Virginia'daki zararlı alg patlaması uydudan haritalandı: istiridye kayıpları ölçülüyor

ABD'nin doğu kıyısındaki Chesapeake Körfezi'nin Virginia'da kalan Doğu Kıyısı (Eastern Shore) bölümünde eylül ayında başlayan zararlı alg patlaması, uydu görüntüleri ve bilgisayar modelleriyle geriye dönük olarak haritalandı. NASA'nın 29 Ekim'de yaptığı açıklamaya göre William & Mary üniversitesine bağlı Virginia Deniz Bilimleri Enstitüsü (VIMS) ve Batten School araştırmacıları, Cape Charles'tan Nassawadox Deresi'nin güneyine kadar yaklaşık 15 mil (24 kilometre) boyunca neredeyse kesintisiz bir patlama belgeledi. Virginia Deniz Kaynakları Komisyonu bu haritaları, zarar gören istiridye yetiştirme ve restorasyon alanlarını belirlemek için kullanıyor.

Uydu ne gördü?

Araştırmacılar komisyonun isteği üzerine Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) Copernicus Sentinel-2 görevinden gelen görüntüleri inceledi. Amaç, mikroskobik alglerin yoğun olduğu su kütlelerini haritada işaretlemekti. Kıyıdan alınan tek tek su örnekleri patlamanın nerede olduğunu nokta nokta gösterir; uydu görüntüsü ise aynı anda kilometrelerce kıyı şeridini kapsar. Bu iki bilgi bir araya geldiğinde hangi çiftliklerin alg yoğun suyla temas ettiği daha net görülebiliyor.

Patlamanın içinde Alexandrium monilatum adlı tür de vardı. VIMS'in tür rehberine göre bu tek hücreli alg, Chesapeake Körfezi'nde ilk kez 2007'de York Nehri'nde kesin olarak saptandı ve o tarihten bu yana neredeyse her yıl, genellikle temmuz-eylül arasında yeniden görülüyor. Türün başlıca toksini goniodomin A; enstitü bu alg türünü balık ve omurgasız ölümlerinin yanı sıra körfezdeki istiridye ve istiridye larvası ölümleriyle de ilişkilendiriyor. Toksinin deniz canlıları ve insan sağlığı üzerindeki etkileri ise henüz büyük ölçüde bilinmiyor.

Sıcak su ve değişen rüzgâr

Araştırmacılar uydu verisinin yanında Chesapeake Körfezi Çevresel Tahmin Sistemi'ni (CBEFS) de kullandı. VIMS'in geliştirdiği bu üç boyutlu model, körfezi yaklaşık 600 metrelik yatay çözünürlükte ve 20 dikey katmanda, toplam 1,2 milyon kadar hücreyle temsil ediyor. Ekip modeli patlamadan önceki ve patlama süresindeki su sıcaklığını, tuzluluğu ve rüzgârları yeniden kurmak için çalıştırdı.

NASA'nın aktardığı bulgulara göre eylülün ilk yarısının büyük bölümünde su sıcaklıkları, 2018-2025 arasında aynı dönemde görülen aralığın üzerindeydi; bu durum istiridyeleri strese sokmuş olabilir. Patlama başladığında su yaklaşık 80 Fahrenhayt (27 °C dolayı) sıcaklıktaydı. Modele göre önce sakin rüzgârlar alglerin bölgede oyalanmasına izin vermiş, ardından güçlenen rüzgârlar patlama suyunu kıyıya, istiridye yetiştirilen alanların üzerine itmiş olabilir.

Neden önemli?

VIMS'e göre Virginia'daki kabuklu deniz ürünleri yetiştiriciliğinin değeri 45 milyon doları aşıyor. Bir patlamanın hangi çiftlikleri etkilediğini hızlı ve belgeli biçimde ortaya koymak, hem zarar tespiti hem de sonraki önlemler için temel bilgi sağlıyor. Çalışma, NASA'nın Earth Action Su Kaynakları programının desteklediği bir projeye dayanıyor. Bu projenin hedefi, uydu gözlemlerini kabuklu ürün yetiştiricilerinin sahadan verdiği bilgilerle birleştirip su kalitesi tahminlerini iyileştirmek; böylece üreticiler ve kıyı yöneticileri gelecekteki olaylara önceden hazırlanabilecek.

Bulguların bir sınırı da var: VIMS'in eylüldeki ön değerlendirmesinde patlama, yaygın balık ve istiridye ölümü bildirimleriyle aynı zamana denk geldiği hâlde aradaki ilişkinin hâlâ araştırıldığı vurgulanıyordu. Yani uydu haritası alg yoğunluğunun nerede yüksek olduğunu gösteriyor, ancak tek başına her ölümün nedenini kanıtlamıyor.

Sırada ne var?

CBEFS şu anda zararlı alg patlamaları için deneysel bir olasılık tahmini yayımlıyor; VIMS'in sayfasına göre Alexandrium monilatum'a özgü bir tahmin bulunmuyor. Eylüldeki olayın uydu ve model verisiyle ayrıntılı biçimde kayda geçmesi, tür bazında erken uyarıya giden yolda bir veri seti oluşturuyor. Asıl soru, uydudan görülen renk değişimini, sıcaklık ve rüzgâr tahminleriyle birleştirerek bir sonraki patlamayı istiridyeler zarar görmeden önce haber verebilecek bir sisteme dönüştürmenin mümkün olup olmadığı. Uydu verisinin Virginia'da farklı bir alanda karar desteğine dönüşmesinin bir başka örneği için NASA verisinin eyaletin elektrik planlamasına girişini anlatan yazımıza bakabilirsiniz.