Boşluktaki Kahramanlar (The Right Stuff)

Uzaya çıkan ilk Amerikalılar kimdi ve onları bu yolculuğa hazır kılan neydi? Philip Kaufman'ın 1983 yapımı The Right Stuff, bu soruya hem destansı hem de mizahi bir dille cevap veriyor. Tom Wolfe'un 1979'da yayımlanan aynı adlı kitabından uyarlanan film, ses hızını aşmaya çalışan test pilotlarının çölde geçen günlerinden, Amerika'nın ilk astronot kadrosu Mercury Yedilisi'nin ulusal kahramanlara dönüşmesine uzanan geniş bir dönemi anlatıyor.

Türkiye'de Boşluktaki Kahramanlar adıyla da bilinen film, uzay çağının başlangıcını anlatan yapımların belki de en iddialısı. Başlıktaki "doğru malzeme" ifadesi, pilotların arasında konuşulmadan anlaşılan o tarifsiz niteliği, yani korkuyu yönetip sınırları zorlama cesaretini anlatıyor.

Konusu

Film 1947'de, Kaliforniya'daki bir hava üssünde başlıyor. Roket motorlu deneysel uçaklar birer birer pilotlarına mezar olurken, savaş kahramanı Chuck Yeager ses hızını aşma şansını yakalıyor. Sonraki yıllarda üs, hız rekorları kıran pilotların ve onların peşinden gelen genç, hırslı yeni kuşağın buluşma noktasına dönüşüyor.

1957'de Sovyetler Birliği'nin Sputnik uydusunu fırlatması her şeyi değiştiriyor. ABD hükümeti uzay yarışında geri kalmamak için insanlı uzay uçuşu programını hızlandırıyor ve ilk astronotları seçmek için zorlu fiziksel ve psikolojik testler başlatıyor. Seçilen yedi askerî pilot, daha uzaya çıkmadan ulusal kahramanlar ilan ediliyor. Film bu adamların hırslarını, rekabetlerini, eşlerinin kaygılarını ve basının yarattığı kahramanlık imajının arka planını anlatırken, onları seçime dahil edilmeyen Yeager'ın hikâyesiyle yan yana koyuyor.

Yapım ve oyuncular

Senaryosunu da yazan Philip Kaufman'ın yönettiği filmde Chuck Yeager'ı Sam Shepard canlandırıyor. Mercury astronotlarını Ed Harris (John Glenn), Scott Glenn (Alan Shepard), Fred Ward (Gus Grissom) ve Dennis Quaid (Gordon Cooper) gibi oyuncular oynuyor; Barbara Hershey ve son filminde Kim Stanley de kadroda. Filmin anlatıcılığını müzisyen Levon Helm üstleniyor.

The Right Stuff, 27 milyon dolarlık bütçesine karşın ABD'de yaklaşık 21 milyon dolar hasılatta kalarak gişede hayal kırıklığı yarattı. Ancak eleştirmenlerden büyük övgü aldı; 56. Oscar törenlerinde En İyi Film dahil sekiz dalda aday gösterildi ve dördünü kazandı. Ev videosu pazarında büyük başarı yakalayan film, 2013'te kültürel ve tarihî önemi nedeniyle ABD Ulusal Film Arşivi'ne alındı.

Filmin uçuş sahneleri, bilgisayar efektlerinin henüz yaygın olmadığı bir dönemde maketler, gerçek uçak görüntüleri ve yaratıcı kamera numaralarıyla çekildi. Sonuç, bugün bile etkileyiciliğini koruyan, elle tutulur bir görsel dil oldu. Kaufman, astronotların kamusal imajı ile özel hayatları arasındaki farkı göstermek için zaman zaman hicivli bir ton da kullanıyor; basın toplantıları ve siyasetçilerin sahneleri bu yüzden hem eğlenceli hem de eleştirel.

Bilim ne diyor?

Filmin anlattığı olayların temeli gerçek tarihe dayanıyor. Chuck Yeager, 14 Ekim 1947'de Bell X-1 roket uçağıyla yatay uçuşta ses hızını aşan ilk pilot oldu. O dönemde birçok mühendis ses hızına yaklaşan uçakların şiddetli sarsıntılar nedeniyle parçalanacağından korkuyordu; "ses duvarı" ifadesi de bu korkudan doğdu. X-1'in başarısı, bu duvarın uygun tasarımla aşılabileceğini kanıtladı.

Mercury programı ise Amerika'nın insanları uzaya taşıyabileceğini gösteren ilk adımdı. Alan Shepard 5 Mayıs 1961'de yörüngeye çıkmayan, kısa bir alt yörünge uçuşu yaptı; John Glenn ise 20 Şubat 1962'de Dünya'nın yörüngesinde dolaşan ilk Amerikalı oldu. Filmde Glenn'in uçuşu sırasında ısı kalkanıyla ilgili bir uyarı sinyali de gerçek bir olaya dayanıyor; sonradan sinyalin arızalı bir algılayıcıdan kaynaklandığı anlaşıldı.

Ancak film, Wolfe'un kitabı gibi dramatik özgürlükler de kullanıyor. Örneğin Gus Grissom'ın uçuşu sonrası kapsülün kapağının açılmasıyla ilgili olayın filmde yansıtılış biçimi, Grissom'ın panik yaptığı izlenimini verdiği için Mercury astronotlarından da eleştiri aldı; olayın nedeni hiçbir zaman Grissom'ın hatası olarak kanıtlanmadı. Yeager'ın filmdeki bazı uçuşlarının zamanlaması ve dramatizasyonu da tarihsel kayıtlardan farklı.

Film, astronot seçimi sürecini anlatırken de dönemin gerçek kaygılarını yansıtıyor. 1950'lerin sonunda kimse insan bedeninin ağırlıksızlığa, yüksek ivmeye ve uzayın yalıtılmış ortamına nasıl tepki vereceğini tam olarak bilmiyordu. Bu yüzden adaylar, bugün bakıldığında tuhaf görünen pek çok tıbbi ve psikolojik teste tabi tutuldu. Filmdeki bu sahneler mizahi bir dille anlatılsa da, uzay hekimliğinin o yıllarda ne kadar yeni ve belirsiz bir alan olduğunu doğru biçimde hissettiriyor.

Neden izlemeli?

The Right Stuff, uzay yarışının hem kahramanlık hem de gösteri yanını aynı anda anlatabilen nadir filmlerden. Üç saati aşan süresine rağmen enerjisini kaybetmiyor; heyecanlı uçuş sahneleri, keskin mizahı ve güçlü oyunculuklarla izleyiciyi içine çekiyor. Bill Conti'nin Oscar'lı müzikleri ise uzay temalı film müziklerinin klasikleri arasında. Apollo'dan önceki dönemi, yani insanlığın uzaya ilk adımlarını merak eden herkes için temel bir eser.

Kısaca

• Yıl: 1983
• Yönetmen: Philip Kaufman
• Süre: 192 dakika
• Dayandığı eser: Tom Wolfe'un aynı adlı kitabı
• Ödül: 4 Oscar