35 yıllık uydu kaydı: 2026 El Niño'su 1997'nin devine benziyor, 2015'ten ayrılıyor

NASA'nın uydu kayıtlarına göre 2026 El Niño'su, uydu çağının en güçlü olaylarından biri olan 1997-98 El Niño'suna şaşırtıcı ölçüde benziyor. NASA Dünya Gözlemevi'nin 23 Ekim'de yayımladığı karşılaştırmalı haritalar, ekvator Pasifiği'ndeki deniz yüzeyi yüksekliğini 1997, 2015 ve 2026 yıllarının aynı günlerinde yan yana gösteriyor.

NASA Jet İtki Laboratuvarı'nda (JPL) deniz seviyesi görevlerinin proje bilim insanı Josh Willis'e göre bu yılki olay "daha da büyük olma yolunda". Willis, iki olay şimdilik birbirine benzediği için etkilerinin de benzer olabileceğini düşünüyor.

Deniz yüksekliği neden ısıyı gösteriyor?

El Niño, kabaca iki ila yedi yılda bir ortaya çıkan ve ekvator Pasifiği'nin bazı bölgelerine normalden sıcak su getiren doğal bir iklim örüntüsü. Normalde alize rüzgârları ılık suyu batı Pasifik'te biriktirir. Bu yüzden okyanusun batısı doğusundan biraz daha yüksektir. Rüzgârlar zayıflayınca ılık su doğuya doğru akar. Bu da rüzgârları daha çok zayıflatır, hatta tersine çevirir. Döngü kendini besledikçe doğu Pasifik'te giderek daha fazla sıcak su birikir.

Su ısındıkça genleştiği için okyanusun yüzeyi yükselir. Altimetre denen radar cihazları taşıyan uydular deniz yüzeyinin yüksekliğini ölçerek bu ısı birikimini görebiliyor. NASA'nın haritalarında kırmızı tonlar ortalamanın üstündeki deniz seviyesini, beyaz normal koşulları, mavi ise ortalamanın altını gösteriyor. Mevsimsel döngüler ve uzun dönemli deniz seviyesi artışı verilerden çıkarıldı. Böylece yalnız El Niño gibi kısa süreli doğal olaylar öne çıkıyor.

Aynı yörüngede 35 yıl

Karşılaştırmayı mümkün kılan, uzun ve kesintisiz bir kayıt. 13 Ekim 1997 haritası NASA ile Fransa uzay ajansı CNES'in ortak uydusu TOPEX/Poseidon'un, 12 Ekim 2015 haritası Jason-2'nin, 12 Ekim 2026 haritası ise Sentinel-6 Michael Freilich uydusunun verisinden üretildi. Veriler JPL'deki bilim insanları tarafından işlendi.

Willis, altimetriyi değerli kılan şeyin 35 yıllık kayıt olduğunu vurguluyor. Bu kayıt, neredeyse aynı yer izini izleyen ve her biri bir öncekiyle bir süre birlikte uçan, birbirine çok benzer uydulardan geliyor. Bu süreklilik, bugünkü olayı 1997'de olanlarla doğrudan kıyaslamaya olanak veriyor.

1997'ye benziyor, 2015'ten ayrılıyor

NASA'ya göre 2026 El Niño'su 1997-98'dekinden çok daha ani başladı. Ancak ekim ayı itibarıyla iki olayın karakteri benziyor. Deniz seviyesinin batıda alçak, doğuda yüksek olduğu eğim aynı. Yüksek ve sıcak su iki olayda da Güney Amerika kıyısına kadar uzanıyor. 1997-98'de bu tablo, örneğin Kaliforniya'da ve ABD'nin güney eyaletlerinde bol yağış anlamına gelmişti.

2015-16 El Niño'su da çok güçlüydü ama farklı bir desen izledi. Ekvator boyunca biriken sıcak ve yüksek su, Güney Amerika kıyısına diğer iki yıldaki kadar yaslanmadı. NASA'nın aktardığına göre o kış yağış etkileri daha çok Orta Amerika'da ve ABD'nin güneydoğusunda yoğunlaştı, Meksika'da ciddi seller yaşandı.

Willis'in deyişiyle "tipik El Niño arayışı çok zor"; her olay farklı yerlere vuruyor ve etkileri farklı biçimde ortaya çıkıyor. Bu farkı belirleyen, ısının Pasifik'in neresinde biriktiği ve atmosferin buna nasıl tepki verdiği.

Geçmişteki büyük El Niño'lar neler getirdi?

NASA'nın özetine göre son iki çok güçlü olay, 1997-98 ve 2015-16, dünya genelinde hava düzenlerini altüst etti. Etkileri Endonezya ve Amazon'daki yangınlardan güney Afrika'da kuraklığın yol açtığı ürün kayıplarına, Güney Kaliforniya'daki şiddetli yağış ve kıyı sellerine kadar uzandı. Bu yılki olayın Güney Amerika ve Yeni Gine'deki ilk izleri için Amazon ve Yeni Gine yazılarımıza, olayın üç farklı uydu ölçümüyle izlenmesi için de önceki haberimize bakabilirsiniz.

Benzerlik kesinlik değil

ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi'nin (NOAA) 8 Ekim tarihli değerlendirmesi, 2027'nin ilk üç ayı boyunca güçlü ile çok güçlü arası bir El Niño yaşanma olasılığını yüzde 83 olarak veriyor. Ancak 2026-27 kışında etkilerin nasıl ortaya çıkacağı belirsiz.

Willis bunun nedenini El Niño'nun etkisinin kaotik bir atmosfer içinden yayılmasına bağlıyor. Sinyal tropik kuşağın dışına çıktıkça bulanıklaşabiliyor. Willis'e göre işin içinde "her zaman biraz zar atma" var: Bu El Niño'nun 1997'ye benzemesi, aynısı olacağı anlamına gelmiyor, yalnızca şu andaki en iyi tahmin. Önümüzdeki aylarda uydular deniz yüzeyindeki yükselmenin ne zaman zirve yapacağını izlemeyi sürdürecek.