AutoStakkert nedir? Gezegen ve Ay için ücretsiz video yığma programı
AutoStakkert, Emil Kraaikamp'in geliştirdiği; gezegen, Ay ve Güneş videolarındaki en keskin kareleri seçip yığan, özel kullanım için ücretsiz Windows programıdır.
- Türü
- Yazılım
- Bulunduğu yer
- Windows (Linux ve macOS'ta Wine ile)
- Keşif
- Geliştirici Emil Kraaikamp; AS!4 son sürümü 4.0.13 (19 Şubat 2025, beta)
AutoStakkert, gezegen, Ay ve Güneş gibi parlak ve küçük görünen hedeflerin video kayıtlarından en keskin kareleri seçip üst üste bindirerek tek bir ham görüntü üreten bir yığma programıdır. Emil Kraaikamp'in geliştirdiği program, resmî sitesinde özel ve ticari olmayan kullanım için ücretsiz (freeware) olarak sunulur; doğrudan yalnız Windows'ta çalışır. Dünya atmosferinin her an görüntüyü farklı biçimde bozduğu gezegen fotoğrafçılığında, "şanslı kareleri" ayıklayan ilk basamak olarak yaygın kullanılır.
AutoStakkert ne işe yarar?
Bir gezegeni teleskoptan fotoğraflayan amatör, genellikle tek bir kare çekmez; kameradan saniyede onlarca kare akan bir video kaydeder. Nedeni atmosferdir: hava katmanlarındaki türbülans, ışığın yolunu sürekli değiştirir ve görüntü bir an keskin, ertesi an bulanık görünür. Bu bozulmaya astronomide seeing (görüş kalitesi) denir. Seeing'i anlatan kaynaklara göre atmosferik bozulmalar çoğunlukla saniyede yüzün üzerinde bir sıklıkla değişir; yani bir videonun yüzlerce karesi arasında birkaç tanesi diğerlerinden gözle görülür ölçüde daha iyidir.
AutoStakkert'in görevi bu kayıtlardaki kareleri kalitesine göre değerlendirmek, en iyilerini ayırmak, birbirine hizalamak ve üst üste bindirmektir. Sonuç, gürültüsü azalmış ve ince ayrıntısı daha net bir "ham yığın"dır. Programın resmî sitesindeki tanıtımlar da çıktıyı, sonraki işlemlerde kullanılacak ham yığınlar olarak sunar. Keskinleştirme, renk ve kontrast ayarı gibi son dokunuşlar çoğunlukla başka bir programda yapılır. Yığma kavramının genel anlatımı için astrofotoğrafta yığma (stacking) nedir sayfasına bakabilirsiniz.
Arka plandaki fikir: şanslı görüntüleme
Kare seçme yaklaşımı yeni bir buluş değildir. Astronomi literatüründe "lucky imaging" (şanslı görüntüleme) olarak bilinen yöntem, kısa pozlu karelerin yalnızca atmosferden en az etkilenenlerini seçmeye dayanır. Yöntemin açıklamalarına göre kayıtlar genellikle 100 milisaniye ya da daha kısa pozlarla alınır. Yaygın uygulamada karelerin yaklaşık yüzde 10'u tutulur; profesyonel çalışmalarda 2,5 metrelik teleskoplarda yüzde 1 gibi çok düşük oranlarla kırınım sınırına yakın sonuç alındığı bildirilmiştir. David L. Fried, 1978'de şanslı pozların elde edilme olasılığını sayısal olarak hesaplayan ilk çalışmayı yayımlamıştır. Law, MacKay ve Baldwin'in 2006 tarihli çalışması ise atmosferin görüntüyü bulanıklaştırmaktan çok, çoğu zaman keskin birden fazla kopya ürettiğini göstererek yöntemi yeniden gündeme getirmiştir.
AutoStakkert bu fikrin amatör ölçekteki bir uygulamasıdır. Örnek vermek gerekirse Wikimedia Commons'taki bir Ay fotoğrafının açıklamasında, 5000 karelik bir kayıttan en iyi 2500 karenin AutoStakkert 3.0.14 ile yığıldığı, ardından görüntünün RegiStax ile işlendiği yazılıdır. Hangi oranda karenin tutulacağı, yani sayının kullanıcı tarafından belirlendiği bu tür örneklerden anlaşılır.

Neler yapabilir?
Resmî site ve geliştiricinin yazılarından doğrulanabilen özellikler şunlardır:
- Kalite temelli kare seçimi: En keskin karelerin seçilerek yığılması programın çıkış noktasıdır.
- Çok noktalı hizalama: Tek bir kayma değeri yerine görüntü üzerine yerleştirilen birden fazla hizalama noktası kullanılır. Noktaların boyutu ve yerleşimi kullanıcı tarafından değiştirilebilir; geliştirici bu noktalarla denemeler yapılmasını önerir.
- Drizzle (Değişken Piksel Doğrusal Yeniden Oluşturma): Hedef, kameranın piksel boyutuna göre küçük kalıyorsa (yetersiz örnekleme) çözünürlüğü artırmaya çalışan bir yöntemdir. Geliştirici bu tekniğin resmî adının "Variable Pixel Linear Reconstruction" olduğunu belirtir.
- Alt-az derotasyon: Altazimut kurulumlarda hedef görüntünün dönmesini hesaba katan bir özellik olarak anılır.
- Sigma kırpma ile yığma ve yüzey hizalama seçenekleri.
- Dosya biçimleri: Sitedeki anlatıma göre MJPEG, SER, FITS ve çok sayıda AVI videosu ile görüntü dosyalarını doğrudan destekler.
- Düz kare (flat) desteği: AS!2 sürümünün duyurusunda "geliştirilmiş düz kare desteği" ve yaklaşık iki kat hız artışı bildirilmiştir.
Sitedeki örnek yazılar Jüpiter, Mars, Ay ve Güneş'in yanında Orion Bulutsusu'nu da gösterir. Yani program yalnızca gezegenlerle sınırlı değildir; yine de en yaygın kullanım alanı gezegen, Ay ve Güneş görüntüleridir.
Kim geliştirdi, hangi sürümleri var?
Geliştirici Emil Kraaikamp'tir. Programın resmî sitesinde AS!2, AS!3 ve AS!4 adlı sürümler anılır; "AS!" kısaltması "AutoStakkert!" adının sonundaki ünlemden gelir. Sitenin yazı listesinde Aralık 2013 tarihli bir Jüpiter ve Haziran 2014 tarihli bir Mars çalışması görülür. Programın ilk yayın tarihini resmî kaynakta doğrulayamadığım için burada vermiyorum.
İndirme sayfasına göre AutoStakkert!4'ün son sürümü 19 Şubat 2025 tarihli 4.0.13'tür ve sayfa bu sürümü "daha kararsız olabilecek yeni beta" olarak tanımlar. 21 Ocak 2024 tarihli 4.0.11 sürümü ise "makul ölçüde kararlı" olarak işaretlenmiştir. 2020 tarihli bir blog yazısında geliştirici, AS!4'ün o yılın ilerleyen aylarında yayına hazır olmasını umduğunu söylemiştir. Yeni bir sürüm çıkmış olabileceğinden, güncel durumu resmî indirme sayfasından kontrol etmek en doğrusudur.
Ücretsiz mi, açık kaynak mı?
AutoStakkert ücretlidir ya da açık kaynaklıdır demek yanlış olur; doğru tanım "freeware"dir. Resmî site programı yalnızca özel ve ticari olmayan kullanım için ücretsiz olarak sunar. Eğitim ve hayır kurumları da ücretsiz kullanabilir; ticari kullanım için kayıt ve satın alma gerekir. Geliştiriciye isteğe bağlı PayPal bağışı yapılabilir. Kaynak kodunun açıldığına dair resmî sitede bir bilgi yoktur; bu nedenle programı Siril gibi özgür yazılımlarla aynı kategoriye koymamak gerekir.
Hangi işletim sistemlerinde çalışır?
Program yerel olarak yalnızca Windows içindir. Resmî site, Linux ve macOS'ta Wine üzerinden "sorunsuz çalıştığını" söyler, ancak yerel sürüm yapmayı planlamadığını da açıkça belirtir. Kurulum için bir yükleyici yoktur: indirilen zip dosyası istenen klasöre açılır ve çalıştırılabilir dosya başlatılır; kaldırmak için klasörü silmek yeter.
Türkçe desteği var mı?
Resmî site İngilizcedir ve sitede Türkçe arayüz ya da Türkçe belge bilgisi bulunmuyor. Türkçe anlatım arayanlar için programın mantığı bu sayfada ve yığma sayfasında özetlenmiştir. Geliştirici de hizalama noktalarının boyutu ve yerleşimi için denemeler yapılmasını önerdiğinden, ilk kullanımda ayarları bir iki kayıt üzerinde denemek gerekir.
Kimin işine yarar?
Program, teleskoba bağlı bir gezegen kamerası ya da video çekebilen bir fotoğraf makinesi olan herkese uygundur. Commons'taki örnekler bunu gösterir: 10 inçlik bir Dobson teleskoba bağlı, değişmemiş bir Canon 250D ile alınan 4K video kaydı, 21 Ağustos 2024'te Satürn'ün Ay tarafından örtülmesini gösteren bir görüntüye dönüşmüştür; fotoğrafçı videoyu Pipp, AutoStakkert, Astrosurface ve Photoshop ile işlediğini yazar. Bir başka örnekte sıradan bir Nikon D5600, 203 mm açıklıklı bir Bresser teleskop ve yaklaşık 300 karelik bir seri, PIPP, AutoStakkert, RegiStax ve Photoshop zinciriyle renkli bir Ay yüzeyi görüntüsüne çevrilmiştir.

Öğrenciler ve amatörler için ilk kullanım alanı budur: ucuz bir kamera, bir telefon adaptörü ya da hazır bir gezegen kamerasıyla bile kayıt alıp Jüpiter'in bantlarını, Satürn'ün halkalarını veya Ay'ın kraterlerini daha net görmek mümkündür. Resmî sitenin örnekleri amatör ölçekteki gezegen, Ay ve Güneş çalışmalarına odaklanır; profesyonel gözlemevi kullanımına dair bir bilgi bulunmuyor.
Nasıl başlanır?
Tipik bir akış, Commons'taki gözlemcilerin açıklamalarından da görülebileceği gibi şöyledir:
- Kayıt: Kamera yazılımıyla (örnek açıklamalarda FireCapture ve SharpCap anılır) hedefin yüzlerce, hatta binlerce karelik videosu alınır. Örneklerde 200 ile 5000 kare arasında değişen kayıtlar görülür.
- Ön hazırlık: Bazı gözlemciler videoyu önce PIPP gibi bir araçla düzenler; örneklerde bu adım, bir fotoğraf makinesiyle çekilen videoda da kullanılmıştır.
- Yığma: AutoStakkert'te video açılır, hizalama noktaları ve tutulacak kare sayısı ayarlanır, program yığını üretir.
- Keskinleştirme: Ham yığın RegiStax ya da Astrosurface gibi bir programda dalgacık (wavelet) keskinleştirmesinden geçirilir.
- Son rötuş: Renk, kontrast ve parlaklık gibi ayarlar Photoshop ya da GIMP benzeri bir editörle yapılır.
Çekim ekipmanı konusunda astrofotoğraf ekipman rehberine, teleskop seçimi için yeni başlayanlar için teleskop ve dürbün rehberine göz atabilirsiniz. Yalnızca Ay'ı denemek isteyenler Ay fotoğrafı nasıl çekilir sayfasından başlayabilir.
Benzer programlarla farkı
AutoStakkert'in en yakın akrabası, aynı iş akışında kullanılan RegiStax'tir. RegiStax'in yazarı Cor Berrevoets'tir; program ücretsizdir, son sürümü olan RegiStax 6 Mayıs 2011'de güncellenmiş ve resmî sitede "geliştirme sona erdi" denmiştir. RegiStax hizalama ve yığma yapabilir, ama ağırlıklı olarak dalgacık tabanlı keskinleştirme ile anılır. Bugün birçok gözlemci yığmayı AutoStakkert'te, keskinleştirmeyi RegiStax'te yapar; Commons'taki birçok örnek açıklama bu ikili zincire işaret eder.
Derin gökyüzü, yani bulutsu ve gökada fotoğrafları için hazırlanmış yığma programları farklı bir iş kolunu yürütür. Bunlarda amaç, uzun pozlu kareleri kalibre etmek ve sönük ayrıntıyı toplamaktır; ayrıntısı DeepSkyStacker, Siril ve PixInsight sayfalarında anlatılmıştır. AutoStakkert'in ayırt edici yanı, gezegen ve Ay gibi parlak hedeflerde kare kalitesine göre seçim yapan, çok noktalı hizalamaya dayanan bir yaklaşım sunmasıdır. Hangi programın daha iyi sonuç verdiği ise hedefe, ekipmana ve kullanıcının alışkanlığına bağlıdır; bu konuda tarafsız bir üstünlük sıralaması yapılamaz.

Verileri göster
| 1978 | Fried: şanslı poz olasılığı |
|---|---|
| 2006 | Atmosfer: keskin kopyalar |
| 2011 | RegiStax 6 son güncelleme |
| 2024 | AS!4 4.0.11 (21 Ocak) |
| 2025 | AS!4 4.0.13 beta (19 Şubat) |
Gezegenlerin gözünden: neden bu kadar kare gerekir?
Gezegenler gökyüzünde küçük bir disk olarak görünür; Mars ve Jüpiter fotoğraflarında ayrıntıyı belirleyen şey, teleskopun açısal çözünürlüğü ile atmosferin bozulmasıdır. Seeing kaynaklarına göre iyi bir gözlem yerinde görüş yaklaşık 1 yaylı saniye ya da altındadır; 0,4 yaylı saniyeye inen değerler olağanüstü iyi kabul edilir. Atmosferin ne kadar bozduğunu gösteren Fried parametresi (r₀) ise deniz seviyesine yakın yerlerde yaklaşık 5 santimetre, çok iyi yerlerde 20 santimetre dolayındadır. Fried parametresi küçüldükçe, aynı teleskop açıklığıyla bile ayrıntı seçmek zorlaşır. İşte bu yüzden kare seçimi ve yığma, teleskop büyüdükçe daha önemli hâle gelir.
Yığmanın bir sınırı olduğunu da bilmek gerekir. Program, kayıtta bulunmayan bir ayrıntıyı üretemez; kare seçimi ve yığma yalnızca bozulmuş verinin içindeki gerçek ayrıntıyı ortaya çıkarır. Drizzle gibi yöntemler de hedefin fiziksel çözünürlüğünü aşan ayrıntı icat etmez; yetersiz örneklenmiş görüntüde var olan bilgiyi daha iyi toplar.
Kısaca
- AutoStakkert, gezegen, Ay ve Güneş videolarından en keskin kareleri seçip hizalayarak yığan, Emil Kraaikamp'in geliştirdiği bir programdır.
- Özel ve ticari olmayan kullanım için ücretsiz (freeware) olarak sunulur; eğitim ve hayır kurumları da ücretsiz kullanır, ticari kullanım için satın alma gerekir.
- Yerel olarak yalnız Windows'ta çalışır; resmî site Linux ve macOS'ta Wine ile çalıştığını belirtir.
- Çıktısı ham yığındır; keskinleştirme genellikle RegiStax, Astrosurface gibi bir programda yapılır.
- Resmî site İngilizcedir; Türkçe arayüz bilgisi yoktur. Güncel sürüm için resmî indirme sayfasına bakmak gerekir.
Aynı türdenTümü →
NASA Trajectory Browser nedir? Asteroit ve gezegen yörüngelerini arayan web aracıWeb tabanlı; NASA Ames Araştırma Merkezi, Görev Tasarım Bölümü
Gpredict nedir? Ücretsiz, açık kaynaklı gerçek zamanlı uydu takip programıLinux, Windows ve macOS (masaüstü)
Einstein@Home nedir? BOINC ile evde pulsar ve kütleçekim dalgası aramaWindows, macOS, Linux ve Android (BOINC istemcisi üzerinden; NVIDIA ve AMD ekran kartı desteği)
Backyard Worlds: Planet 9 nedir? Gönüllülerin kahverengi cüce aradığı projeWeb tarayıcısı (Zooniverse üzerinden; işletim sisteminden bağımsız)
Zooniverse nedir? Galaxy Zoo'dan doğan yurttaş bilimi platformu ve nasıl katılınırWeb tarayıcısı (işletim sisteminden bağımsız); bazı proje türleri için iOS ve Android uygulaması
PHD2 nedir? Uzun pozlamada iz kaymasını düzelten ücretsiz otomatik takip programıWindows, macOS ve Linux (Linux için Ubuntu paketleri toplulukça sağlanır); ASCOM ve INDI sürücüleriyle montür denetimi















