23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09
Uydular ve Haberleşme

Tek bir nükleer patlama, alçak yörüngedeki uyduların yüzde 98'ini bir haftada çökertebilir

Wisconsin-Madison ve Princeton'dan araştırmacıların simülasyonuna göre Güney Atlantik üzerinde 500 km'de patlayan 1 megatonluk bir bomba, yapay radyasyon kuşağıyla uydu filosunu çökertir.

Uydular ve HaberleşmearXiv
Tek bir nükleer patlama, alçak yörüngedeki uyduların yüzde 98'ini bir haftada çökertebilir

arXiv'de yayımlanan yeni bir ön baskıya göre, alçak Dünya yörüngesinde patlatılacak tek bir nükleer silah, oradaki uyduların neredeyse tamamını bir hafta içinde işlemez hâle getirebilir. Wisconsin-Madison Üniversitesi'nden Zachary Petersen, Hong Qin ve Sébastien Philippe ile Princeton Üniversitesi'nden Sarah Thiele'nin imzasını taşıyan "Alçak Dünya Yörüngesinde Bir Nükleer Patlamanın Etkileri" başlıklı çalışma henüz hakemli bir dergide yayımlanmadı; yine de uzay güvenliği tartışmasına sayısal bir çerçeve getiriyor.

Alçak Dünya yörüngesinde bugün 13.000'den fazla uydu çalışıyor. Yazarlar, uzayda nükleer silah kullanımından duyulan endişenin büyüdüğünü hatırlatıyor. Patlamanın ilk X-ışını darbesi yalnızca küçük bir kısmı vurur; asıl tehdit sonrasında geliyor. Fisyon ürünlerinin radyoaktif bozunmasıyla açığa çıkan elektronlar Dünya'nın manyetik alanında hapsolabiliyor ve bir "yapay radyasyon kuşağı" oluşturuyor. Uydular her turda bu kuşaktan geçerek tekrar tekrar radyasyona maruz kalıyor.

Simülasyon nasıl kuruldu?

Ekip, Ocak 2026 kataloğundan 13.306 uyduyu modelledi. Senaryoda 1 megatonluk bir silah, Güney Atlantik üzerinde, 500 km yükseklikte patlıyor; silahın enerjisinin yarısı fisyondan geliyor. Elektron kaynağı için merkezî senaryoda fisyon başına 1,29 elektron salınıyor ve bu yaklaşık 20 saniyede gerçekleşiyor; değer, 1962'deki Starfish Prime denemesinin gözlemlerinden yola çıkılarak seçilmiş. Uyduların yüzde 90'ının sivil, yüzde 10'unun askerî olduğu varsayılmış. Dayanıklılık için 2 mm alüminyum arkasında 40 krad(Si) esas alınmış.

Sonuçlar

Merkezî senaryoda filo şu hızla çöküyor:

  • 1 gün sonra uyduların yaklaşık yüzde 25'i devre dışı
  • 3 gün sonra yaklaşık yüzde 78'i
  • 1 hafta sonra yaklaşık yüzde 98'i

Uyduların radyasyon dayanımı üç katına çıkarılıp 120 krad(Si) alındığında bile tablo çok değişmiyor: bir hafta içinde filonun yaklaşık yüzde 72'si, 15. günde ise yaklaşık yüzde 97'si işlemez hâle geliyor. Yani daha sağlam uydu üretmek çöküşü yalnızca birkaç gün geciktiriyor.

Çarpışma ve enkaz riski

Manevra yeteneğini yitiren uydular ikinci bir sorun yaratıyor. Çalışmaya göre patlamadan sonraki iki yıl içinde yaklaşık 20 çarpışma bekleniyor; bozulmamış bir yörüngede aynı büyüklükteki bir filo için on yılda beklenen sayı ise 12. Atmosferin sürüklenmesi alçak irtifalardaki ölü uyduların birçoğunu zamanla aşağı çekiyor, ama bir yıl sonra bile 5.600 sağlam ancak radyasyonla işlevsiz yük yörüngede kalıyor.

Üstelik sorun uyduların kaybıyla bitmiyor. Starfish Prime'ın yarattığı yapay kuşağın yıllarca sürdüğü hatırlanırsa, yerine fırlatılacak yeni uydular da radyasyona ve enkaza açık kalabilir. 1962'deki bu deneme, o dönemde yörüngedeki birkaç uyduya zarar vermişti.

Belirsizlikler

Yazarlar çalışmanın sınırlarını da açıkça yazıyor. En büyük belirsizlik, elektronların ne kadar sürede salındığı: üç senaryo 2 saniyeden altı aya kadar uzanıyor. Model, uyduların duruşunu ayrıntılı hesaplamak yerine geometrik yaklaşımlar kullanıyor; çalışan uyduların yüzde 99 oranında enkazdan kaçındığını varsayıyor, ki yeni oluşan enkaz için bu iyimser olabilir. 10 cm'den küçük parçaların etkisi hesaba katılmamış ve on yıllık zaman ufku, yüzyıllara yayılabilecek zincirleme enkaz artışını yakalamıyor.

Neden önemli?

Yazarlara göre tek bir patlama yörünge altyapısını yıkabilir ve bulgular, nükleer silahların uzaya konuşlandırılmasını ve kullanılmasını önleme çabalarını destekliyor. Uzaya nükleer silah yerleştirmek 1967 tarihli Dış Uzay Antlaşması'yla yasak. Sitemizde daha önce, yörüngedeki bir nükleer başlığı nötron sayarak tanımayı öneren MIT çalışmasını ele almıştık. Açık soru, bu tür senaryolara karşı hangi caydırıcılık ve doğrulama araçlarının uydu işletmecilerini gerçekten koruyabileceği.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  2. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde
  3. ESA, ClearSpace-1 için OHB ile 102 milyon avroluk sözleşme imzaladı: Proba-1 yakalanacak
  4. EarthCARE gösterdi: Yağmur, okyanus üzerindeki doğal güneşlik bulutları parçalıyor
  5. Landsat, Mississippi ovasında tarla ve ormanların su harcamasını tarla tarla ölçtü
  6. Atacama'da uydu çağının en kapsamlı çiçeklenmesi: El Niño yağmurları çölü renklendirdi

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  3. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  4. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç
  5. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi
  6. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar