Galaga (1981): oynanışı ve oyundaki gerçek çekim ışını, kenetlenme, Gemini 8 bilimi
Galaga, 1981'de Namco'nun çıkardığı ve çekim ışınıyla gemi yakalama fikriyle ünlenen arcade uzay nişancısı. Oyundaki çekim ışını, kenetlenme ve yıldız alanı gerçek uzay bilimiyle karşılaştırıldı.
- Tür
- Aksiyon / macera
- Çıkış yılı
- 1981
- Geliştirici
- Namco
- Yayıncı
- Namco (Japonya, Avrupa), Midway (Kuzey Amerika)
- Platformlar
- Arcade, PC (Steam), NES, Atari 7800, Game Boy, Xbox Live Arcade, Nintendo 3DS, Wii U
- Türkçe dil desteği
- Türkçe yok
Galaga, Namco'nun 1981'de çıkardığı ve arcade salonlarının en tanınmış oyunlarından biri olan bir uzay nişancı oyunudur. Ekranın altında yatay hareket eden küçük bir savaş gemisini yönetir, yukarıdan sıra sıra gelen böcek benzeri uzaylı filolarını vurursunuz. Kurallar tek cümlede anlatılabilir: sağa sola git, ateş et, çarpışma. Oyunu ünlü yapan ise bu basit düzeni hem zorlaştıran hem eğlenceli kılan bir fikirdi: düşmanın sizi vurmak yerine gemilerinizden birini kaçırabilmesi.
Bu yazıda oyunun mekaniklerini, Namco'nun kendi geçmişiyle bağını ve oyunun hayal ettiği uzay savaşının gerçek fizik ve uzay mühendisliğiyle ne kadar örtüştüğünü ele alıyoruz.
Nasıl oynanır?
Her bölümde uzaylı filoları ekranın üstünden belirli desenlerle girip bir dizilişe oturur. Bir süre sonra içlerinden bazıları dizilişi bozup size doğru kıvrılan yollarla dalış yapar ve ateş eder. Siz de bu dalışları vurur, aynı zamanda dizilişteki düşmanları temizlemeye çalışırsınız. Bölümdeki tüm düşmanlar yok edilince bir sonraki aşamaya geçilir ve her aşamada düşmanlar daha saldırgan hâle gelir.
Oyunun imzası, "Boss Galaga" adlı düşmanlardır. Bu düşmanlar bir çekim ışını yayarak gemilerinizden birini yakalayabilir. Eğer dalış sırasında o düşmanı vurmayı başarırsanız yakalanan gemi serbest kalır, sizinkine katılır ve iki gemi yan yana ateş eden "çift gemi" olarak daha güçlü bir ateş gücü sağlar. Her üç bölümde bir ise "Challenging Stage" adlı bonus bölümler gelir; bunlarda önceden belirlenmiş dizilişlerde uçan düşmanları vurarak bonus puan toplarsınız.
Oyundaki bilim
Galaga, bir uzay oyunu olarak fizikten çok jestlere dayanır: ekranda yıldızlar kayar, gemi sağa sola gider, mermiler yukarı fırlar. Yine de oyunun üç fikri, gerçek bilim ve mühendislikte yankı bulan konulara dokunur: çekim ışını, uzay araçlarını yakalamak ve sonsuz görünen bir yıldız alanında hareket etmek.
Çekim ışını gerçek mi?
Bilimkurguda çekim ışını (tractor beam), bir nesneyi uzaktan çekip tutan ışındır. Gerçekte buna en yakın şey optik cımbızdır. Arthur Ashkin 1970'te Bell Laboratuvarları'nda ışığın mikron boyutlu parçacıklar üzerinde kuvvet uygulayabildiğini bildirdi; yakın çalışma arkadaşlarıyla 1986'da, odaklanmış bir ışın demetiyle mikroskobik parçacıkları üç boyutta tutan ilk optik cımbızı gösterdi. Nobel Fizik Ödülü'nün (2018) optik cımbızla ilgili kısmı Ashkin'e verildi. Bu cımbızlar atomları, nanoparçacıkları, bakterileri, kan hücrelerini ve DNA gibi tek tek molekülleri tutabilir; uyguladıkları kuvvet piconewton mertebesindedir. Yani bir uzay gemisini değil, bir bakteriyi yakalarlar.
Daha büyük nesneler için denemeler de var. Avustralya Ulusal Üniversitesi'nden Andrei Rode ve ekibi, lazerle küçük parçacıkları havada hareket ettirmeyi göstermiş; 2014'te yayımlanan çalışmada yaklaşık 0,2 milimetre çapındaki parçacıklar 20 santimetreye kadar çekilmiştir. 2015'te ses dalgalarıyla nesneleri kaldırıp taşıyan bir akustik "çekim ışını" da bildirildi. Ancak bu yöntemlerin çoğu havadaki moleküllere dayanır; hava olmayan uzayda aynı biçimde çalışmazlar. Dolayısıyla Galaga'nın çekim ışını, bilinen fiziğin değil, bilimkurgunun malıdır.
Uzayda araç yakalamak: kenetlenme
Galaga'daki "yakalanan gemi" fikrinin gerçek karşılığı, iki uzay aracını birbirine bağlayan kenetlenme işlemidir. Bunun ilk örneği, Neil Armstrong ve David Scott'ın 16 Mart 1966'da Gemini 8 ile Agena hedef aracına yaptığı ABD'nin ilk yörünge kenetlenmesidir. Hemen ardından bir iticinin açık kalması yüzünden birleşik araç kontrolsüzce dönmeye başladı; Armstrong aracı ayırdı ama dönme hızı saniyede 296 dereceye çıktı. Armstrong arızalı sistemi kapatıp yeniden giriş iticileriyle aracı dengeledi ve iki astronot yörüngede yalnızca 10 saat 41 dakika kaldıktan sonra güvenle döndü. Soruşturma, olası nedeni statik elektrik kaynaklı bir elektrik kısa devresi olarak belirledi. Başka bir deyişle, iki aracı bağlamak kolay değildir: biri kontrolden çıkarsa ikisi birden çıkar.
Daha yakın tarihli bir örnek, Northrop Grumman'ın SpaceLogistics birimine ait MEV-1'dir. 9 Ekim 2019'da fırlatılan araç 25 Şubat 2020'de yer sabit yörüngedeki Intelsat 901 uydusuna kenetlendi ve kendi iticileriyle uydunun yönelimini kontrol ederek ömrünü uzattı; 9 Nisan 2025'te beş yıllık görevini bitirip ayrıldı. Burada oyunla benzer bir fikir var: yakalayan araç, yakalananın "kontrolünü" üstlenir. Aradaki fark, oradaki "yakalamanın" bir servis operasyonu olması ve uzaktan işletilmesidir.
Hep kayan yıldızlar
Galaga'nın arka planındaki yıldızlar sürekli aşağı akar; Namco'nun bir önceki oyunu Galaxian da kaydırmalı bir yıldız alanı kullanmıştı. Gerçekte yıldızlar böyle görünmez. Güneş'e en yakın yıldız Proxima Centauri yaklaşık 4,25 ışık yılı, yani yaklaşık 40 trilyon kilometre uzaktadır (bkz. Proxima Centauri). Bir uzay aracı saniyede onlarca kilometreyle gitse bile yıldızların konumu gözle fark edilir biçimde değişmez; kayan yıldız, oyundaki hareket hissini veren bir sinematik hiledir. Aynı şekilde, gerçek bir savaş gemisi ekranın alt kenarında sabit durup yalnızca sağa sola gidemez; yörünge mekaniğinde hız değiştirmek, yörüngeyi de değiştirir (bkz. delta-v).
Aynı yıl, gerçek uzayda
Arcade salonlarında Galaga'nın çıktığı 1981'de, gerçek uzayda da bir sayfa açıldı: 12 Nisan 1981'de Columbia mekiği, John Young ve Robert Crippen ile STS-1 görevinde fırlatıldı; görev 2 gün 6 saat 20 dakika sürdü ve Yuri Gagarin'in uçuşundan tam 20 yıl sonra gerçekleşti. Yani Galaga, uzay yarışının mekik çağına geçtiği yılda oyun salonlarına girdi.
Neyi doğru, neyi basitleştirmiş?
- Doğru yön: bir aracın başka bir aracı yakalayıp onu kontrol edebilmesi fikri (kenetlenme); ışığın gerçekten kuvvet uygulayabilmesi (optik cımbız).
- Basitleştirme: uzayda ışınla çekim, kaydırmalı yıldızlar, gemi hareketi ve düşmanların uçuş desenleri oyun tasarımıdır.
Geliştirme hikâyesi, etkisi ve ödülleri
Namco, Galaxian'ı 15 Eylül 1979'da Taito'nun Space Invaders'ına bir cevap olarak çıkardı. Namco başkanı Masaya Nakamura, tasarımcı Kazunori Sawano'dan mümkün olan en iyi "Invaders sonrası" oyunu yapmasını istedi. Galaxian renkli grafikler, animasyonlu sprite'lar, kaydırmalı bir yıldız alanı ve düzenden kopup size dalan düşmanlarla öne çıktı. Galaga bu serinin devamıdır.
Galaga eylül 1981'de Japonya'da, kasım 1981'de Kuzey Amerika'da çıktı. Namco oyunu Japonya ve Avrupa'da, Midway ise Kuzey Amerika'da yayımladı. Kayıtlara göre yönetmen Shigeru Yokoyama, programcı Toru Ogawa, sanatçı Hiroshi Ono ve bestecisi Nobuyuki Ohnogi idi. Planlama yaklaşık iki ay sürdü. Yokoyama'nın, bir filmde gördüğü dairesel bir ışınla gemi yakalama sahnesinden esinlendiği aktarılıyor. Donanım sınırları nedeniyle çift geminin başta ateş edememesi sorun olmuş; geliştiriciler bunu hem gemilerde hem mermilerde 16x16 sprite kullanarak çözmüş. Erken saha testlerinde oyun, tek jetonla çok ilerlenebildiği için yeterince kazandırmadı ve zorluk artırıldı.
Oyun ticari olarak da başarılıydı: kayıtlara göre 1981'de Japonya'nın en çok kazandıran altıncı, 1982'de üçüncü arcade oyunu oldu ve 1983'te ABD'de ilk ona girdi. Game Informer'ın 2010 listesinde 23. sıradaydı. Popüler kültürde WarGames, The Karate Kid, Pixels ve Lost gibi yapımlarda göründü; 2019'da tarih öncesi bir köpekbalığı türüne Galagadon nordquistae adı verildi. Steam sayfasında listelenen ödül yok.
Hangi platformlarda var, Türkçe mi?
Oyun arcade makinelerinde çıktıktan sonra SG-1000, MSX, NES, Atari 7800, Game Boy gibi birçok platforma taşındı; Xbox Live Arcade (2006), Virtual Console ve 2013'te Nintendo 3DS ile Wii U sürümleri de oldu. Bugün PC'de Steam üzerinden "ARCADE GAME SERIES: GALAGA" adıyla, BANDAI NAMCO Entertainment tarafından, 19 Nisan 2016'dan beri ücretli olarak satılıyor (Windows). Steam'de desteklenen diller İngilizce, Fransızca, İtalyanca, Almanca, İspanyolca ve Japonca'dır; Türkçe yoktur. Zaten oyunun dile ihtiyacı çok azdır.
Kimlere uygun? Benzer oyunlar
Galaga, kısa süreli, öğrenmesi kolay ama ustalaşması zor oyunları sevenler için bir klasiktir; kısa seanslarda skor yarıştırmaya uygundur. Aynı kökten gelen Space Invaders, aynı dönemin Asteroids oyunu ve daha sonraki bir uzay nişancısı olan Star Fox 64 bu çizginin diğer duraklarıdır.
Benzer oyunlarTümü →
Galaxy on Fire 2: oynanışı ve oyundaki gerçek zaman genişlemesi, süpernova bilimiFishlabs2010 · iOS, Android, PC, macOS
Starlink: Battle for Atlas: oynanışı ve oyundaki gerçek kaçış hızı, atmosfere giriş bilimiUbisoft Toronto2018 · PC, PlayStation 4, Xbox One, Nintendo Switch
Everspace: oynanışı ve oyundaki gerçek asteroit kuşağı, uzay enkazı, bulutsu bilimiROCKFISH Games2017 · PC (Windows, macOS, Linux), PlayStation 4, Xbox One, Nintendo Switch
SpaceBourne 2: oynanışı ve oyundaki gerçek gezegen yerçekimi, Dış Uzay AntlaşmasıBurak Dabak2025 · PC (Windows)
SpaceBourne: oynanışı ve oyundaki gerçek kara delik, yapay yerçekimi, hibernasyon bilimiBurak Dabak2018 · PC (Windows)
Helldivers 2: oynanışı ve oyundaki gerçek yörünge, atmosfere giriş, dev böcek bilimiArrowhead Game Studios2024 · PC, PlayStation 5, Xbox Series X|S


















