23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Kandilli Rasathanesi

1868'de hava gözlem merkezi olarak kurulan, 1911'den beri Kandilli tepesindeki rasathane: Zeiss teleskobu, Güneş lekesi kayıtları, zaman servisi ve deprem izlemesiyle Türkiye'nin gök ve yer bilimi mirası.

Türü
Yapı ve bölge
Bulunduğu yer
Kandilli, Üsküdar, İstanbul, Türkiye

Kandilli Rasathanesi, İstanbul'un Anadolu yakasında, Üsküdar'ın Kandilli semtinde Boğaz'a bakan bir tepede duran ve bugün Boğaziçi Üniversitesi'ne bağlı olan Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü'nün (KRDAE) tarihî çekirdeğidir. Adı bugün çoğunlukla deprem haberleriyle birlikte anılır. Oysa kurumun kökü, 1868'de kurulan Rasathane-i Amire'ye (İmparatorluk Rasathanesi) uzanır ve yirminci yüzyılın büyük bölümünde gökbilimini, zaman ölçümünü, meteorolojiyi, yer manyetizmasını ve deprem kaydını aynı çatı altında yürüten bir merkez olarak şekillenmiştir. Rasathane, gözlemevi demektir; terimin kendisi için Gözlemevi (rasathane) sözlük maddesine bakılabilir. Kuruluş tarihinin kısa özeti Kandilli Rasathanesi ne zaman kuruldu, ne iş yapar? sayfasındadır; burada daha uzun hikâyeyi, özellikle de gökbilimi tarafını anlatıyoruz.

Kandilli'nin zaman çizelgesi
Uzay Gündem
Verileri göster
1868Pera'da kuruldu
1894İstanbul depremi, sismograf
1910Fatin Gökmen müdür atandı
1911Kandilli'de ölçümler
1935Zeiss teleskop yerleşti
1936Uludağ Güneş tutulması
1947Güneş lekesi gözlemi
1982Boğaziçi'ne devredildi

Rasathane-i Amire: telgrafın çağında bir hava merkezi (1868-1909)

On dokuzuncu yüzyılın ortasında telgraf, uzak istasyonların ölçümlerini aynı gün bir araya getirmeyi mümkün kılmıştı ve hava tahmini bu sayede ciddi bir iş hâline geliyordu. Kurumun kendi tarihçesine göre Rasathane-i Amire, Fransız hükûmetinin tavsiyesi üzerine, hava tahminlerinin telgrafla belirli merkezlere iletilmesi amacıyla 1868'de kuruldu. Avrupa'nın önde gelen fabrikalarından aletler alındı ve rasathane, Pera'da deniz seviyesinden 74 metre yükseklikteki bir tepede çalışmaya başladı. İlk müdürü, Osmanlı telgraf şebekesinin yenilenmesiyle uğraşan Aristide Coumbary'ydi. Coumbary, kuruluştan beş yıl sonra, 1873'te Viyana'da toplanan ilk uluslararası meteoroloji kongresinde ülkeyi temsil etti. Rasathane önce Telgraf Nezareti'nin, sonra Maarif'in, daha sonra Nafia Nezareti'nin yapısı içinde yer aldı; ilk kadro müdürden, bir fizikçiden ve bir matematikçiden ibaretti.

Burası bir gökbilim gözlemevi olarak değil, meteoroloji merkezi olarak kurulmuştu; kurumun tarihçesi onu Osmanlı döneminin ikinci rasathanesi sayar (birincisi için ayrıntısı İstanbul Rasathanesi (Takiyüddin Rasathanesi) sayfasında). Yine de astronomiye uzanan izler erkendir: Coumbary imzalı 1872 tarihli Rasathane-i Amire Salnamesi gezegenleri, kuyruklu yıldızları ve enlem tayinini anlatan bir gökbilim takvimiydi; 1896'da sadrazama yazdığı dilekçede ise saatlerin bilimsel yöntemle ayarlanabilmesi için sarkaçlı bir yıldız saati ile teodolit istedi.

Kurumu yer bilimine yaklaştıran olay, 10 Temmuz 1894'teki büyük İstanbul depremi oldu. İmparatorlukta o sırada sismik istasyon da deprem uzmanı da yoktu, dolayısıyla sarsıntı aletle kaydedilememişti. II. Abdülhamid depremin bilimsel biçimde incelenmesini istedi; Atina Rasathanesi müdürü D. Eginitis İstanbul'a çağrıldı ve Coumbary ile yardımcısı ona eşlik etti. Hazırlanan rapor 20 Ağustos 1894'te padişaha sunuldu. Ardından İtalya'ya iki sismograf sipariş edildi (tanesi 3.200 frank); biri rasathaneye, biri Yıldız Sarayı'na yerleştirildi. Kurulum için çağrılan İtalyan sismolog G. Agamennone iki yıl kadar kadroda kaldı, bir zelzele servisi kurdu; 1897'de ayrılmasından sonra kurduğu gözlemci ağı kısa sürede çöktü.

Coumbary'nin ardından müdürlüğe matematikçi Salih Zeki geldi. Salih Zeki 1906'da Darülfünun'un başına geçince rasathane Maçka'daki telgrafhanenin sismograf odasına taşındı. 12 Nisan 1909'daki 31 Mart Vakası sırasında ayaklananlar rasathaneyi gözlem aletleri ve sismograflarla birlikte tahrip etti. Kurtarılabilen parçalar Kabataş Lisesi'ne teslim edildi; aralarında 8 santimetrelik bir dürbün de vardı.

Kandilli'ye taşınma: Fatin Gökmen (1910-1911)

Maarif Nazırı Emrullah Efendi, Salih Zeki'nin önerisiyle 21 Haziran 1910'da Fatin Hoca'yı (Fatin Gökmen), yeni yerinde kurulacak rasathanenin müdürlüğüne atadı. Fatin Gökmen'in amacı, meteoroloji istasyonu düzeyinde kalan rasathaneyi bir astronomi ve jeofizik kurumuna dönüştürmekti; biyografik anlatımlarda örnek aldığı kurum olarak Belçika'daki Uccle Kraliyet Gözlemevi anılır. Kendisinin hayatı ve siyasi kariyeri için ayrıntısı Fatin Gökmen sayfasında.

Seçtiği yer, bugünkü Vaniköy üzerindeki İcadiye Tepesi'ydi. O sırada tepede bir topçu birliği, yangın gözcülerinin kullandığı kâgir bir kule ile iki odalı bir bina ve bir ahır vardı. Eylül 1910'da eski kullanıcılar yeri boşaltmaya başladı; Milli Eğitim Bakanlığı'nın verdiği 500 altın lirayla mevcut bina düzenlendi ve 1911'in başında Rasathane-i Amire burada göreve başladı. Fransız Meteoroloji Birliği'nin müdürüyle (Angot) görüşülerek birinci sınıf bir meteoroloji istasyonunun aletleri sipariş edildi; Maçka'daki rasathaneden sağlam çıkan iki deniz kronometresi, eski bir geçiş aleti, küçük bir teodolit ve iki elektrikli duvar saati de yeni yere verildi. 1 Temmuz 1911'den itibaren uluslararası kabul gören 7, 14 ve 21 saatlerinde günlük ölçümler düzenli biçimde kaydedilmeye başlandı. Kadro bir müdür, iki kâtip ve iki hizmetliden oluşuyordu; 1912'de alınan kronometre ve sekstantlarla saatler bir saniyelik hatayla ayarlanıyor, saat bilgisi telefonla PTT'ye ve Devlet Demir Yolları'na bildiriliyordu.

Birinci Dünya Savaşı'nın sonunda işgal kuvvetlerinden İngilizlerin rasathane binasını yaktığı ve çevredeki fıstık ağaçlarına zarar verdiği, Fatin Hoca'nın şikâyeti üzerine askerlerin çekildiği anlatılır. Rasathanenin meteoroloji birimi, Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü 1929'da düzenli gözlemlere başlayana kadar ülkede hava gözlemi ve tahmini yapan tek kuruluş olarak kaldı.

Astronomi mirası

Zeiss ekvatoryal teleskobu

Fatin Gökmen, meteorolojinin yanında gökbilimi de yapabilmek için 1918'de Carl Zeiss Jena firmasına büyük bir ekvatoryal teleskop (yani Dünya'nın dönüşünü tek eksen etrafında izleyerek yıldızı görüş alanında tutabilen bir montaj üzerindeki teleskop) sipariş etti. Savaş yüzünden gelemeyen alet ancak 1925'te rasathaneye getirildi. Boğaziçi Üniversitesi Astronomi Laboratuvarı'nın tarihçesine göre, kaynaklardan bu teleskobun Türkiye'ye gelen üçüncü teleskop olduğu anlaşılmaktadır; bunlardan ilki Harbiye Mektebi'nin yangınında enkaz olmuş, ikincisi ise 31 Mart Vakası'ndan sonra toplanan parçalar arasındaki, Kabataş Lisesi'ne verilen 8 santimetrelik dürbündür.

1920'lerin ortasındaki basın röportajlarında Fatin Hoca teleskopun, teferruatıyla birlikte 23 bin liraya mal olduğunu, ona uygun üç-dört odalı ve on metrelik kuleli bir bina için 35 bin liraya ihtiyaç bulunduğunu söyler. Rasathane teleskoplarının 20, 50 ve 110 santimetre çaplı üç sınıfı olduğunu, kendilerinin ancak 20 santimlikini alabildiğini; bununla yıldız fotoğrafı ve ışık ölçümü yapılabileceğini, Türk rasathanesinin uluslararası ağa girebileceğini söyler. Aynı dönemde rasathaneyi ziyaret eden bir gazeteci, kule ve iki küçük odalı ahşap bir bina, dört kişiyi geçmeyen personel ve barometre dâhil on aleti aşmayan bir envanter anlatır.

Kurumun tarihçesine göre 1925'ten sonra her yıl ayrılan ödenekle teleskop binasının temeli atıldı, atölye ve kütüphane tamamlandı, 1928'de duvarlar çıktı; ekvatoryal teleskobun yerine yerleştirilip binanın hizmete girmesi ise 1935'te mümkün oldu. W. Gleissberg'in yazdığına göre, uygun personel bulunmadığı için teleskop on yıldan fazla süre ilgisiz kaldı.

TüpAçıklıkOdak uzaklığıNot
Görsel (gözle bakılan) tüp20 cm3,05 mçift objektif
Arayıcı6 cm0,75 mhedefi bulmaya yarar
Astrofotoğraf tüpü18 cm1,20 müçlü objektif
Fotoğrafik tüp16 cm1,07 mprizma objektif

Değerler, rasathane müdürlüğü de yapmış Muammer Dizer'in 1953'teki tanımına dayanır; iki fotoğraf tüpü ana tüpün iki yanına simetrik yerleştirilmiştir. Enstitünün envanterinde bugün de 20 cm'lik bir Zeiss ekvatoryal teleskop yer alır ve Astronomi Laboratuvarı, güneş gözlemlerinin bu aletle sürdüğünü, aletin ziyaretçilerin özellikle görmek istediği bir tarihî parça olduğunu belirtir.

1936: Uludağ'da tam Güneş tutulması

Kurumun tarihçesine göre Kandilli'de ele alınan ilk Güneş fiziği çalışması, 19 Haziran 1936'da Uludağ'dan gözlenen tam Güneş tutulması oldu. Fatin Gökmen, Kemal Erkman ve O. Necip Sipahioğlu'ndan oluşan ekip tam tutulma hattının hesaplarını yayımladı; ekvatoryal teleskobun tüpü ve mercekleri korona fotoğrafları çekmek üzere Uludağ'a götürüldü, sonuçlar rasathanenin ilk Güneş yayını olarak basıldı. Gözlem alanı sonradan Fatin Tepe adıyla anıldı. Aynı yıl, Kandilli Rasathanesi adı belgelerde ilk kez kullanılmaya başlandı; 1940'lı yıllarda da kurumun adı Kandilli Astronomi ve Jeofizik Rasathanesi oldu.

Güneş fiziği: leke sayımından Güneş Kulesi'ne

Fatin Gökmen 1932'de Milli Eğitim Bakanlığı'na yazdığı bir raporda rasathaneyi dört bilimsel şubeye ayrılmış gösterir: astronomi, astrofizik, sismoloji ve manyetizma, meteoroloji ve atmosfer elektriği. Aynı yazıda yaz aylarında Güneş lekelerinin ve yüzeydeki değişimlerin spektroskopik ve fotoğrafik denemelerle incelendiğini, ama bunun deneme düzeyinde kaldığını söyler; ciddi Güneş çalışması için bir heliostat ve 40 cm'lik bir objektif gerektiğini, bunun da yaklaşık 20 bin liraya mal olacağını yazar.

Sistemli Güneş gözlemi daha sonra başladı. Muammer Dizer'in anlatımıyla 1947'ye kadar teleskopun hangi alanda kullanılacağı belli değildi; konu olarak yıldızlar yerine Güneş seçildi ve iki gerekçe sayıldı: birincisi ekonomikti, çünkü yıldızları araştırmak için çok büyük ve pahalı aletler gerekirken Güneş'i incelemek için orta boy bir teleskop yeterliydi; ikincisi Güneş'in en yakın yıldız olarak astrofiziğin pek çok sorusuna kapı açması ve batı bilim ortamına çabuk girmeyi sağlamasıydı. Temmuz 1947'de Güneş lekesi gözlemleri başladı. Başta fotoğraf ve projeksiyon yöntemleri birlikte denendi; Boğaz kıyısındaki rasathane semasında bağıl nemin çoğu zaman yüksek olması yüzünden fotoğrafların tatmin edici olmadığı görüldü ve lekeleri teleskobun verdiği Güneş görüntüsünü bir perdeye yansıtarak izleme (projeksiyon) yöntemi tercih edildi. 1949'da Zeiss prizmalı spektroskopla kromosfer (renkküre, Güneş'in görünen yüzeyinin hemen üstündeki katman) gözlemleri başladı. 1940'ların ortasında bu iş Muammer Dizer, Hasan Tayşi ve Tarık Gökmen'in de bulunduğu küçük bir astronom kadrosuna düşüyordu.

1964 sonrası kurumun en önemli genişleme dönemi oldu. 1964-1980 arasında tamamlanan tesisler arasında Güneş fiziği binası, 15 metre yüksekliğindeki “Fatin Hoca Güneş Kulesi” ve laboratuvarı, durgun bir hava ortamıyla net Güneş görüntüleri almak için kurulan havuzlu güneş gözlem laboratuvarı ve bir radyo astronomi pavyonu sayılır; 1970'lerdeki kuruluş düzeninde radyo astronomisi “yaşama geçmemiştir” notuyla anılır. 1962'den sonra rasathanede yapılan çalışmalar yabancı bilim dergilerinde yayımlanmaya ve yabancı bilim insanlarınca kaynak gösterilmeye başladı. Astronomi Laboratuvarı'nın kendi anlatımına göre günlük Güneş lekesi sayıları bugün SIDC (Güneş Etkileri Veri Analiz Merkezi) ve AAVSO'ya (Amerikan Değişen Yıldız Gözlemcileri Birliği) gönderilir; fotosfer (Güneş'in görünen yüzeyi) çizim arşivi de yayımlanır. Lekelerin ve 11 yıllık döngünün bilimsel arka planı için ayrıntısı Güneş lekeleri ve 11 yıllık Güneş döngüsü sayfasında.

Zaman servisi ve takvim

Rasathanenin en eski servislerinden biri, Fatin Gökmen'in 11 Aralık 1924 tarihli yazısıyla gündeme gelen zaman (kronometri) servisidir. Askania geçiş aleti (1927), zenit teleskobu (1934), Danjon astrolabı ve daha sonraki elektronik kronograflarla yıldız gözlemlerinden zaman ve enlem tayini yapıldı; 1947'de yeni zaman astronomisi binasına taşınan saat servisi, saniye işaretlerini Osmaniye Telsiz İstasyonu aracılığıyla Türkiye geneline yaymaya başladı. 1930'da Galata Kulesi ile Kandilli arasında, kuledeki vakit küresini çalıştırmak üzere elektrikli işaret tesisatı kurulmaya başlandı; küre 1934'te faaliyete geçti. Servis, teknolojik gelişmelerle 1974'te çalışmalarını bıraktı.

Servisin hiç bitmeyen işi takvimdir. 26 Aralık 1925 tarihli ve 698 sayılı kanun, kameri (Ay'a göre) ay başlarının ve dinî günlerin belirlenmesi görevini Kandilli Rasathanesi'ne verdi. Hicrî-kameri ay başı hesaplarına “adlî astronomi” bilirkişiliği eklendi; bu personel 1970'te Adli Tıp Kurumu'na geçti, ama Adalet Bakanlığı'nın 2004 ve 2006 genelgeleriyle bu konudaki yetkili kurum yine Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü olarak belirlendi. 1990'ların başında Güneş fiziği ve zaman servisleri “Astronomi Laboratuvarı” adı altında birleşti.

Jeofizik tarafı: kısa bağlam

Kandilli'nin deprem kimliği, gökbilim kadar eskidir. 1926'da dönemin modern sismografları satın alındı, 1928'de Ankara Belediyesi iki Mainka sismografı hediye etti. Titreşimden yalıtılmak üzere tasarlanan sismoloji binasının inşası 1930'da başladı, 1934'te bitti ve aynı yıl sismograflarla düzenli deprem kaydına geçildi. Yer manyetizması için 1927'de Fransa'dan manyetik teodolit alındı. 1938 Kırşehir depreminden başlayarak rasathane yerinde inceleme ekipleri gönderdi.

Kandilli Rasathanesi'nin halka deprem bilinci kazandırmak için kullandığı gezici “Deprem Tırı”
Ilyacadiz / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Rasathane 17 Haziran 1982'de Milli Eğitim Bakanlığı'ndan Boğaziçi Üniversitesi'ne devredilerek rektörlüğe bağlı Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü hâline geldi. Deprem Mühendisliği Anabilim Dalı 1989'da kuruldu; kurum, Türkiye'de bu alanda yüksek lisans ve doktora veren ilk birim olduğunu belirtir. Enstitünün tarihçesine göre 2002'de kurulan İstanbul Deprem Acil Müdahale ve Erken Uyarı Sistemi 110 kuvvetli yer hareketi istasyonuyla çalışır; Bölgesel Deprem-Tsunami İzleme ve Değerlendirme Merkezi'nin sabit istasyon sayısı 239'a (beşi Kıbrıs'ta) ulaşmıştır ve merkez, Karadeniz, Ege ve Doğu Akdeniz için akredite bir tsunami hizmet sağlayıcısıdır.

Bilim Tarihi Koleksiyonu ve el yazmaları

1930'da temeli atılan, 1934'te tamamlanan tarihî sismograf binası, 2005 sonbaharında restore edilerek 21 Haziran 2006'da Rasathane Bilim Tarihi Koleksiyonu olarak ziyarete açıldı. Binada astronomi (sekstant, oktant, teleskop, rubu tahtası, usturlap, gök küresi), jeodezi, manyetizma ve meteoroloji aletleri ile Rasathane-i Amire'den ve 1911'den sonra Kandilli'den kalan sismograflar sergilenir.

Rasathanenin kitaplığı da başlı başına bir hazinedir. UNESCO Dünya Belleği Kayıtları'na 2001'de giren Kandilli Rasathanesi ve Deprem Araştırma Enstitüsü el yazması koleksiyonu 581 ciltte 1339 eser içerir; bunların 822'si Türkçe, 414'ü Arapça, 103'ü Farsça olup ağırlıklı olarak astronomi, astroloji, matematik ve tıp konularındadır. UNESCO'nun anlatımıyla bu, bu konulardaki yazmaları bir araya getiren, dünyada belki de tek koleksiyondur.

Bugün

Bugün Enstitü; Deprem Mühendisliği, Jeodezi ve Jeofizik anabilim dallarıyla lisansüstü eğitim verir. Astronomi, Jeomanyetizma ve Meteoroloji laboratuvarları ile Afete Hazırlık birimi de yapının parçalarıdır. Rasathane 1992'den bu yana okullara ve gruplara düzenli ziyaret günleri tanımaktadır; geziler Astronomi Laboratuvarı'nı ve deprem merkezini kapsar.

Teknofest 2019'da Kandilli Rasathanesi'nin deprem bilgilendirme tırı; yanındaki afişlerde 1868 yılından sayılan 150. yıl vurgusu görülüyor
CeeGee / Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0

Büyük çaplı optik gözlem yapan bugünkü ulusal merkezleri tanımak isteyen okur için ayrıntısı TÜBİTAK Ulusal Gözlemevi (TUG) ve Doğu Anadolu Gözlemevi (DAG) sayfalarında.

Kısaca

  • Rasathane-i Amire 1868'de, telgrafla hava tahmini için Pera'da kuruldu; Osmanlı'nın ikinci rasathanesi olarak anılır ve başta gökbilimi değil meteoroloji merkeziydi.
  • 1909'da tahrip olunca, 1910'da müdür atanan Fatin Gökmen kurumu İcadiye Tepesi'ne (Kandilli) taşıdı; 1 Temmuz 1911'de sürekli meteoroloji ölçümleri başladı.
  • Astronomi tarafının çekirdeği, 1925'te gelen ve 1935'te yerleştirilen 20 cm'lik Zeiss ekvatoryal teleskoptur; ilk Güneş çalışması 1936 Uludağ tutulması, düzenli leke gözlemleri ise 1947'de başladı.
  • 1982'den beri Boğaziçi Üniversitesi'ne bağlı bir enstitüdür; el yazması koleksiyonu UNESCO Dünya Belleği Kayıtları'ndadır.

Aynı türdenTümü →

Bu konudaki haberler

  1. Cumhuriyet'in 103. yılı: Türkiye'nin gökyüzünden uzaya uzanan yolculuğuCumhuriyet'in 103. yılı: Türkiye'nin gökyüzünden uzaya uzanan yolculuğu29 Ekim 2026, 00:24
  2. Türk astronomlar kimlerdir? İlk Türk gökbilimcilerden bugüneTürk astronomlar kimlerdir? İlk Türk gökbilimcilerden bugüne11 Ekim 2026, 17:17

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

TeorilerTümü →

  1. Olbers paradoksu: gece gökyüzü neden karanlık?Olbers paradoksu: gece gökyüzü neden karanlık?Evrenin doğuşu ve yapısı
  2. Lambda-CDM modeli: standart kozmolojiLambda-CDM modeli: standart kozmolojiEvrenin doğuşu ve yapısı
  3. Antropik ilkeAntropik ilkeBilim ve felsefe
  4. Simülasyon hipoteziSimülasyon hipoteziBilim ve felsefe

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar