Leonid meteor yağmuru: Aslan'dan gelen yıldız kaymaları 17-18 Kasım'da

Leonid meteor yağmuru her yıl kasım ayında etkin olan ve adını Aslan (Leo) takımyıldızından alan bir yıldız kayması yağmurudur. 2026'da yağmur 6-30 Kasım arasında etkin, doruk anı ise 18 Kasım sabahı saat 04.00 civarı (TSİ) olarak hesaplanıyor. Türkiye'deki gözlemci için en iyi zaman 17'yi 18 Kasım'a bağlayan gecenin ikinci yarısıdır. Yağmur Türkiye'nin her yerinden çıplak gözle izlenebilir ve bu yıl Ay, gecenin en verimli saatlerinden önce batıyor.

Ne oluyor?

Leonidlerin kaynağı, yaklaşık 33 yılda bir Güneş'in çevresini dolanan 55P/Tempel-Tuttle kuyruklu yıldızıdır. Kuyruklu yıldızın her geçişte bıraktığı toz şeritleri zamanla yörüngesi boyunca yayılır. Dünya her kasım ayında bu şeritlerden geçer ve küçük parçacıklar atmosfere saniyede yaklaşık 70 kilometre hızla girerek parlar. Bu hız Leonidleri bilinen en hızlı meteorlar arasına koyar; parlak olanlar arkalarında birkaç saniye asılı kalan izler bırakabilir.

Leonidler tarihteki en büyük meteor fırtınalarıyla ünlüdür. 12-13 Kasım 1833 gecesi bir tahmine göre saatte yüz binden fazla meteor görülmüş ve bu fırtına meteorların bilimsel olarak incelenmesini derinden etkilemiştir. 1966'da da Amerika kıtası üzerinde görkemli bir fırtına yaşanmıştır. Bu fırtınalar genellikle kuyruklu yıldızın Güneş'e yakın geçtiği yılların çevresinde görülür. 2026 böyle bir yıl değil; öngörülen oran saatte 15 civarında. Bazı tahminler 2027'de biraz daha yüksek bir etkinliğe işaret ediyor.

Türkiye'den nasıl izlenir?

Ankara için yapılan hesaba göre yağmurun kaynak noktası her gece 23.45 civarında doğu ufkundan doğuyor ve sabaha doğru yükseliyor. Radyant en yüksek noktasına gün doğarken, saat 07.00 civarında ulaşıyor; tan ağarması 07.00'ye yakın. Bu yüzden en iyi zaman dilimi gece 02.00 ile 06.30 arasıdır. Radyant ufkun 72 derece kadar üzerine çıkıyor ve hesaplara göre çok karanlık bir gökte saatte 14 civarında meteor görülebilir.

Ay bu yıl yardımcı oluyor. Doruk sırasında Ay ilk dördün evresinde ve gece 01.27 civarında batıyor; ondan sonra gök tamamen karanlık. Bakış yönü olarak doğu ve güneydoğu ile başınızın üstünü seçin. Meteorlar Aslan'ın "orak" biçimli başından uzaklaşan çizgiler hâlinde göğün her yerinde belirebilir. Dürbün ya da teleskop gerekmez; açık bir ufuk, sıcak giysi ve sabır yeter. Kasım geceleri soğuk olduğu için battaniye ve termos unutmayın.

Kent ışığından uzaklaşmak büyük fark yaratır. Işık kirliliği yoğun bir yerde saatte ancak birkaç meteor görebilirsiniz; karanlık bir köyde bu sayı belirgin biçimde artar.

Aynı sabah göğü ayrıca zengin bir manzara sunuyor. Leonidleri beklerken güneydoğuda Aslan takımyıldızında, parlak Jüpiter ile kırmızımsı Mars'ın birbirine yalnızca birkaç derece uzaklıkta durduğunu görebilirsiniz; iki gezegen 16 Kasım sabahı birbirine en çok yaklaşıyor. Leonid meteorları çok hızlı olduğu için fotoğraflamak görece zordur; geniş açılı objektifle 15-20 saniyelik art arda pozlar en iyi yöntemdir. Bir saatlik sabırlı gözlem, kısa denemelerden çok daha fazla meteor kazandırır.

Bilmeye değer

• Leonid meteorları saniyede yaklaşık 70 kilometre hızla atmosfere girer.
• Leonidler yaklaşık 33 yılda bir saatte 1.000'i aşan fırtınalar üretebilir; bu döngü kuyruklu yıldızın dönüşlerine bağlıdır.
• 1833 fırtınası, meteorların gökbilimsel bir olay olarak ciddiye alınmasında dönüm noktası sayılır.
• Aynı günlerde sabah göğünde parlak Jüpiter ve Mars da Aslan takımyıldızında, birbirine yakın duruyor.