Chasm City (Alastair Reynolds): konusu, bilimi ve okuma rehberi

Chasm City, Alastair Reynolds'ın 2001'de Gollancz yayınevinden çıkan ikinci romanıdır. Yazarın Revelation Space evreninde geçer, ama bu evrenin ana dizisi olan Inhibitor dizisinin parçası sayılmaz; evren listelerinde bağımsız roman olarak yer alır. Kitap, yazarın 2002'de verilen British Science Fiction Association (BSFA) Ödülü'nü kazandığı eserdir. Türkçe baskısını doğrulayamadık; kitap özgün adıyla bilinir. İlk baskının sayfa sayısını da güvenilir bir kaynakta doğrulayamadığımız için bu bilgiyi vermiyoruz.

Kitap ne anlatıyor?

Roman, Epsilon Eridani yıldızının çevresindeki Yellowstone gezegeninde, bir zamanlar insanlığın en gelişmiş uygarlığının yaşadığı bölgede geçer. Bu uygarlık bir nanoteknoloji salgını yüzünden çökmüştür; Reynolds salgına Erime Vebası (özgün adıyla Melding Plague) adını verir. Chasm City, bir zamanlar mil yüksekliğinde, biçim değiştiren gökdelenlerden oluşan yoğun bir orman gibiydi. Hikâye başladığında bu orman bir gecekondu bölgesine dönüşmüştür. Gezegenin çevresindeki, on bin yörünge habitatından oluşan parlak Glitter Band da birkaç yüz hayatta kalanın yaşadığı, çoğu nanoteknolojiden önceki eski teknolojiye dayanan "Rust Belt" (Pas Kuşağı) denen bir kalıntıya inmiştir.

Anlatıcı, güvenlik uzmanı Tanner Mirabel'dir. Romanın çoğu, onun ağzından yazılmıştır. Tanner, eski bir müşterisinin eşinin ölümünün intikamını almak için kente gelir. Hedefi, "ölüm-sonrası" (postmortal) olarak tanımlanan soylu bir figür olan Argent Reivich'tir. Av, kolay çıkmaz; Reivich sanıldığından daha kurnazdır. Ama aynı zamanda Tanner'ın zihni de tuhaflaşır: hastalığın tetiklediği geçmişe dönüşler, ona memleketi Sky's Edge'in kurucusu Sky Haussmann'ın hayatını gösterir. Haussmann, halkı için işlediği suçlar yüzünden hem saygı gören hem sevilmeyen biridir.

Kitap bu yüzden hem bir intikam gerilimi hem bir kimlik romanıdır. Satır aralarında kimlik, hafıza ve ölümsüzlük soruları dolaşır. Kent de başlı başına bir karakter gibidir: şehrin kalbindeki gaz bulutunun diplerinden, ayakta kalan gökdelenlerin üzerinde uzanan aristokrat tabakaya kadar her katmanı ayrı bir dünyadır.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın olay örgüsünü anlatır, ama romanın sürprizlerini bilerek açmıyoruz. Kitabın ana gizemi, Tanner'ın kendisiyle ilgili sorular üzerine kurulu olduğundan, bu bölümü sonu okumadan da okuyabileceğiniz biçimde yazdık.

Tanner Mirabel, Chasm City'ye gelen bir güvenlik uzmanıdır. Görevi, eski bir müşterisinin eşini öldüren Argent Reivich'i bulmak ve cezalandırmaktır. Reivich, sıradan bir insandan farklı olarak ölümü aşmış, "postmortal" bir soylu sınıfın üyesidir; bu da avı zorlaştırır. Tanner bu yüzden kenti baştan sona gezmek zorunda kalır.

Hikâyenin geri planı, Reynolds'ın evreninin tarihçesine uzanır. İnsanlık, evrenin tarihinde "Belle Epoque" denen birkaç yüzyıllık göreli bir barış ve refah dönemi yaşadı; bu dönemin en başarılı gezegeni Yellowstone'du. Bu dönem 2510'da Erime Vebası'yla sona erdi. Veba, temas ettiği diğer nanoteknolojiyi yok ediyordu; yalnız Conjoiner adlı grup ondan etkilenmedi. Ardından Conjoiner'larla rakipleri Demarchist'ler arasında savaş çıktı. Tanner'ın Chasm City'ye gelişi, bu çöküşün ardından yaşanır.

Kentin durumu ise iç açıcı değildir. Salgın, gelişmiş her şeyi yok etmiş; gökdelenleri sıradan yapılara çevirmiş; yörüngedeki habitatların büyük bölümünü kullanılamaz hale getirmiştir. Tanner bu çürümüş ortamda iz sürerken, Reivich'in aslında daha dikkatli ve daha kurnaz biri olduğunu anlar; av sandığından daha karmaşıktır.

Bu arada Tanner'ın zihninde, bir başkasının anıları belirmeye başlar. Sky's Edge'in kurucusu Sky Haussmann'ın yaşamından kesitler, salgının neden olduğu geri dönüşlerle zihnine akar. Okurun elinde böylece iki hikâye vardır: biri kentin bugünkü çürümüşlüğü ve Tanner'ın avı, öteki bir halkın kurucusunun geçmişi.

Tanner, gaz bulutunun dibinden yukarıdaki aristokrat tabakaya kadar kenti katman katman dolaşırken Erime Vebası'nın gizemini de çözmeye başlar. Romanın cevapları, bu iki iplik birleştiğinde ortaya çıkar; biz onları kitabı okuyacaklara bırakıyoruz.

Yazar ve yazıldığı dönem

Alastair Reynolds 13 Mart 1966'da Galler'de Barry'de doğdu. St Andrews Üniversitesi'nde astronomi alanında doktora yaptı; 1991 ile 2004 arasında Avrupa Uzay Ajansı'nın Hollanda'daki ESTEC merkezinde çalıştı, 2004'te tam zamanlı yazarlığa geçti. İlk bilimkurgu öyküleri 1990'ların başında Interzone dergisinde çıktı. İlk romanı Revelation Space 2000'de yayımlandı; Chasm City ertesi yıl geldi. Yani kitap, yazarın daha ilk iki yılında çıkardığı, evrenin çerçevesini genişleten eserdir. Reynolds'ın "Revelation Space" evreni, ilerleyen yıllarda romanlar, uzun öyküler ve derlemelerle büyüdü.

Bilimkurgu ansiklopedisi (SFE), Chasm City'yi, bir zamanlar yüksek uygarlığa sahip, şimdi bulaşıcı yabancı kökenli bir nanoteknoloji yüzünden harap olmuş Yellowstone üzerinde geçen bir "noir" macerası olarak tarif eder. Yani kitap, uzay operasını polisiye geleneğin karanlık havasıyla birleştirir.

Kitaptaki bilim

Epsilon Eridani. Yellowstone'un yıldızı gerçektir. Epsilon Eridani, Güneş'e yaklaşık 10,5 ışık yılı uzaklıktadır ve çıplak gözle görülen üçüncü en yakın yıldız ya da yıldız sistemidir. Turuncu renkli bir K2 cücesidir; yüzey sıcaklığı yaklaşık 5.000 K'dır. Yaklaşık bir milyar yaşında olduğu tahmin edilir; bu gençlik ona Güneş'ten daha yüksek manyetik etkinlik ve yaklaşık 30 kat güçlü bir yıldız rüzgârı verir. Çevresinde dev bir gezegen (Epsilon Eridani b) bulunduğuna dair kanıt başlangıçta tartışmalıydı, ama çoğu gökbilimci artık bu gezegeni kabul ediyor. NASA'nın SOFIA gözlemleri, yıldızın çevresindeki asteroit kuşağını doğruladı. Sistemin yapısı bizim Güneş Sistemi'ne şaşırtıcı biçimde benzer; ancak yıldız Güneş'ten çok daha gençtir. Elbette hiçbir gözlem, bu gezegen sistemi üzerinde insan yaşadığını ya da Chasm City gibi bir kenti göstermez; Yellowstone tamamen kurgudur.

Nesil gemileri ve 61 Cygni. Kitabın arka planında, 21. ve 22. yüzyıllarda 61 Cygni yıldızına gönderilen bir nesil gemileri filosu vardır. Filo, Sky's Edge adlı bir gezegene ulaşır ve oradaki savaşlar sonunda gezegenin insan uygarlığını yok eder. 61 Cygni gerçek bir çift yıldızdır: birbirinin etrafında yaklaşık 659 yılda dönen iki K tipi cüceden oluşur. Friedrich Bessel 1838'de bu yıldızın uzaklığını ölçtü (yaklaşık 10,4 ışık yılı bulmuştu; gerçek değer yaklaşık 11,4 ışık yılı) ve bu, Güneş dışındaki bir yıldız için yapılan ilk uzaklık ölçümü oldu. Nesil gemisi fikri ve onun toplumsal sorunları için nesil gemileri sayfasına bakabilirsiniz; ışık hızının koyduğu sınır için özel görelilik yazımıza göz atın.

Erime Vebası ve nanoteknoloji. Evrene göre veba 2510 yılında patlak verir ve temas ettiği diğer nanoteknolojiyi yok eder; yalnızca Conjoiner denen, sinirsel implantlarla gelişmiş grup bundan etkilenmez. Böyle kendini çoğaltan, her şeyi bozan bir nanoteknoloji bugün bilinen bir olgu değildir; bu bir kurgu öğesidir. Roman bu fikri, bilimsel öngörü olarak değil, bir toplumun çöküşünü ve insanın kendi yarattığı teknolojiye bağımlılığını anlatan bir araç olarak kullanır.

Ölümsüzlük ve hafıza. "Postmortal" soyluların yaşamı ve Tanner'ın anılarındaki bozulma, bilimden çok felsefi bir sorudur. Bugün insan hafızasının başkasına aktarılması ya da silinip değiştirilmesi gibi bir teknik yok; kitap bunu "ben kimim, anılarım mıyım?" sorusunu işlemek için kullanır.

Etkisi ve ödülleri

Chasm City, 2002'de verilen British Science Fiction Association (BSFA) Ödülü'nü kazandı; Bookseller dergisi ödülü Nisan 2002'de duyurdu. Kimi listelerde aynı ödül 2001 yılına yazılır; bu, ödülün hem eserin yayın yılına hem de törenin yapıldığı yıla göre anılabilmesinden kaynaklanır. Reynolds'ın sonraki ödülleri arasında 2017 Locus Ödülü (Revenger) ve üç Arthur C. Clarke adaylığı (Revelation Space, Pushing Ice, House of Suns) yer alır.

Uyarlamaları

Doğruladığımız kaynaklarda bu romana ait bir film ya da dizi uyarlaması kaydı yok.

Evren içindeki yeri ve okuma sırası

Yayın sırası şöyledir: Revelation Space (2000), Chasm City (2001), Redemption Ark (2002). Chasm City bağımsız bir roman sayıldığı için ana diziyi bilmeden de okunabilir; Yellowstone'un çöküşünü içeriden gösteren bir hikâyedir. Yine de Revelation Space ve Redemption Ark, Yellowstone, Sky's Edge ve Erime Vebası ile karşılaştığınızda, bu roman çok şey katar. Örneğin Redemption Ark'ta bir Conjoiner baskınının Chasm City'de neler bulduğuna dair bir ayrıntı geçer.

Karakterleri

• Tanner Mirabel kimdir? Chasm City'nin intikamcı güvenlik uzmanı

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Chasm City, polisiye ve intikam hikâyesini uzay operasıyla birleştirmek isteyenler için iyi bir giriş olabilir. Evreni tanımak için en güvenli yol yayın sırasıdır; ama yazarı önce tek bir kitapla denemek istiyorsanız Chasm City bağımsız doğası sayesinde bu iş için uygundur. Karanlık atmosferi, bozulmuş teknolojiyi ve kimlik sorularını sevenler için önerilir. Yazar hakkında daha fazla bilgi için Alastair Reynolds sayfasına bakabilirsiniz.