SpaceX'ten yörüngeye yapay zekâ fabrikası: Starmind ve dev AI1 uyduları

Yapay zekâ yarışı, veri merkezlerinin elektrik ve su ihtiyacını dünyanın pek çok yerinde gündemin ilk sıralarına taşıdı. SpaceX bu soruna kendi çözümünü önerdi: hesaplamayı yeryüzünden tamamen çıkarmak. Şirketin Starmind adını verdiği proje, her biri yörüngede çalışan bir sunucu kabini gibi görev yapacak AI1 uydularından oluşan, nihai hedefte bir milyona kadar uyduya ulaşabilecek bir yapay zekâ çıkarım ağı kurmayı amaçlıyor. İlk prototiplerin 2027'nin başında fırlatılması planlanıyor.

Uydu değil, uçan sunucu kabini

SpaceX'in paylaştığı bilgilere göre her AI1 uydusu ortalama 120 kilovat, en yüksek 150 kilovat düzeyinde yapay zekâ işlem gücü sunacak. Bu, bugünkü yoğun yapay zekâ veri merkezlerinde kullanılan güçlü bir sunucu rafının tükettiği enerjiyle aynı mertebede. Şirket, uyduların Nvidia başta olmak üzere farklı üreticilerin hızlandırıcı çiplerini taşıyabileceğini, ileride Tesla'nın planladığı 2 nanometrelik "Terafab" üretim tesisinden çıkacak işlemcilerle de uyumlu olacağını söylüyor.

Bu kadar gücün kaynağı Güneş. Uydular, tamamen açıldığında yaklaşık 20 metre yüksekliğe ve 70 metre kanat açıklığına ulaşacak dev güneş panelleri taşıyacak. Bu boyutlar, AI1'i şimdiye kadar seri üretilen ticari uyduların çok üzerine çıkarıyor; o yüzden fırlatmalar yalnızca SpaceX'in tamamen yeniden kullanılabilir olarak tasarladığı süper ağır Starship roketiyle yapılabilecek. Uyduların yaklaşık 600 kilometre irtifada çalışması planlanıyor. Bu tercih, daha alçak yörüngelere yerleştirilmesi öngörülen ve sayısı 100 bine kadar çıkabileceği belirtilen üçüncü nesil Starlink uydularıyla aynı katmanı paylaşmamak için yapılmış.

Veri değil, sonuç taşıyacak

Starlink uyduları kullanıcıların internet trafiğini bir noktadan diğerine aktarıyor. Starmind'in işi ise farklı: Yapay zekâ modellerinin çıkarım hesaplarını, yani eğitilmiş bir modelin soruya yanıt üretme işini doğrudan yörüngede yapmak. Hesaplanan sonuçlar önce lazer bağlantılarıyla diğer AI1 uydularına aktarılacak, oradan da Starlink ağı üzerinden yer istasyonlarına indirilecek. Böylece yerdeki kullanıcı açısından uzaydaki veri merkezi, Starlink'in sunduğu bağlantının bir uzantısı gibi çalışacak.

SpaceX projenin gerekçesini üç noktaya dayandırıyor. Birincisi, uygun yörüngede güneş enerjisi neredeyse kesintisiz ve atmosfer süzgecinden geçmediği için yerdekinden daha yoğun. İkincisi, soğutma suyu gerekmiyor; ısı radyatörler aracılığıyla doğrudan uzaya atılıyor. Üçüncüsü, veri merkezleri için arazi bulma, elektrik şebekesine bağlanma ve yerel halkla su kaynağı paylaşma gibi sorunlar ortadan kalkıyor. Her AI1 uydusunda yaklaşık 110 metrekarelik sıvı soğutmalı radyatörler bulunacak; mikrometeoritlere ve uzay çöpüne karşı ise yedekli soğutma devreleri kullanılacak.

Uzmanların çekinceleri

Fikir çekici olsa da mühendislik açısından en zor kısım tam olarak SpaceX'in avantaj saydığı soğutma. Vakumda ısıyı uzaklaştırmanın tek yolu ışınım; havayla ya da suyla taşınım olmadığı için yüzlerce kilovatlık bir yükün ürettiği ısıyı atmak büyük ve ağır radyatör yüzeyleri gerektiriyor. Uydunun Güneş'e bakan yüzü ile gölgedeki yüzü arasındaki sıcaklık farkları da elektronik bileşenler üzerinde ek yük oluşturuyor. Uzay radyasyonunun hassas yonga setlerinde zamanla yol açacağı hatalar ve bozulmalar da çözülmesi gereken başka bir başlık.

İkinci büyük soru yörünge trafiği. Bugün yörüngede aktif uydu sayısı on binler mertebesinde ve bunların büyük çoğunluğu zaten Starlink'e ait. Bir milyon uydudan söz eden bir plan, çarpışma riskini, gökbilimcilerin yıllardır şikâyet ettiği gökyüzü parlaklığı sorununu ve kullanım ömrü dolan uyduların atmosfere girerken bıraktığı metal parçacıkların etkisini bambaşka bir ölçeğe taşıyor. Bu yüzden uzmanlar, rakamların uzun vadeli bir vizyon olarak okunması gerektiğini, gerçek kapasitenin düzenleyici kurumların izinleri ve fırlatma temposuyla belirleneceğini vurguluyor.

SpaceX ise sorunların geliştirme sürecinde çözüleceğini ve ağın aşamalı olarak büyütüleceğini savunuyor. Şirketin takvimine göre ilk AI1 prototipleri 2027'nin başında yörüngeye çıkacak, seri üretim de aynı yıl içinde Gigasat adı verilen yeni bir fabrikada başlayacak. Projenin ne kadar hızlı ilerleyeceği büyük ölçüde Starship'in düzenli ve ucuz fırlatma yapabilen bir sisteme dönüşmesine bağlı. Bu fikir yalnızca SpaceX'e ait de değil; son iki yılda birkaç girişim ve büyük teknoloji şirketi de yörüngede hesaplama yapan uydu ağları üzerine çalışmalar duyurdu. Ancak hiçbiri, kendi roketi, kendi uydu üretim hattı ve kendi iletişim ağı olan bir şirketin sahip olduğu dikey bütünleşmeye sahip değil. Starmind böylece, Starship'in yalnızca Ay ve Mars görevleri için değil, yörüngede tamamen yeni bir sanayi kolu kurmak için de tasarlandığını gösteren en iddialı örneklerden biri oluyor.