21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Merkür ve Venüs'te Türk adı taşıyan krater var mı?

Evet: Merkür'deki Sinan (Mimar Sinan) ve Berkel (ressam Sabri Berkel), Venüs'teki Adıvar (Halide Edib Adıvar) kraterlerinin adları Uluslararası Astronomi Birliği tarafından onaylandı.

Konu
Güneş Sistemi
Kaynak
IAU Gezegen Sistemi Adlandırma Kayıt Defteri (USGS Gazetteer)
İlgili sayfa
https://uzaygundem.com/ansiklopedi/merkurun-yuzeyi-ve-ic-yapisi

Evet. Merkür'de Mimar Sinan ve ressam Sabri Berkel, Venüs'te yazar Halide Edib Adıvar adına krater var. Bu adları Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) onayladı; kayıtları, ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu'nun (USGS) tuttuğu Gezegen Sistemi Adlandırma kayıt defterinde (Gazetteer) açıkça görülebiliyor. Ek olarak, Ay'da Timurlu hükümdarı ve bilim hamisi Uluğ Bey'in adını taşıyan bir krater de var. Aşağıdaki liste bizim bulabildiklerimiz; tam bir liste olduğunu iddia etmiyoruz.

Sinan krateri (Merkür)

Gazetteer kaydında Sinan, 1976'da IAU tarafından kabul edilmiş ve kökeni "Türk mimar (1489-1588)" olarak yazılmış. Çapı yaklaşık 134 kilometre; kayıt, merkezini yaklaşık 15° kuzey, 31° batıda gösteriyor ve krateri Kuiper dörtgeni içinde (harita kodu H-06) yer veriyor. Kayıttaki kaynak, Encyclopaedia Britannica. USGS kayıtlarında çap için 147, 134 ve 134,37 kilometre gibi birkaç geometri kaydı var; yaygın kullanılan değer 134 kilometre. Merkür kraterleri kural olarak sanat ve edebiyat alanında tanınmış, ölümünün üzerinden belli bir süre geçmiş kişilerin adını alır; Mimar Sinan bu kapsamda anılıyor.

Gökyüzündeki Türk adları
Uzay Gündem
Verileri göster
SinanMerkür, ~134 km, 1976
BerkelMerkür, ~21 km, 2009
AdıvarVenüs, 30,3 km, 1991

Kraterin görünümü de ilginç: güney-güneybatı tabanında küçük bir krater, merkezin biraz batısında ise simetrik bir çukur var; küçük bir adsız kraterle birlikte oluşan şekil, iskambil kâğıdındaki maça işaretini andırıyor. Merkür'e giden görevleri merak ediyorsanız Merkür'e giden görevler sayfasına bakın; Sinan'ın görüntüleri NASA'nın MESSENGER aracının kameralarından geliyor.

Berkel krateri (Merkür)

Kayda göre Berkel adı, "Sabri; Türk ressam ve baskı sanatçısı (1909-1993)" için verildi ve IAU tarafından 9 Temmuz 2009'da onaylandı. Kaydın ana noktası yaklaşık 21 kilometre çap gösteriyor; poligon kayıtlarında 22,4 ve 23 kilometre değerleri de var, yani krater yaklaşık 20 küsur kilometre genişliğinde. Soyadı USGS'nin köken satırında yer almıyor, yalnızca "Sabri" yazıyor; ressamın adı Sabri Berkel olarak biliniyor.

Adıvar krateri (Venüs)

Venüs'teki Adıvar kraterinin kaydı şöyle: "Halide; Türk eğitimci ve yazar (1883-1964)". Çapı 30,3 kilometre, merkezi yaklaşık 8,9° kuzey ve 76,2° doğuda; IAU adını 1991'de kabul etti. Kaynak olarak kadın adlarını derleyen bir başvuru eseri gösteriliyor.

Adlandırma nasıl işliyor?

Gezegen yüzeylerindeki adları IAU'nun çalışma grubu belirler ve USGS bu adları tek bir kayıt defterinde toplar. Merkür için kaynaklarda şu kural anılıyor: Kraterler, yaşamında en az 50 yıl tanınmış ve ölümünün üzerinden en az üç yıl geçmiş sanatçı ve yazarların adını alır. Venüs kraterlerine ise kadın adları verilir; bu yüzden Venüs'te Türk adı arıyorsanız kadın isimlerine bakmanız gerekir. Kayıt defterinde "Ailar" adlı bir Venüs krateri de var, ama köken satırı bunun bir "Türkmen kadın adı" olduğunu söylüyor; yani Türk adı sayılmaz.

Ek not: Uluğ Bey krateri (Ay)

Ay'ın Oceanus Procellarum bölgesinin batısında, kuzeybatı kenara yakın yer alan Ulugh Beigh krateri yaklaşık 54 kilometre çapında ve 1,7 kilometre derinliğinde. Adını Timurlu hükümdarı ve bilim hamisi Uluğ Bey'den alıyor; onun adıyla anılan çalışma için Zîc-i Uluğ Bey sayfasına bakabilirsiniz. Krater için A, B, C, D ve M olarak adlandırılmış yardımcı kraterler var.

Sık karıştırılanlar

  • Kraterin adı, kişinin oraya gittiği anlamına gelmez. Gezegen yüzeylerindeki adlar bir anma biçimidir.
  • Adlandırma IAU'nun kurallarıyla yapılır. Her cisim için ayrı bir tema vardır: Venüs'te kraterlere kadın adları, Merkür'de sanat insanlarının adları verilir. Merkür'ün yüzeyi için Merkür'ün yüzeyi ve dev demir çekirdeği, Venüs için Venüs sayfasına bakabilirsiniz.
  • Bu liste kesin değil. Merkür kraterlerinin tüm listesini satır satır taramadık; başka Türk adları da olabilir. Gazetteer'deki "Ethnicity: Turkey" gibi alanlara bakarak siz de arayabilirsiniz.

Bunları da biliyor muydunuz?Tümü →

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Uzay AnsiklopedisiTümü →

  1. Tilkicik takımyıldızı (Vulpecula) nedir? M27, Brocchi Kümesi ve ilk pulsarTilkicik takımyıldızı (Vulpecula) nedir? M27, Brocchi Kümesi ve ilk pulsarYapı ve bölge
  2. Uçan Balık takımyıldızı (Volans) nedir? NGC 2442, Lindsay-Shapley Halkası ve güney gökyüzüUçan Balık takımyıldızı (Volans) nedir? NGC 2442, Lindsay-Shapley Halkası ve güney gökyüzüYapı ve bölge
  3. Yelken takımyıldızı (Vela) nedir? Regor, Vela Pulsarı ve Gum BulutsusuYelken takımyıldızı (Vela) nedir? Regor, Vela Pulsarı ve Gum BulutsusuYapı ve bölge
  4. Tukan takımyıldızı (Tucana) nedir? 47 Tucanae ve Küçük Macellan BulutuTukan takımyıldızı (Tucana) nedir? 47 Tucanae ve Küçük Macellan BulutuYapı ve bölge
  5. Güney Üçgeni takımyıldızı (Triangulum Australe) nedir? Atria, NGC 6025 ve Büyük ÇekiciGüney Üçgeni takımyıldızı (Triangulum Australe) nedir? Atria, NGC 6025 ve Büyük ÇekiciYapı ve bölge

TeorilerTümü →

  1. Olbers paradoksu: gece gökyüzü neden karanlık?Olbers paradoksu: gece gökyüzü neden karanlık?Evrenin doğuşu ve yapısı
  2. Lambda-CDM modeli: standart kozmolojiLambda-CDM modeli: standart kozmolojiEvrenin doğuşu ve yapısı
  3. Antropik ilkeAntropik ilkeBilim ve felsefe
  4. Simülasyon hipoteziSimülasyon hipoteziBilim ve felsefe
  5. Vakum bozunmasıVakum bozunmasıEvrenin sonu

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar