya sahip. Böylece kaza incelemesi süren bir roketin rampası boşta beklerken başka bir rampadan farklı bir roket fırlatılabiliyor.

Ertesi gün Taiyuan'dan Uzun Yürüyüş 2C

Uzun Yürüyüş 12'nin ardından 24 saat geçmeden ikinci fırlatma yapıldı. 17 Ağustos'ta UTC saatiyle 03.02'de, yerel saatle 11.02'de, Shanxi eyaletindeki Taiyuan Uydu Fırlatma Merkezi'nden havalanan Uzun Yürüyüş 2C, SEO adlı bir Dünya gözlem uydusunu Güneş eşzamanlı yörüngeye yerleştirdi. Uzun Yürüyüş 2C, Çin'in en eski ve en çok kullanılan roketlerinden biri; ilk uçuşunu 1982'de yapan yaklaşık 42 metre boyundaki iki kademeli araç, alçak yörüngeye 3,8 ton civarında yük taşıyabiliyor.

Çok roketli sistemin avantajı

Bu hızlı geri dönüşün ardında Çin'in roket filosunun çeşitliliği yatıyor. ABD'de fırlatmaların büyük bölümü tek bir roket ailesine, SpaceX'in Falcon 9'una dayanırken, Çin aynı anda çok sayıda farklı roket işletiyor: hipergolik yakıt kullanan eski kuşak Uzun Yürüyüş 2, 3 ve 4 aileleri, kerosen yakıtlı Uzun Yürüyüş 6, 7 ve 12, ağır sınıf Uzun Yürüyüş 5 ve giderek kalabalıklaşan özel şirketlerin roketleri. Bir roketin uçuşları kaza incelemesi nedeniyle durdurulduğunda diğerleri çalışmaya devam edebiliyor.

Çin, son yıllarda yılda 60'ın üzerinde yörünge fırlatması yaparak ABD'nin ardından dünyanın en yoğun fırlatma takvimine sahip ülkesi hâline geldi. Wenchang'daki yeni ticari fırlatma sahası, Hainan'daki altyapıyı genişleterek özellikle büyük takımyıldız fırlatmaları için daha sık uçuş imkânı sunuyor. Ülkenin 2030'a kadar Ay'a astronot indirme hedefi ve yeni nesil Uzun Yürüyüş 10 roketinin geliştirilmesi, bu temponun önümüzdeki yıllarda daha da artacağını gösteriyor. Ağustos ortasındaki tablo, tek bir kazanın bu programı yavaşlatmaya yetmediğini açıkça ortaya koyuyor.