Revenger (Alastair Reynolds): konusu, asteroit kuşağı bilimi ve okuma rehberi

Revenger, Galli yazar Alastair Reynolds'ın 20 Eylül 2016'da Gollancz yayınevinden çıkan, ilk baskısı 411 sayfalık (ciltli) romanıdır. Reynolds'ın önceki kitaplarından hiçbirine bağlı olmayan, "Revenger" üçlemesinin ilk cildidir. Kitap 2017 Locus Ödülü'nde En İyi Genç Yetişkin Kitabı seçildi. İçinde uzay korsanları, parçalanmış gezegenlerin enkazından kurulmuş bir yaşam alanı ve kafatasları aracılığıyla yapılan "kemik okuma" iletişimi var. Bu sayfada kitabın konusunu, güneş yelkeni ve asteroit kuşağı gibi gerçek bilimle bağlantılarını ve okuma sırasını bulacaksınız. Türkçe baskısını güvenilir bir kaynakta doğrulayamadığımız için Türkçe ad vermiyoruz.

Kitap ne anlatıyor?

Kısaca: bu bir büyüme, intikam ve kardeşlik hikâyesidir, ama bir hazine avı macerasının kılığına bürünmüştür. Kitabı sürprizleri bozmadan tanıtan anahtar kelimeler şunlardır: yelkenli gemiler, kadim kapalı yapılar, korsan kaptanlar ve birbirini arayan iki kız kardeş.

Hikâye, kaynaklara göre bizden yaklaşık on milyon yıl ya da daha fazla sonrasında geçer. Kitabın evreni "Congregation" (Topluluk) denen yerdir: Güneş Sistemi'nin gezegenleri, kitapta "İşgaller" denen on üç ayrı dönemde parçalanmış, enkazdan yaklaşık elli milyon küçük dünya kurulmuş ve bunların yaklaşık yirmi bini insanlar ile yabancı türlerin kalıntılarına yurt olmuştur. Uzay gemileri güneş yelkenleriyle yol alır, gemiler arası iletişimin başlıca yolu ise kafatası kullanan "kemik okuma"dır; bu işi yapanlara "kemik okuyucu" denir.

Kahraman, kemik okuma yeteneği olan Arafura "Fura" Ness ve ablası Adrana'dır. Kız kardeşler, eski çağlardan kalma teknoloji kalıntıları arayan bir geminin mürettebatına katılır. Kitap, onların başına gelenleri Fura'nın ağzından, birinci tekil kişiyle anlatır. Bazı eleştirmenler romanı genç yetişkin edebiyatı olarak adlandırdı; SFFWorld'den Mark Yon ise onu Firefly'ı hatırlatan eğlenceli bir korsan macerası olarak tarif etti.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Ness kız kardeşleri, bir gemiye çırak olarak alınır; mürettebat, eski uygarlıklardan kalma, "baubles" denen kapalı yapıların içinde değerli teknoloji arar. Gemi, ünlü korsan Bosa Sennen'in saldırısına uğrar. Kardeşler ayrı düşer ve Fura mürettebatın öldüğünü görünce intikam yemini eder. Hayatta kalan bir diğer kişiyle birlikte başka bir gemiye alınır, ama çok geçmeden babasının gönderdiği biri tarafından eve götürülür ve orada bir süre ilaçlarla etkisiz bırakılır.

Eve dönüş yolculuğunda Fura, ticari geminin kemik odasını bulur ve kafatası aracılığıyla ablasının hayatta olduğunu doğrular; Adrana ona intikamdan vazgeçip eve dönmesi için yalvarır, Fura ise tam tersine ablasını kurtarmaya yemin eder.

Bir yolunu bulup kaçan Fura, yeni bir mürettebata kemik okuyucu olarak katılır ve bu mürettebatın kaptanını gerçek niyetini saklayarak, Fang denen efsanevi kalıntıya yönlendirir. Orada bulunan eski silahlar ve zırhlar, Bosa Sennen'e karşı elindeki tek silahtır. Fura, kemik iletişimiyle ablasıyla temas kurar ve onu korsanın gemisinin saldırıya geçmesi için kullanır. Çatışmada Fura'nın ekibi Bosa Sennen'i yener, ama gemileri ağır hasar görür. Fura ablasıyla yeniden karşılaşır ve Adrana'nın korsanın etkisiyle değiştiğini görür.

Kitabın duygusal ekseni, kardeşlerin ayrılığıdır. Adrana, korsanın elinde işkence, uyuşturucu ve psikolojik baskıyla kendi iradesinden uzaklaştırılıp korsanın izinden giden bir çırağa dönüştürülme tehlikesi altındadır; Fura'nın çabası bu dönüşümü durdurmaktır. Hikâyede bir de ticaret ve değer meselesi dolaşır: gemilerin peşinde olduğu değerli "quoin" paraları ve korsanın bu paraları neden biriktirdiği sorusu, çözülmemiş bir eski gizemin kapısını aralar.

Roman, kız kardeşlerin birlikte yeni baubles aramaya devam etme kararıyla biter. Fura, serüvenin gerçek hesabını yazmak için korsanın eski kamarasına çekilir. Kitap bu şekilde, üçlemenin devam kitaplarına zemin hazırlar.

Yazar ve yazıldığı dönem

Alastair Reynolds 13 Mart 1966'da Barry'de doğdu. Newcastle Üniversitesi'nde fizik ve astronomi okudu, St Andrews'te astrofizik doktorası yaptı. 1991'den 2004'e kadar Avrupa Uzay Ajansı'nın Hollanda'daki teknik merkezi ESTEC'te çalıştı, sonra tam zamanlı yazarlığa geçti. Daha çok Revelation Space evreniyle (okuma sırası rehberi) tanınır; Revenger bu evrenden bağımsızdır. Reynolds'ın romanlarında ve öykülerinde progresif rock göndermeleri sık görülür; devam kitabı Shadow Captain'in adı, Crosby, Stills & Nash'in 1977 tarihli albümündeki bir şarkıdan gelir ve yazar bunu bir okur sorusuna yanıtında doğrulamıştır. Locus Online'dan Russell Letson, üçlemenin üçüncü kitabı için yazdığı eleştiride asıl çekiciliğin ortamda olduğunu, "steampunk havalı güneş yelkenli uzay gemileri"nin ve eski habitatların derme çatma koridorlarının bu dünyayı sürükleyici kıldığını söyledi.

Kitaptaki bilim

Güneş yelkeni gerçek mi?

Romandaki gemilerin yelken kullanması bir hayal ürünü değil, gerçek bir fikirdir. Işığın bir momentumu vardır ve yüzeylere basınç uygular; bu fikir 1861-1864 arasında James Clerk Maxwell'in elektromanyetizma kuramından çıkar. Johannes Kepler 1610'da Galileo'ya yazdığı mektupta "göksel esintilere uygun gemiler ve yelkenler yapılırsa, bu boşluğa göğüs gerecek insanlar çıkar" diye yazdı. Bugün güneş yelkeniyle başarılı biçimde itilen iki uzay aracı vardır: 2010'da fırlatılan IKAROS ve 2019'da fırlatılan LightSail-2. NASA'nın Advanced Composite Solar Sail System (ACS3) adlı gösterisi 2024'te fırlatıldı, yelkenini başarıyla açtı ancak bir arıza yüzünden aktif olarak kontrol edilemiyor.

Gerçek yelkenlerin itkisi çok küçüktür. 800 x 800 metrelik bir güneş yelkenine Dünya'nın Güneş'e uzaklığında yaklaşık 5 newton kuvvet uygulanır; ACS3'ün 9 x 9 metrelik yelkeninde bu kuvvet yaklaşık 0,0007 newtondur. Yakıt harcanmadığı için bu kuvvet uzun süre uygulanabilir ve zamanla büyük hız farkı yaratır. Kitapta yelkenli gemilerin hızlarını sağlayan da bu temel ilke. Ayrıntı için ışık yelkenleri sayfasına bakabilirsiniz.

Parçalanmış gezegenler ve asteroit kuşağı

Romanın evreninde gezegenlerin enkaza çevrilmesi kurgudur, ama enkazla dolu bir Güneş Sistemi fikri bize yabancı değil. Gerçek asteroit kuşağı Ay'ın kütlesinin yalnızca yüzde 3'ü kadardır; en büyük dört cisim (Ceres, Vesta, Pallas ve Hygiea) kuşağın kütlesinin yaklaşık yüzde 62'sini taşır. Yalnız Ceres yüzde 39 kadarını oluşturur. Kuşakta 1 km'den büyük 700 bin ila 1,7 milyon asteroit olduğu tahmin edilir. Buna karşın kuşak çoğunlukla boştur: asteroitler arasındaki ortalama uzaklık yaklaşık 965.600 km'dir ve bir uzay aracının çarpışma olasılığı milyarda birden küçüktür. Yani gerçek kuşak, kitaptaki gibi insanların barındığı küçük dünyalarla dolu bir yer değildir; ama romanın "enkaz yaşamı" hayali bu seyrek ortamın tersine çevrilmiş bir hâlidir.

Kemik okuma

Kafataslarıyla yıldızlararası uzaklıktan iletişim kurgusaldır; bilimle bir bağı yoktur. Reynolds bu yöntemi evrenin Gotik havasını kurmak için kullanır.

Etkisi ve ödülleri

Revenger, 2017 Locus Ödülü'nde En İyi Genç Yetişkin Kitabı oldu. Devam kitabı Shadow Captain (Gollancz, 10 Ocak 2019, ciltli 432 sayfa) hikâyeyi bu kez Adrana'nın ağzından anlatır; Barnes & Noble'ın bilimkurgu blogu ve Kirkus bu kitabı olumlu karşıladı. Üçlemenin kapanışı Bone Silence (2020) ise 2021'de Philip K. Dick Ödülü'ne aday gösterildi.

Üçlemenin devamı hakkında kısa bir uyarı: Shadow Captain'da Fura Revenger gemisinin komutasındadır ve hikâye Congregation'ın uzun tarihinin, kitapta anlatılanlardan farklı "gölge işgaller"e dair ipuçları içeren bir kayıtla ilişkisini kurcalar; Bone Silence'ın özetinde ise kız kardeşlerin, uygarlıklarının kurduğu yalanları ve yabancı kalıntıların kendi iradesi olabileceğini keşfetmesi öne çıkar. Bu ayrıntılar ilk kitabı bitirmeden okunmamalı.

Uyarlamaları

Kaynaklarda Revenger'ın bir film ya da dizi uyarlaması anılmıyor. Reynolds'ın bazı öyküleri sahne ve televizyona uyarlanmıştır, ancak bu roman o listede değil. Gerçekçi bir Güneş Sistemi'nde geçen bir uzay macerasını izlemek isteyenler The Expanse dizisine bakabilir.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Kitap, uzay operası ve macera sevenlere, Reynolds'ın yoğun fiziğine girmeden onun dünyalarını denemek isteyenlere uygundur. Kitabın bazı eleştirmenlerce genç yetişkin kategorisine yerleştirilmesi bir engel değil; özünde bir korsan hikâyesi.

Okuma sırası yayın sırasıyla aynıdır:

1. Revenger (2016): Fura'nın anlatımıyla, kız kardeşlerin ilk macerası.
2. Shadow Captain (2019): Adrana'nın anlatımıyla devam.
3. Bone Silence (2020): üçlemenin kapanışı.

Revenger önceki Reynolds kitaplarından bağımsız olduğundan, yazarla ilk kez tanışacak biri için doğrudan girişilebilecek bir kitaptır; üçlemenin en iyi başlangıcı da yine ilk ciltten yapılır, çünkü Shadow Captain ve Bone Silence olayları devam ettirir ve ilk kitaptaki gelişmelerin bilinmesini varsayar. Reynolds'ın daha bilimsel bir evrenini seçmek isteyenler House of Suns ya da Revelation Space ile devam edebilir. Kitaptaki enkaz dünyalarının gerçek karşılığını merak edenler için asteroit kuşağı sayfası iyi bir tamamlayıcıdır.