Sentinel-6B hizmete girdi: 1992'den beri süren deniz seviyesi kaydı 2030'lara taşınıyor

Küresel deniz seviyesini uzaydan ölçen Copernicus Sentinel-6B uydusu 30 Ekim 2026'da operasyonel hizmete girdi. Uyduyu Avrupa Komisyonu adına işleten Avrupa Meteoroloji Uyduları İşletme Örgütü EUMETSAT'ın açıklamasına göre uydunun verileri artık kullanıcılara açık. Böylece 1992'de başlayan kesintisiz deniz seviyesi kaydı 2030'lara kadar sürecek.

Sentinel-6B, Avrupa ile ABD'nin ortak görevi. Avrupa Komisyonu ve EUMETSAT'ın yanında Avrupa Uzay Ajansı (ESA), NASA ve ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi (NOAA) görevde yer alıyor; Fransız uzay ajansı CNES de destek veriyor. Uydu, Kasım 2025'te Kaliforniya'daki Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü'nden bir Falcon 9 roketiyle fırlatılmıştı.

Uydu altimetrisi neyi ölçüyor?

Sentinel-6B'nin ana aleti Poseidon-4 adlı bir radar altimetresi. Uydu okyanus yüzeyine radar sinyali gönderiyor ve yankının geri dönüş süresinden deniz yüzeyinin yüksekliğini hesaplıyor. Bu tekniğe uydu altimetrisi deniyor. EUMETSAT'a göre uydu, buzla kaplı olmayan okyanusların yüzde 95'ine kadarını ölçüyor. Deniz seviyesinin yanında okyanus akıntılarını, dalga yüksekliğini ve rüzgâr hızını da izliyor. Kıyı şeridine yakın bölgeler ile göller ve nehirler için yüksek çözünürlüklü bir ölçüm kipi de var. Uydudaki bir radyo örtülme aleti ise atmosferin sıcaklığı ve su buharı hakkında ek veri topluyor.

Yükseliş hızlanıyor

Bu ölçümlerin önemi rakamlarda görülüyor. EUMETSAT'ın verdiği bilgilere göre küresel ortalama deniz seviyesi Aralık 1992'den bu yana 11,5 santimetreden fazla yükseldi ve yükseliş hızlanıyor. Kaydın ilk on yılında artış 2,8 santimetreydi, son on yılda ise 4,0 santimetreye çıktı. Yükselişin arkasında buzulların ve buz tabakalarının erimesi ile ısınan okyanus suyunun genleşmesi var. Kurumun açıklamasına göre dünyada yaklaşık 900 milyon kişi alçak kıyı bölgelerinde yaşıyor.

Kayıt, 1992'de TOPEX/Poseidon uydusuyla başladı ve Jason serisiyle sürdü. Kasım 2020'de fırlatılan Sentinel-6 Michael Freilich de bu zinciri devraldı. Sentinel-6B onun ikizi ve halefi.

Fırtına tahmininden El Niño'ya

Sentinel-6B'nin verisi yalnız iklim araştırmasında kullanılmıyor. EUMETSAT, verileri toplandıktan sonra yaklaşık üç saat içinde dağıtıyor ve ölçümler birkaç saat içinde hava durumu servislerinin modellerine giriyor. Tahminciler bu verilerle Atlantik'teki kış fırtınalarında denizin ne kadar kabaracağını, Akdeniz'deki siklonları ve kasırgaların ne kadar güçleneceğini öngörmeye çalışıyor. Deniz seviyesi kaydı, El Niño ve La Niña tahminleri gibi mevsimlik öngörülere de girdi sağlıyor. Copernicus'un okyanus tahminleri büyük akıntıları gösteriyor; gemiler akıntıların ve dalgaların yönüne göre rotalarını değiştirebiliyor.

EUMETSAT Genel Direktörü Phil Evans açıklamada, deniz seviyesindeki değişimi bütün dünyada uydu altimetrisi kadar tutarlı izleyebilen başka bir teknoloji olmadığını vurguladı.

İkiz uydularla milimetrenin altında ayar

Hizmete giriş, yaklaşık on ay süren titiz bir ayar döneminin sonucu. Sentinel-6B, Aralık 2025'te 1.336 kilometre yükseklikteki son yörüngesine ulaştı ve o günden beri ikizi Sentinel-6 Michael Freilich'in yalnızca 30 saniye arkasından uçuyor. EUMETSAT'a göre aynı deniz yüzeyini neredeyse aynı anda ölçen iki uydu, ölçümlerin milimetrenin kesirleri düzeyinde karşılaştırılmasını sağlıyor. Bu, otuz yılı aşan iklim kaydında yapay bir sıçrama oluşmaması için şart.

Sentinel-6B'nin önümüzdeki aylarda, öteki deniz seviyesi görevlerinin ayarlandığı uluslararası referans uydu olması bekleniyor. Ardından Sentinel-6 Michael Freilich yeni bir yörüngeye geçecek. İkili uçuş böylece sona erecek ve iki uydunun izleri birbirinin arasına yerleşerek okyanusları daha eksiksiz kapsayacak.

Sırada ne var?

Ölçümlerin 2030'dan sonra da sürmesi için bir Sentinel-6C uydusu gündemde. Ancak EUMETSAT'ın açıklamalarına göre bu uydu ortaklar arasında henüz görüşme aşamasında. Kayıt kesintisiz sürerse deniz seviyesindeki hızlanmanın ne kadar devam ettiği, otuz yılı aşkın tek bir ölçüt üzerinden izlenmeye devam edecek.