Çin Seddi uzaydan çıplak gözle görülmez

Kısa cevap: Ay'dan kesinlikle görünmez. Uluslararası Uzay İstasyonu'nun dolandığı yaklaşık 400 kilometre yükseklikten ise ancak çok iyi koşullarda, nereye bakılacağını bilen biri tarafından zorlukla seçilebilir. Gözü kendine çeken bir yapı değil. Duvar binlerce kilometre uzun ama çoğu yerde yalnızca birkaç metre geniş. Üstelik çevresindeki toprağın ve kayanın malzemesiyle yapıldığı için arazinin içinde kayboluyor. Çin'in ilk astronotu Yang Liwei de 2003'te yörüngeden onu göremediğini söyledi.

Efsane nereden çıktı?

İşin tuhaf yanı, "Çin Seddi uzaydan görünür" iddiası uzay çağından çok önce ortaya çıktı. İngiliz antikacı William Stukeley 1754'te yazdığı bir mektupta Britanya'daki yaklaşık 130 kilometrelik Hadrian Duvarı'nı anlatırken Çin'deki duvarın "Ay'dan seçilebileceğini" ileri sürdü. 1895'te Henry Norman, onun Ay'dan görülebilen tek insan yapısı olduğu iddiasını tekrarladı. 1932'de çok okunan çizgi bant Ripley's Believe It or Not! aynı bilgiyi milyonlarca okura ulaştırdı. Kimse Ay'a gitmemişken, hatta kimse yörüngeye çıkmamışken söylenen bu sözler zamanla bilimsel bir gerçek gibi tekrarlanır oldu.

Duvar ne kadar uzun, ne kadar geniş?

Çin Ulusal Kültür Mirası İdaresi'nin 2012'de tamamladığı ölçüme göre bütün hanedanlıklardan kalan surların toplam uzunluğu 21.196 kilometre. En iyi bilinen Ming dönemi duvarı tek başına yaklaşık 8.850 kilometre. Qin, Han ve daha eski dönemlerden kalan kesimler 3.080, Jin hanedanlığının sınır tahkimatı ise 4.010 kilometre tutuyor. Bu, tek parça kesintisiz bir duvar değil, farklı yüzyıllarda yapılmış birçok surun toplamı demek. Ancak uzunluk görünürlüğü belirleyen şey değil. Belirleyici olan genişlik ve çevresiyle kontrast. Jinshanling kesiminde duvarın tabanı yaklaşık 6 metre, üstü 5 metre genişliğinde. Juyong Geçidi'nde ise 5 metre. Batıdaki Gansu'da aşınmış kesimler 2 metrenin altına inmiş durumda. Yani gökten bakan biri için Çin Seddi, ince bir çizgiden ibaret.

İnsan gözü uzaydan ne kadar küçük bir şeyi seçebilir?

Çıplak gözün açısal çözünürlüğü yaklaşık 1 yay dakikası, yani 0,0003 radyan. Bu, bir kilometre ötedeki 30 santimetrelik bir nesneyi ancak seçebileceğimiz anlamına geliyor. Hesabı yüksekliğe uygulayınca tablo netleşiyor:

• Uzay istasyonunun yaklaşık 400 kilometrelik yüksekliğinden göz, ancak yaklaşık 120 metre genişliğindeki bir çizgiyi ayrı bir nesne olarak seçebilir. Çin Seddi bundan yaklaşık 20 kat daha dar.
• Uzay mekiğinin uçtuğu yaklaşık 290 kilometreden (180 mil) bu sınır yaklaşık 87 metre.
• 384.399 kilometre ötedeki Ay'dan sınır 115 kilometreye çıkıyor. Bu mesafeden Çin Seddi'ni görmek, 3 kilometre öteden bir saç telini görmeye benziyor.

Verileri göster

Çin Seddi'nin genişliği (Jinshanling)	yaklaşık 5-6 m
ISS'ten (yaklaşık 400 km) seçilebilen en dar çizgi	yaklaşık 120 m
Mekik yüksekliğinden (290 km)	yaklaşık 87 m
Ay'dan (384.399 km)	yaklaşık 115 km
Duvarların toplam uzunluğu	21.196 km

Bu kaba hesap bir şeyi kaçırıyor: Çok uzun ve çevresinden çok farklı renkteki ince çizgiler, çözünürlük sınırının altında kalsa bile bazen fark edilebilir. Bu yüzden yalnızca genişliğe bakarak kesin bir hüküm vermek doğru olmaz. Çin Seddi'nin asıl sorunu kontrast. Duvar çoğu yerde çevresindeki dağlarla aynı renkte, aynı taş ve topraktan örülmüş. Astronotlar bunu bir tür kamuflaj etkisi olarak tarif ediyor.

Yang Liwei uzaydan ne gördü?

Yang Liwei, 15 Ekim 2003'te Shenzhou 5 kapsülüyle fırlatılarak Çin'in uzaya giden ilk astronotu oldu. 21 saat 22 dakika süren uçuşunda Dünya'nın çevresinde 14 tur attı. Yang, yörüngeden Çin Seddi'ni göremediğini söyledi. Bu deneyimi yaşayan tek astronot o değil. Amerikalı astronot Ed Lu da duvarın pek çok insan yapısından daha az görünür olduğunu, nereye bakacağınızı bilmeniz gerektiğini söylüyor. Daha iyimser bir tanıklık da var. Apollo astronotu Eugene Cernan, 160-320 kilometrelik yörünge yüksekliklerinden duvarın çıplak gözle görülebildiğini anlatmıştı. Yani tanıklıklar, koşullara ve bakan kişiye göre değişiyor.

NASA'nın kendi değerlendirmesi de bu ara noktada duruyor: Çin Seddi alçak Dünya yörüngesinden ancak neredeyse kusursuz koşullarda, güçlükle görülebiliyor ve diğer pek çok insan yapısından daha göze çarpıcı değil. Bir dönem Avrupa Uzay Ajansı'nın duvarı gösterdiğini öne süren bir basın bülteni de yanıltıcı çıktı. Görüntüdeki çizginin Pekin'deki bir nehir olduğu anlaşıldı.

Uzaydan çekilmiş bir Çin Seddi fotoğrafı var mı?

Var, ama çıplak gözle değil. Uluslararası Uzay İstasyonu'nun komutanı Leroy Chiao, 24 Kasım 2004'te 400 milimetrelik teleobjektif takılı dijital bir fotoğraf makinesiyle İç Moğolistan'ın orta kesimini, Pekin'in yaklaşık 320 kilometre kuzeyini çekti. NASA bu kareyi "Çin Seddi'ni alçak Dünya yörüngesinden gösteren, doğrulanabilir ilk fotoğraf" olarak tanımlıyor. Ancak duvar o kadar silik ki Chiao bile onu yakaladığından emin olamamıştı. Duvarın küçük bir kesimi, karenin tam ortasının biraz altında, kuzey enleminde 42,5 ve doğu boylamında 117,4 derecede seçilebiliyor.

Kar örtüsü ve alçak Güneş, duvarın gölgesini uzatıp kontrastı artırdığı için en iyi fırsatları sunuyor. İstasyonun 10. uzun süreli görev ekibi Şubat 2005'te karlı bir günde aynı bölgeyi yeniden fotoğrafladı. Uydu görüntülerinde ve radar verilerinde de duvar seçilebiliyor. Bu araçların "gözü" ise insan gözünden çok daha keskin.

Uzaydan bakınca ne öne çıkıyor?

Kural basit: Uzaydan bakan bir göz için bir yapının uzunluğundan çok genişliği ve çevresiyle arasındaki renk farkı önemli. Geniş, düz ve çevresinden farklı renkte olan bir alan, binlerce kilometre uzunluğundaki dar ve toprak renkli bir duvardan daha kolay fark edilir. NASA'nın Çin Seddi için "pek çok insan yapısından daha göze çarpıcı değil" demesinin nedeni de bu. Bir de hız meselesi var. Uzay istasyonu 413-422 kilometre yükseklikte, saniyede yaklaşık 7,7 kilometre, yani saatte yaklaşık 27.600 kilometre hızla ilerliyor ve Dünya'nın çevresinde günde yaklaşık 15,5 tur atıyor. Pencereden bakan astronotun belirli bir noktayı aramak için zamanı çok kısa. Ayrıntılı bilgi için ISS ne kadar hızlı gider ve nasıl görülür? sayfamıza bakabilirsiniz.

Merak edebilecekleriniz

İstasyonun bulunduğu bölgeyi anlatan alçak Dünya yörüngesi maddesi, uzayın nerede başladığını tartışan Uzay 100 kilometrede başlar yazısı, Dünya'yı sistemli biçimde gözleyen yer gözlem uyduları ve Çin'in kendi istasyonu Tiangong ile Çin uzay programını yöneten CNSA sayfalarımız konuyu tamamlıyor. Uzay istasyonunun kendisi için ISS görev sayfamıza göz atabilirsiniz. Uzayla ilgili yaygın diğer yanılgıları 15 efsane ve gerçeği yazımızda topladık.

Kısaca

• Çin Seddi Ay'dan görünmez. Bu mesafede genişliği, 3 kilometre öteden bakılan bir saç teline denk.
• Alçak yörüngeden ancak kusursuz koşullarda ve nereye bakılacağı biliniyorsa güçlükle seçilebiliyor.
• Sorun uzunluk değil genişlik ve kontrast. Duvar çoğu yerde 5-6 metre geniş ve çevresindeki arazinin malzemesinden yapılmış.
• Efsane uzay çağından önce doğdu: 1754'te Stukeley, 1895'te Norman, 1932'de Ripley's.
• Çin'in ilk astronotu Yang Liwei 2003'te duvarı göremediğini söyledi. Doğrulanabilir ilk fotoğraf 2004'te teleobjektifle çekildi.