Merkür ve Venüs'te Türk adı taşıyan krater var mı?
Evet: Merkür'deki Sinan (Mimar Sinan) ve Berkel (ressam Sabri Berkel), Venüs'teki Adıvar (Halide Edib Adıvar) kraterlerinin adları Uluslararası Astronomi Birliği tarafından onaylandı.
- Konu
- Güneş Sistemi
- Kaynak
- IAU Gezegen Sistemi Adlandırma Kayıt Defteri (USGS Gazetteer)
- İlgili sayfa
- https://uzaygundem.com/ansiklopedi/merkurun-yuzeyi-ve-ic-yapisi
Evet. Merkür'de Mimar Sinan ve ressam Sabri Berkel, Venüs'te yazar Halide Edib Adıvar adına krater var. Bu adları Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) onayladı; kayıtları, ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu'nun (USGS) tuttuğu Gezegen Sistemi Adlandırma kayıt defterinde (Gazetteer) açıkça görülebiliyor. Ek olarak, Ay'da Timurlu hükümdarı ve bilim hamisi Uluğ Bey'in adını taşıyan bir krater de var. Aşağıdaki liste bizim bulabildiklerimiz; tam bir liste olduğunu iddia etmiyoruz.
Sinan krateri (Merkür)
Gazetteer kaydında Sinan, 1976'da IAU tarafından kabul edilmiş ve kökeni "Türk mimar (1489-1588)" olarak yazılmış. Çapı yaklaşık 134 kilometre; kayıt, merkezini yaklaşık 15° kuzey, 31° batıda gösteriyor ve krateri Kuiper dörtgeni içinde (harita kodu H-06) yer veriyor. Kayıttaki kaynak, Encyclopaedia Britannica. USGS kayıtlarında çap için 147, 134 ve 134,37 kilometre gibi birkaç geometri kaydı var; yaygın kullanılan değer 134 kilometre. Merkür kraterleri kural olarak sanat ve edebiyat alanında tanınmış, ölümünün üzerinden belli bir süre geçmiş kişilerin adını alır; Mimar Sinan bu kapsamda anılıyor.

Verileri göster
| Sinan | Merkür, ~134 km, 1976 |
|---|---|
| Berkel | Merkür, ~21 km, 2009 |
| Adıvar | Venüs, 30,3 km, 1991 |
Kraterin görünümü de ilginç: güney-güneybatı tabanında küçük bir krater, merkezin biraz batısında ise simetrik bir çukur var; küçük bir adsız kraterle birlikte oluşan şekil, iskambil kâğıdındaki maça işaretini andırıyor. Merkür'e giden görevleri merak ediyorsanız Merkür'e giden görevler sayfasına bakın; Sinan'ın görüntüleri NASA'nın MESSENGER aracının kameralarından geliyor.
Berkel krateri (Merkür)
Kayda göre Berkel adı, "Sabri; Türk ressam ve baskı sanatçısı (1909-1993)" için verildi ve IAU tarafından 9 Temmuz 2009'da onaylandı. Kaydın ana noktası yaklaşık 21 kilometre çap gösteriyor; poligon kayıtlarında 22,4 ve 23 kilometre değerleri de var, yani krater yaklaşık 20 küsur kilometre genişliğinde. Soyadı USGS'nin köken satırında yer almıyor, yalnızca "Sabri" yazıyor; ressamın adı Sabri Berkel olarak biliniyor.
Adıvar krateri (Venüs)
Venüs'teki Adıvar kraterinin kaydı şöyle: "Halide; Türk eğitimci ve yazar (1883-1964)". Çapı 30,3 kilometre, merkezi yaklaşık 8,9° kuzey ve 76,2° doğuda; IAU adını 1991'de kabul etti. Kaynak olarak kadın adlarını derleyen bir başvuru eseri gösteriliyor.
Adlandırma nasıl işliyor?
Gezegen yüzeylerindeki adları IAU'nun çalışma grubu belirler ve USGS bu adları tek bir kayıt defterinde toplar. Merkür için kaynaklarda şu kural anılıyor: Kraterler, yaşamında en az 50 yıl tanınmış ve ölümünün üzerinden en az üç yıl geçmiş sanatçı ve yazarların adını alır. Venüs kraterlerine ise kadın adları verilir; bu yüzden Venüs'te Türk adı arıyorsanız kadın isimlerine bakmanız gerekir. Kayıt defterinde "Ailar" adlı bir Venüs krateri de var, ama köken satırı bunun bir "Türkmen kadın adı" olduğunu söylüyor; yani Türk adı sayılmaz.
Ek not: Uluğ Bey krateri (Ay)
Ay'ın Oceanus Procellarum bölgesinin batısında, kuzeybatı kenara yakın yer alan Ulugh Beigh krateri yaklaşık 54 kilometre çapında ve 1,7 kilometre derinliğinde. Adını Timurlu hükümdarı ve bilim hamisi Uluğ Bey'den alıyor; onun adıyla anılan çalışma için Zîc-i Uluğ Bey sayfasına bakabilirsiniz. Krater için A, B, C, D ve M olarak adlandırılmış yardımcı kraterler var.
Sık karıştırılanlar
- Kraterin adı, kişinin oraya gittiği anlamına gelmez. Gezegen yüzeylerindeki adlar bir anma biçimidir.
- Adlandırma IAU'nun kurallarıyla yapılır. Her cisim için ayrı bir tema vardır: Venüs'te kraterlere kadın adları, Merkür'de sanat insanlarının adları verilir. Merkür'ün yüzeyi için Merkür'ün yüzeyi ve dev demir çekirdeği, Venüs için Venüs sayfasına bakabilirsiniz.
- Bu liste kesin değil. Merkür kraterlerinin tüm listesini satır satır taramadık; başka Türk adları da olabilir. Gazetteer'deki "Ethnicity: Turkey" gibi alanlara bakarak siz de arayabilirsiniz.
Bunları da biliyor muydunuz?Tümü →
Mars mı Venüs mü? İnsanlar için hangisi daha yaşanabilir?
Yıldız ile gezegen arasındaki fark nedir? Gökyüzünde nasıl ayırt edilir?
Kuyruklu yıldız ile asteroit arasındaki fark nedir?
Salda Gölü Mars'a benziyor mu? Uzay araştırmacıları neden ilgileniyor?
Mars'ta gün batımı neden mavi görünür?
Plüton'daki kalp şekli nedir?



















