Antarktika'daki Vega Adası uzaydan kafatası gibi görünüyor: buzul karsız kaldı

NASA'nın Dünya Gözlemevi, Antarktika Yarımadası'nın doğusunda, Weddell Denizi'ndeki Vega Adası'nın kafatası profilini andıran bir görüntüsünü yayımladı. Landsat 9 uydusunun Operasyonel Kara Görüntüleyicisi (OLI) ile 10 Ekim 2026'da çekilen görüntüde buz, kaya çıkıntıları ve buzul molozları bir araya gelerek yakındaki Şeytan Adası'na bakan, sırıtan bir kafatası görüntüsü oluşturuyor. Cadılar Bayramı öncesinde paylaşılan bu görüntü, adanın buzullarının bu bahar ne kadar savunmasız olduğunu da gösteriyor.

Kafatasının parçaları gerçek buzul yapıları. Göz çukurunu bir nunatak, yani buz örtüsünün içinden yükselen çıplak kaya tepesi oluşturuyor. Ağzı, buzulun kenarında sürüklenip biriken kaya ve molozdan oluşan bir yanal moren çiziyor. Çene kemiği ise İspanyolca adıyla Bahía del Diablo olarak da bilinen Şeytan Koyu Buzulu.

Bir buçuk yıl arayla iki farklı yüz

NASA, ekim görüntüsünü aynı uydunun 22 Mart 2025'te, güney yarım kürede sonbahar başlarken çektiği bir görüntüyle karşılaştırdı. Mart 2026'da ada bulutların altında kaldığı için karşılaştırma bir önceki yılın görüntüsüyle yapıldı. Mart 2025'te buzun üzeri, bölgenin en yağışlı ayına özgü bir kar tabakasıyla kaplıydı. Ekim 2026'da ise geniş alanlarda kar yok, altındaki daha koyu renkli buz açıkta.

Nichols College'dan glasiyolog Mauri Pelto, NASA'ya yaptığı değerlendirmede ekimdeki bu tablonun bir nedeninin 2026 kışında, özellikle haziranda görülen ortalamanın üzerindeki sıcaklıklar olduğunu söyledi. Pelto'ya göre Vega ve çevresindeki adalarda açığa çıkan buz, kış boyunca az yeni kar biriktiğini gösteriyor. Biriken karın bir kısmı da süblimleşme, yani karın erimeden doğrudan buhara dönüşmesi ve rüzgârın karı süpürüp götürmesiyle azalmış. Pelto durumu "Kış bu buzullar için hiç de iyi geçmedi" sözleriyle özetledi.

Koyu buz, daha hızlı erime

Önümüzdeki erime mevsimi de buzullar için olumsuz görünüyor. Kar, güneş ışığının büyük bölümünü geri yansıtır. Çıplak buz ise daha koyu olduğu için daha fazla güneş enerjisi soğurur. Bu nedenle günler uzayıp ısındıkça erimenin hızlanması bekleniyor. Pelto, bir bahar fırtınasının getireceği ince bir kar örtüsünün bile kısa vadede işe yarayacağını belirtti. Benzetmeyi sürdüren glasiyoloğa göre kafatası kar ve buzun altında gömülü kaldıkça korunuyor, eriyen yüzeye açık kaldığında ise aşınıyor. Bu da çene hattının değişmesine, göz çukurunun genişlemesine yol açacak.

Görüntünün bilimsel değeri tek bir mevsimle sınırlı değil. NASA'nın aktardığına göre Vega Adası'nın buzlarının ilk kapsamlı haritası, 1982'de yayımlanan bir çalışmada çıkarıldı. Bu çalışmada araştırmacılar ilk Landsat gözlemlerini, hava fotoğraflarını ve topografik haritaları birlikte kullanarak adada dört buz takkesi ve 29 buzul saydı. Bu buzullardan Şeytan Koyu Buzulu, 1998-1999 güney yarım küre yazından bu yana yakından izleniyor ve ölçümler buzulun kütlesinde genel bir azalma olduğunu gösteriyor. Son on yıllarda çekilen uydu görüntüleri adadaki diğer buzulların da buz kaybettiğini ve çıplak kaya alanlarının genişlediğini ortaya koyuyor.

NASA ve ABD Jeoloji Araştırmaları Kurumu'nun (USGS) ortak programı Landsat, karaların uzaydan alınmış en uzun kesintisiz kaydını tutuyor. Bu nedenle Vega gibi uzak adalarda bile on yıllar boyunca karşılaştırma yapmak mümkün. Antarktika'daki buz kaybını izleyen uydu çalışmalarına Thwaites Buzulu ve A-81 buzdağı yazılarımızda da yer vermiştik.

Adanın kâşifler tarihindeki yeri

Vega'nın adı kutup araştırmaları tarihinde de geçiyor. 1901-1903 İsveç Antarktika Seferi, Antarktika Yarımadası'nın doğusunda coğrafya, jeoloji, iklim ve yaban hayatı çalışmak üzere yola çıkmıştı. NASA'nın aktardığına göre ekip araştırmalar sırasında üç gruba bölündü ve gruplar kışı farklı yerlerde, birbirinden habersiz geçirdi. Seferin gemisi de buz kütleleri arasında kaybedildi. İki grup 1903 baharında, kafatasının "alnının" hemen açığındaki ve sonradan Cape Well-met olarak anılan noktada yeniden buluştu. Kısa süre sonra bir Arjantin seferi hayatta kalanları kurtardı.

Sırada ne var?

Güney yarım kürede yaz yaklaşırken asıl soru, karsız kalan buzulların bu mevsim ne kadar kütle kaybedeceği. Bunu, önümüzdeki aylarda Landsat ve diğer uydulardan gelecek yeni görüntüler ile Şeytan Koyu Buzulu'ndaki saha ölçümleri gösterecek. Kısa vadede bir bahar kar fırtınası buzulları biraz koruyabilir. Ancak sıcak geçen bir kışın etkisinin ne kadar süreceğini şimdiden kestirmek mümkün değil.