2027 bütçe teklifi: Uzay ve havacılık programı üç katına yaklaşıyor, TUA bütçesi yerinde sayıyor
Strateji ve Bütçe Başkanlığı'nın 16 Ekim'de yayımladığı teklifte Uzay ve Havacılık programı 24,6 milyar liraya çıkıyor; Türkiye Uzay Ajansı'na önerilen ödenek ise 5,88 milyar lirada kalıyor.
Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı'nın 16 Ekim'de yayımladığı 2027 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanunu Teklifi ve Bütçe Gerekçesi, Türkiye'nin uzay harcamaları için iki farklı tablo çiziyor. Ödeneklerin programlara göre dağılımında "Uzay ve Havacılık" programı 2026'daki 8 milyar 729 milyon liradan 2027'de 24 milyar 587 milyon liraya çıkıyor. Aynı belgelerde Türkiye Uzay Ajansı'nın (TUA) kendi bütçesi ise 2027 için 5 milyar 881 milyon lira olarak öneriliyor; bu, 2026 ödeneğinin biraz altında.
İki rakam arasındaki fark, kamuoyunda "uzaya ayrılan para" diye anılan tutarın aslında tek bir kurumun bütçesi olmadığını bir kez daha gösteriyor.
Program bütçesi: üç yılda 92 milyar lira
Program bütçe sisteminde ödenekler kurumlara göre olduğu kadar, birden fazla kurumu kapsayan amaç başlıklarına göre de gösteriliyor. Bütçe gerekçesindeki program tablosunda Uzay ve Havacılık için öngörülen tutarlar şöyle:
| Yıl | Tutar (TL) | Belgedeki niteliği |
|---|---|---|
| 2026 | 8.729.002.000 | Bütçe ödeneği |
| 2027 | 24.587.454.000 | Teklif |
| 2028 | 30.597.399.000 | Tahmin |
| 2029 | 36.953.579.000 | Tahmin |
2027-2029 dönemi toplamı 92 milyar 138 milyon liraya ulaşıyor. 2027 teklifi, 2026 tutarının yaklaşık 2,8 katı; yani artış yüzde 182 dolayında. Tutarların cari lira olduğunu, enflasyon hesaba katıldığında reel artışın daha düşük kalacağını hatırlatmak gerekiyor.
Belgedeki program performans bilgisine göre bu programı Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) ve TUA birlikte yürütüyor; koordinasyondan Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı sorumlu. Belgede programın amacı, Türkiye'nin uzay ve havacılıkta küresel rekabetteki konumunu güçlendirmek ve havayolu ulaşımında güvenli, konforlu, çevreye duyarlı hizmet sağlamak olarak tanımlanıyor.
TUA'nın bütçesi neredeyse aynı kalıyor
Kurum bazındaki cetvellere bakıldığında programdaki büyük sıçramanın TUA'dan gelmediği görülüyor. Teklife göre ajansın ödenekleri şöyle:
- 2026 bütçesi: 5 milyar 917 milyon lira
- 2027 teklifi: 5 milyar 881 milyon lira (yüzde 0,6 düşüş)
- 2028 tahmini: 6 milyar 746 milyon lira (yüzde 14,7 artış)
- 2029 tahmini: 7 milyar 391 milyon lira (yüzde 9,6 artış)
Programın ikinci yürütücüsü SHGM'nin bütçesi 905 milyon liradan 1 milyar 457 milyon liraya, yani yüzde 61 artıyor; ancak tutar küçük. TUA ile SHGM'nin 2027 ödenekleri toplamı 7,3 milyar lira civarında kalırken program 24,6 milyar liraya çıktığına göre, artışın büyük kısmının üçüncü yürütücü Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın payında olduğu anlaşılıyor. Bütçe gerekçesindeki tablolar, bakanlık payının havacılık ve uzay arasında nasıl bölündüğünü ayrıca göstermiyor.
Sitemizde TUA'nın 2026 bütçesini incelediğimiz yazıda, bir önceki yılın bütçe belgesindeki 2027 tahmininin bağlayıcı olmadığını, asıl göstergenin 2027 teklifi olacağını yazmıştık. Teklif artık belli: TUA, 2026'daki sıçramadan sonra 2027'de aynı seviyeyi koruyor. Bu tablo, 2026 artışının tek seferlik bir yük olmadığına, ajansın yeni bütçe seviyesine yerleştiğine işaret ediyor.
Paranın yüzde 96'sı yine transfer
Ekonomik sınıflandırmaya göre TUA'nın 2027 teklifinin 5 milyar 655 milyon lirası, yani yaklaşık yüzde 96'sı sermaye transferi. Personel giderleri 87,8 milyon, mal ve hizmet alımları 60,3 milyon, cari transferler 61,4 milyon, ajansın kendi sermaye giderleri ise 6,9 milyon lira. Bu dağılım, ajansın projeleri büyük ölçüde yüklenici kurum ve şirketler üzerinden yürüttüğü yapıyla uyumlu.
Gelir tarafında teklif, ajans ödeneğinin 4 milyar 182 milyon lirasının Hazine yardımıyla, 1 milyar 699 milyon lirasının ise ajansın öz geliriyle karşılanacağını öngörüyor.
Göstergelerde uzay yok
Bütçe gerekçesinin dikkat çeken bir ayrıntısı, programın başarısını ölçmek için seçilen anahtar göstergeler. Uzay ve Havacılık programı için belgede iki gösterge yer alıyor: havalimanlarındaki toplam yolcu sayısı (2027 hedefi 272 milyon) ve havayolu şirketlerinin dış hatlarda uçtuğu ülke sayısı (2027 hedefi 133). Uzay faaliyetlerine ilişkin, örneğin uydu ya da görev sayısı gibi bir anahtar gösterge tabloda bulunmuyor.
Uzaya ilişkin hedefler ise bütçe gerekçesinin politika bölümlerinde genel ifadelerle yer alıyor. Belgede "Millî Uzay Programı kapsamında uzay alanında teknoloji üretme kabiliyetinin artırılması, kritik ve yüksek katma değerli uzay teknolojilerinin geliştirilmesi, ticarileştirilmesi ve yerli üretim kapasitesinin güçlendirilmesine yönelik Ar-Ge faaliyetleri desteklenecektir" deniyor. Ayrıca uzay teknolojileri alanında araştırma, test ve doğrulama altyapılarının güçlendirileceği belirtiliyor.
Sırada ne var?
Teklif önce TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu'nda, ardından Genel Kurul'da görüşülecek; rakamlar bu süreçte değişebilir. Yıl içinde ek ödenek verilmesi de mümkün: TUA'nın 2025'te başlangıç ödeneğinin yıl içinde neredeyse iki katına çıktığını daha önce aktarmıştık.
2027, harcamaların hangi projelere aktığının da sınanacağı yıl olacak. TUA'nın açıklamalarına göre Ay aracı AYAP-1'in fırlatılması 2027'ye planlanıyor. Programın genel durumu için Milli Uzay Programı 2026 bilançosuna bakabilirsiniz.
Bu haberi nasıl buldunuz?
İlk oyu siz verin
