Fergani'nin altıncı uydusu FRG-100D4 yörüngede: Uluğ Bey takım uydu sistemi yolunda

Fergani Uzay'ın altıncı deneme uydusu FRG-100D4, 20 Ekim'deki fırlatmanın ardından yörüngesine yerleşti. Baykar'ın 21 Ekim'de yayımladığı açıklamaya göre uydu, Türkiye saatiyle 14.04'te Cape Canaveral Uzay Kuvvetleri Üssü'nden kalkan SpaceX roketinden yaklaşık 63 dakika sonra, saat 15.07'de ayrıldı ve 590 kilometre irtifadaki hedef yörüngesine ulaştı. Şirket, uydunun göreve başladığını bildirdi.

FRG-100D4, SpaceX'in 32 yükü bir arada taşıyan Bandwagon-5 ortak yolculuk görevinin yolcularından biriydi. Fergani'nin internet sitesindeki haber sayfasında uyduya dair henüz bir duyuru yok; ayrılmanın ve yörüngeye yerleşmenin teyidi, Baykar'ın basın sayfasındaki bu açıklamayla geldi.

160 kilogramlık uyduda neler var?

Baykar'ın açıklamasına göre FRG-100D4, haberleşme ve navigasyon görevleri için donatılmış 160 kilogramlık bir uydu. Fergani'nin şimdiye kadar geliştirdiği uydular arasında en yüksek güç üretim kapasitesine sahip olan araç, geliştirilmiş navigasyon ve genişbant haberleşme faydalı yükleri taşıyor.

Açıklamada öne çıkan nokta, uydudaki donanımın kaynağı. Şirkete göre şu kritik bileşenler Fergani bünyesinde geliştirildi:

• Yönelim donanımı: tepki tekeri, manyetik tork çubuğu, manyetometre ve IMU (eylemsizlik ölçüm birimi)
• Konum ve haberleşme: GNSS alıcısı, rejeneratif modem ve faz dizili anten
• Enerji: yönlenebilir güneş panelleri ve batarya paketi
• Bilgi işlem: ileri görevler için yapay zekâ destekli bir bilgisayar

Bu parçaların bir kısmı uydunun "nereye baktığını" belirleyen ve değiştiren sistemler. Tepki tekeri, içinde dönen bir çarkın hızını değiştirerek aracı yakıt harcamadan döndürür; manyetik tork çubukları ise Dünya'nın manyetik alanına karşı itme üreterek bu tekerlerde biriken fazla dönme momentini boşaltır. Faz dizili anten, yönünü mekanik olarak çevirmek yerine elektronik olarak yönlendirilebilen bir anten türüdür ve takım uydu haberleşmesinde yaygın kullanılır.

Neden önemli?

Bir bileşenin laboratuvarda çalışması ile uzayda çalışması arasında büyük fark vardır. Vakum, sıcaklık döngüleri ve radyasyon altında aylarca sorunsuz çalışan donanım "uçuş geçmişi" kazanır; uydu üreticileri ve müşteriler bu geçmişe bakarak parça seçer. Baykar da açıklamada bu noktayı vurguluyor: Fergani mühendislerinin geliştirdiği aviyoniğin uzayda doğrulanmasının ve bu teknolojilere uzay tarihçesi kazandırılmasının, Türkiye'nin uzay teknolojilerindeki bağımsızlığı açısından önem taşıdığı belirtiliyor.

FRG-100D4 aynı zamanda daha büyük bir planın parçası. Fergani, önümüzdeki beş yıl içinde 200'den fazla uydudan oluşacak Uluğ Bey Takım Uydu Sistemi'ni tamamen öz kaynaklarıyla kurmayı hedefliyor. Şirkete göre sistem hayata geçtiğinde Türkiye kendi bağımsız navigasyon ve haberleşme ağına sahip olacak. Adını 15. yüzyılda Semerkant'ta gözlemevi kuran gökbilimci Uluğ Bey'den alan sistem için FRG-100D4, Baykar'ın ifadesiyle "en önemli adım" olarak tanımlanıyor. Açıklamada ayrıca millî fırlatma aracı geliştirme çalışmalarının sürdüğü de belirtiliyor.

İki yılda altı uzay aracı

Fergani'nin uzaydaki serüveni Ocak 2025'te FGN-100-D1'in fırlatılmasıyla başladı. Ardından şu adımlar geldi:

• 2 Kasım 2025: FGN-100-D2 yörüngeye yerleşti.
• 28 Kasım 2025: Hibrit itki sistemli Yörünge Transfer Aracı FGN-TUG-S01 uzaya gönderildi; araç uzayda ilk yörünge yükseltme manevrasını yaptı ve taşıdığı FRG-10D1 küp uydusunu ayırdı.
• 29 Mart 2026: Beşinci uzay aracı FGN-100-D3 fırlatıldı.
• 20 Ekim 2026: FRG-100D4 yörüngeye ulaştı.

Bilinmeyenler ve sırada ne var?

Açıklama uydunun yörüngeye yerleştiğini ve göreve başladığını söylüyor; ancak ilk sinyal, alt sistem testleri ya da navigasyon ve haberleşme yüklerinin ilk sonuçları hakkında henüz ayrıntı paylaşılmadı. Navigasyon yükünün hangi sinyali ürettiği, hangi doğrulukta çalışacağı ve 200'ü aşkın uydunun hangi yörüngelere, hangi takvimle yerleştirileceği de kamuya açık bilgiler arasında değil.

Bu nedenle önümüzdeki haftalarda asıl merak edilen, yerli bileşenlerin yörüngedeki performansı olacak. Uydunun yönelim sistemini ve faz dizili antenini başarıyla çalıştırdığına dair veriler, takım uydu planının ne kadar gerçekçi bir takvimle ilerleyebileceğini de gösterecek. Türkiye'nin uzay alanındaki diğer oyuncularını merak edenler için Türk uzay sanayisinin haritası yazımıza göz atabilir.