Poseidon's Wake (Alastair Reynolds): konusu, Gliese 163 ve okuma rehberi

Poseidon's Wake, Galli yazar Alastair Reynolds'ın 30 Nisan 2015'te Gollancz yayınevinden çıkan, ilk baskısı 608 sayfalık romanıdır. Kitap, yazarın "Poseidon's Children" (Poseidon'un Çocukları) üçlemesinin kapanışıdır; öncesinde 2012'de Blue Remembered Earth ve 2013'te On the Steel Breeze yayımlanmıştı. Üçleme, insanlığın ve onun dönüşmüş torunlarının yüzyıllar boyunca Güneş Sistemi'nden galaksiye yayılışını anlatır. Bu sayfada kitabın konusunu, içindeki astronomiyi ve okuma sırasını bulacaksınız. Türkçe baskısını güvenilir bir kaynakta doğrulayamadığımız için Türkçe ad vermiyoruz.

Kitap ne anlatıyor?

Hikâye, insanların başka yıldızlara gidip Watchkeepers (Nöbetçiler) denen gizemli, robot yapılı yabancılarla karşılaştığı çok uzak bir gelecekte geçer. Bu kez merkezde, yıldızlararası yerleşimcilerin yola çıkardığı bir keşif seferi vardır. Sefer, kadim ve yıkıcı bir sır barındıran esrarengiz bir yıldız sistemine yönelir. İngiliz gazetesi The Guardian'dan Eric Brown'ın aktardığına göre anlatı, Akinya hanedanının birkaç üyesinin hayatını izler ve Gliese 163 yıldız sisteminden gelen bir iletinin bulunmasıyla ışıktan hızlı yolculuğu geliştirme arayışını konu alır. Kitapta yapay zekâlar, yabancılar ve zeki filler de yer alır.

Roman, On the Steel Breeze'in gevşek bir devamıdır; önceki kitaptan çok sayıda kişi yeniden karşımıza çıkar. Yine de yayıncısı ve eleştirmenler, kitabın tek başına bir hikâye olarak da okunabileceğini söyler.

Üçlemenin arka planı

Üçüncü kitabı anlamak için önceki ikisinin kurduğu dünyayı bilmek yardımcı olur. Blue Remembered Earth 2160'larda geçer: Dünya'nın iklimi onarılmış, iç Güneş Sistemi geniş ölçüde yerleşime açılmıştır. "Mekanizma" denen her yerde var olan bir gözetim sistemi şiddet suçlarını neredeyse ortadan kaldırmış, genetik mühendisliği insan ömrünü uzatmıştır. Çin, Hindistan ve Afrika ülkeleri önde gelen teknoloji güçleridir; bunlarla rekabet eden, su altında yaşayan dönüşmüş insanların oluşturduğu Birleşik Su Ulusları yeni bir uygarlıktır. İnsanların çoğunun "aug" denen sinirsel bilgisayar arayüzleri vardır. Hikâye, güçlü bir Afrikalı şirket ailesinden kardeşler Geoffrey ve Sunday Akinya'nın, büyükanneleri Eunice'in Güneş Sistemi'ne bıraktığı gizemli iletileri çözmesini anlatır.

On the Steel Breeze ise iki yüz yıl sonra, yüzlerce dev kuşak gemisinin milyonlarca insanı başka yıldızların gezegenlerine taşıdığı çağda geçer. Gemiler kitapta "Chibesa fiziği" denen egzotik bir ilkeyle göreli hızlara çıkar; yavaşlamak için yeterli yakıtları olmadığından hedef gezegenleri aşıp geçme tehlikesi vardır. Merkezde, ilk kitabın kahramanlarından birinin kızı olan Chiku Akinya'nın klonları yer alır. Poseidon's Wake bu iki katmanı birleştirir ve hikâyeyi insan topluluklarından çok daha büyük bir ölçeğe taşır.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır. Bu özeti doğrulayabildiğimiz ana hatlarla sınırlı tutuyoruz; kitabın ayrıntılı olay örgüsünü ve finalini bilerek anlatmıyoruz, çünkü bunları güvenilir bir kaynakta açıkça doğrulayamadık.

Doğrulanabilen çerçeve şudur: üçlemenin ilk kitabı 2160'ların Güneş Sistemi'nde geçen bir hazine avıdır; ikinci kitap yüzlerce kuşak gemisinin yıldızlara yol aldığı 24. yüzyılı anlatır. Üçüncü kitap üçlemeyi kapatır; Guardian'ın aktardığına göre Akinya ailesinin birkaç üyesinin hayatını izler. Bilimkurgu ansiklopedisi SFE'nin ifadesiyle üçlemenin yıldızlara yolculuk vaadi bu kitapta doruk noktasına ulaşır: "bir tür" ışıktan hızlı yolculuk, uzayda seyahat eden birçok türü bir araya getirir.

Bu çerçevenin ötesinde elimizdeki kaynaklar iki şeyi söylüyor. Birincisi, anlatının merkezinde bir keşif seferinin ve kadim bir sırrın bulunduğu; ikincisi, hikâyede Gliese 163 yıldız sisteminden gelen bir iletinin ve ışıktan hızlı yolculuk arayışının yer aldığı. Seferin gittiği yıldız sisteminin Gliese 163 olup olmadığını kaynaklarda açıkça göremediğimiz için ikisini birbirine bağlamıyoruz. Kitabın finalini ve sırrın ne olduğunu da yazmıyoruz.

Yazar ve yazıldığı dönem

Alastair Reynolds 13 Mart 1966'da Barry'de doğdu. Newcastle Üniversitesi'nde fizik ve astronomi okudu, St Andrews'te astrofizik doktorası yaptı; Avrupa Uzay Ajansı'nın Hollanda'daki teknik merkezi ESTEC'te çalıştı ve 2004'te yazarlığa tam zamanlı geçti. Resmî sitesine göre bugüne yirmi roman yazmıştır.

Reynolds, Poseidon's Wake'in el yazmasını Ekim 2014'te yayıncısına teslim etti ve Kasım 2014'te düzeltmelerini bitirdi; Gollancz kapağı ve çıkış tarihini Ocak 2015'te duyurdu. Üçleme, onun önceki kitaplarından farklı bir tonda tasarlanmıştı: yazar, 2009'da ilk kitapla ilgili planını anlatırken Afrika'nın önde gelen bir teknoloji gücü olduğu ütopik bir gelecekten söz etmişti ve niyet, o güne kadar yazdığı her şeyden daha iyimser bir gelecek anlatmaktı.

Kitaptaki bilim

Gliese 163: gerçek bir yıldız

Kitabın merkezindeki yıldız hayal ürünü değil, gerçek bir yıldızdır. Gliese 163, Dorado (Kılıçbalığı) takımyıldızında yer alan sönük bir kırmızı cücedir. Görünür kadiri yaklaşık 11,8 olduğundan çıplak gözle görülmez; paralaks ölçümlerine göre bize yaklaşık 49,4 ışık yılı uzaktadır. M3,5V tayf türündedir, kütlesi ve yarıçapı Güneş'in yüzde 41'i kadardır ve yüzeyinden Güneş'in ışınımının yalnızca yaklaşık yüzde 2'sini yayar. Yaşının en az iki milyar yıl olduğu tahmin edilir. Kırmızı cüceler Güneş'ten çok daha soluk ve serin olduğu için, yıldızın çevresindeki yaşanabilir bölge yıldıza çok yakındır; bu yüzden Gliese 163 c gibi gezegenler birkaç hafta gibi kısa sürede yıldızın çevresini dolanır.

Eylül 2012'de HARPS cihazını kullanan gökbilimciler bu yıldızın çevresinde iki gezegen bulduklarını duyurdu. Gliese 163 b yaklaşık 9 günlük yörüngesiyle yaşanabilir olamayacak kadar sıcaktır. Gliese 163 c ise 26 günlük yörüngesi ve en az 6,9 Dünya kütlesiyle yıldızın yaşanabilir bölgesinde olabileceği düşünülen aday olarak öne çıktı. Sonraki çalışmalarda en az üç gezegenin varlığı sonucuna varıldı; dördüncü ve beşinci gezegen ise yalnızca olası olarak anılıyor, doğrulanmış sayılan ilk üçüdür. Bu gezegenlerin nasıl bulunduğunu merak edenler ötegezegenler nasıl bulunur? sayfasına bakabilir. Genel tanıtım için ötegezegenler sayfası var.

Işıktan hızlı yolculuk

Kitaptaki ışıktan hızlı yolculuk arayışı kurgusal bir motordur. Reynolds, ışıktan hızlı yolculuğun hiçbir zaman mümkün olacağına inanmadığını, ama hikâye gerektirdiğinde kendi kanaatince imkânsız olan bilimi de kullandığını belirtmiştir. Güncel fizikte ise ışık hızı, kütleli cisimler için aşılamaz bir sınır olarak ele alınır. Konunun ayrıntısı için özel görelilik sayfasına bakabilirsiniz.

Kuşak gemileri ve yıldızlararası ark

Üçleme boyunca işlenen kuşak gemisi fikri gerçek bilimin ve düşüncenin konusudur; nesil gemileri sayfasında bu tasarımları bulabilirsiniz.

Etkisi ve ödülleri

Kitap, eleştirmenleri ikiye böldü. SciFiNow'dan Erlingur Einarsson romanı "geniş, içine çeken, ışık ve hayranlık dolu" diye niteleyip yılın en iyi bilimkurgu romanlarından biri olarak andı, ama diğer bilimkurgulara göre daha yavaş ilerlediğini kabul etti. The Guardian'dan Eric Brown iyi tempolu, karmaşık; entrika, buluş ve çağdaş bilimkurguda seyrek rastlanan bir iyimserlik dolu bir hikâye bulduğunu yazdı. Buna karşılık The Register'dan Mark Diston romanı yavan, uzun soluklu ve etkisiz buldu, kişilerinde canlılık ve mizah eksikliği olduğunu söyledi. Kaynaklarda kitaba verilmiş bir ödül kaydı bulamadık.

Bilimkurgu ansiklopedisi SFE, üçlemenin Reynolds için yeni bir yönü işaret ettiğini yazar: ilk cilt Güneş Sistemi'nde bir hazine avı olarak kurulur, yıldızlara yolculuk sözü ise son ciltte doruğa çıkar.

Üçlemenin bütününe bakıldığında kitabın yeri açıktır: Reynolds'ın Revelation Space evrenindeki karanlık ve savaşçı gelecek tasarımlarından farklı olarak, burada insan ve insan sonrası uygarlık daha iyimser bir hat üzerinde yıldızlara yürür. Guardian'daki değerlendirmenin "çağdaş bilimkurguda seyrek rastlanan iyimserlik" vurgusu da bu tasarımla örtüşür.

Uyarlamaları

Kaynaklarda kitabın bir film ya da dizi uyarlaması anılmıyor. Reynolds'ın bazı öyküleri sahneye ve televizyona uyarlanmıştır, ama bu roman bu listede yer almıyor.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Kitap, yıldızlararası yayılmanın uzun vadeli sonuçlarıyla ilgilenen, yavaş ama geniş ölçekli anlatılardan hoşlanan okurlara göre. Hızlı aksiyon arayanlar için eleştirmenlerin işaret ettiği yavaş tempo bir engel olabilir.

Yayın sırası ile evren içi sıra aynıdır:

1. Blue Remembered Earth (2012): 2160'ların Güneş Sistemi'nde bir aile sırrı.
2. On the Steel Breeze (2013): 24. yüzyıl, kuşak gemileri ve klonlanmış bir kahraman.
3. Poseidon's Wake (2015): üçlemenin kapanışı, 608 sayfa.

Gollancz kitabın tek başına okunabildiğini söyler, ama Guardian'daki değerlendirme de sırayla okumayı öneriyor. Üç kitabı da sırayla okumak karakter bağlarını anlamak için en iyi yoldur. Reynolds'ın başka bir evrenine geçmek isteyenler Revelation Space okuma sırası rehberine bakabilir.