On the Steel Breeze (Alastair Reynolds): konusu, Venüs bilimi ve okuma rehberi

On the Steel Breeze, Galli yazar Alastair Reynolds'ın 26 Eylül 2013'te Gollancz yayınevinden çıkan romanıdır. Kitap, Reynolds'ın "Poseidon's Children" (Poseidon'un Çocukları) üçlemesinin ikinci halkasıdır: üçleme 2012'de Blue Remembered Earth ile başlar, 2015'te Poseidon's Wake ile kapanır. Reynolds'ın daha tanınmış Revelation Space evreninden bağımsız, kendi başına bir gelecek tarihidir. Bu sayfada kitabın konusunu, içindeki bilimin gerçek karşılığını ve nereden okumaya başlamanız gerektiğini bulacaksınız. Türkçe baskısını güvenilir bir kaynakta doğrulayamadığımız için Türkçe ad vermiyoruz; kitap özgün adıyla anılıyor.

Kitap ne anlatıyor?

Hikâye 24. yüzyılda, üçlemenin ilk kitabından yaklaşık iki yüz yıl sonra geçer. İnsanlık artık Güneş Sistemi'nin içinde sıkışıp kalmamıştır; yüzlerce dev "holoship" (kuşak gemisi) milyonlarca insanı başka yıldızların gezegenlerine taşımaktadır. Bu gemiler, kitapta "Chibesa fiziği" denen egzotik bir itki ilkesiyle göreli hızlara çıkar. Aynı dönemde Dünya'da okyanus altında yaşayan dönüşmüş insanların kurduğu Birleşik Su Ulusları güçlü bir devlet hâline gelmiştir ve Venüs'ün yerleşime açılması sürmektedir.

Romanın merkezindeki kişi, ilk kitabın kahramanlarından birinin kızı olan Chiku Akinya'dır; daha doğrusu onun birden fazla kopyasıdır. Chiku kendini yüzyıllar önce klonlatarak üç ayrı hayatı birlikte yaşamayı seçmiştir. Kopyalardan biri Dünya'da kalmış, biri kuşak gemisiyle uzak bir gezegene yola çıkmış, üçüncüsü ise büyük büyükannesini aramak için derin uzaya gitmiş ve kaybolmuştur. Böylece roman, aynı kişinin farklı yollardan geçen iki ayrı sürümünü yan yana izler.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır. Ancak bu özeti, doğrulayabildiğimiz ana hatlarla sınırlı tuttuk; olayların ayrıntısını ve finali bilerek ayrıntılandırmıyoruz.

Önce bir geri bakış: ilk kitapta, 2160'larda yaşayan kardeşler Geoffrey ve Sunday Akinya, güçlü bir Afrikalı şirket ailesinin üyeleri olarak büyükanneleri Eunice'in ölümünden sonra onun Güneş Sistemi'ne dağıttığı şifreli iletilerin peşine düşerler. Bu iz onları Ay'dan Phobos'a, Pavonis Mons'tan Kuiper Kuşağı'na kadar götürür. On the Steel Breeze, bu olaylardan yaklaşık iki yüz yıl sonra başlar ve ailenin sonraki kuşaklarını izler.

Romanın iki ana çizgisi, Chiku Akinya'nın iki kopyasıdır. Chiku Green, Crucible adlı gezegene giden bir kuşak gemisinde yolculuk etmektedir. Crucible, kitapta Mandala denen gizemli bir yapıya ev sahipliği yapan yabancı bir dünyadır. Gemiler yavaşlamak için gereken yakıttan yoksun olduğundan hedefi aşıp geçme tehlikesi altındadır. Yolculuk sürerken gemide garip bir kaza yüzlerce kişinin ölümüne yol açar ve Chiku Green bundan sonra bir dizi açıklamayla yüzleşir.

Dünya'da kalan Chiku Yellow ise zihinsel olarak bir tür siber "hayaletle" uğraşır ve çareyi Venüs'te yaşayan, güçlü bir dönüşmüş insanda arar. Üçüncü kopya Chiku Red, büyük büyükannesi Eunice'i aramak için derin uzaya gitmiş ve kaybolmuştur; onun yokluğu da öteki ikisinin hikâyesine gölge düşürür.

Bu hikâyeler, güç dengesinin değiştiği bir Dünya'da geçer: okyanus altındaki Birleşik Su Ulusları Dünya'nın önde gelen devletlerinden biri olmuş, Venüs'ün yerleşime açılması sürmektedir. Chiku Yellow'un Venüs yolculuğu bu arka planda anlam kazanır.

Roman bu çizgileri başta birbirinden kopuk anlatır, sonra tek bir finalde birleştirir. Eleştirmenlerden SciFiEmpire.net, Reynolds'ın daha önce ayrık duran hikâye hatlarını tek bir büyük kapanışta toparlama becerisini övdü. Kitabın sonrasındaki gelişmeleri ise üçlemenin kapanış romanı Poseidon's Wake sürdürür.

Yazar ve yazıldığı dönem

Alastair Reynolds 13 Mart 1966'da Galler'in Barry kentinde doğdu. Newcastle Üniversitesi'nde fizik ve astronomi okudu, St Andrews Üniversitesi'nde astrofizik doktorası yaptı. 1991'de Hollanda'ya taşınıp Noordwijk'teki ESTEC'te (Avrupa Uzay Ajansı'nın teknik merkezi) çalışmaya başladı ve 2004'te tam zamanlı yazarlığa geçmek için ayrıldı. Resmî sitesinde kendini, pulsarları ve çift yıldızları incelemiş eski bir uzay bilimcisi olarak tanıtır; bugüne yirmi roman ve yetmişin üzerinde öykü yazmıştır. Eserleri sert bilimkurgu ve uzay operası türünde toplanır, Hugo, Arthur C. Clarke ve Sturgeon ödüllerinde kısa listeye girmiş; Seiun, Sidewise, Avrupa Bilimkurgu Derneği ve Locus ödüllerini kazanmıştır.

Üçleme, Reynolds'ın 2009'un başında duyurduğu bir plandan çıktı. O dönemde ilk kitabı, Afrika'nın teknolojik bir güç olduğu ütopik bir gelecek olarak tarif etmişti; amaç, daha önce yazdığı karanlık gelecek tasarımlarından daha iyimser bir şey yazmaktı. On the Steel Breeze bu iyimser çizginin içinde ama çok daha geniş bir ölçekte, yıldızlararası göç sorununu işler. Bu nedenle kitap, Reynolds'ın Güneş Sistemi içindeki gezintiden yıldızlar arasına geçtiği halka olarak okunur.

Kitaptaki bilim

Kuşak gemileri gerçekten mümkün mü?

Kuşak gemisi, yolculuğu yüzlerce ya da binlerce yıl süren, ilk yolcuların yaşlanıp öldüğü, torunlarının yolculuğu sürdürdüğü varsayımsal bir yıldızlararası yaşam alanıdır. Fikrin kökleri eskidir: roket öncüsü Robert Goddard 1918'de "The Ultimate Migration" yazısında yıldızlararası bir "ark"tan söz etti; Konstantin Tsiolkovski 1928'de benzer bir "Nuh'un Gemisi" tasarladı. Siteye ayrı bir sayfa olarak koyduğumuz nesil gemileri konusunda ayrıntı bulabilirsiniz. 2012'de yayımlanan bir çalışma, nüfusu 100 binden büyük gemileri "dünya gemisi" (world ship) olarak adlandırıp Stanford torusu temelli bir tasarım önerdi. Reynolds'ın yüzlerce gemisi toplamda milyonlarca insan taşır; ölçek çok daha büyüktür, ama kitabın sorduğu soru, yani yolcuların bir nesilden ötekine toplumsal düzenlerini koruyabilmesi, gerçek tartışmalarda da asıl zor kısımdır.

Yavaşlama sorunu

Romandaki "yakıt yetmiyor, gemiler hedefi geçebilir" kaygısı gerçek fiziğe dayanır. Bir uzay aracı hızlanmak için ne kadar hız değişimi sağlıyorsa, durmak için de aynı kadarına ihtiyaç duyar; bu yüzden göreli hızlara çıkıp sonra yavaşlamak, yalnız hızlanmak kadar yakıt ister. Kitaptaki Chibesa fiziği ise kurgusaldır; yazar, gemileri göreli hızlara çıkaran bir mekanizmayı hikâyenin ihtiyacı için uydurmuştur ve gerçek bir fizik teorisine karşılık gelmez. Reynolds ışıktan hızlı yolculuğun hiçbir zaman mümkün olacağına inanmadığını söyler ama hikâye gerektirdiğinde bunun gibi varsayımlar kullanır. Görelilik etkilerini özel görelilik ve zaman genişlemesi sayfalarından izleyebilirsiniz.

Venüs'te yerleşim

Kitapta Venüs'ün yerleşime açılması sürmektedir. NASA'nın verilerine göre Venüs'ün yüzeyi yaklaşık 467 °C sıcaklığa sahiptir ve yüzeydeki basınç Dünya'daki deniz seviyesinin yaklaşık 93 katıdır; atmosfer çoğunlukla karbondioksittir ve bulutlar sülfürik asitten oluşur. Gezegenin yüzeyi bu nedenle insan için ölümcüldür. Ancak yaklaşık 50 kilometre yükseklikte sıcaklık 30 ile 70 °C arasındadır ve basınç Dünya yüzeyindekine yakındır. Bu yüzden yerleşim fikirleri genellikle yüzeye değil, bu yükseklikte süzülen yüzer üslere dayanır; NASA 2015'te HAVOC adlı bir kavram çalışmasıyla bu yönde bir insanlı atmosfer görevi tasarladı. Gezegenin genel yapısı için Venüs ve Venüs'ün atmosferi sayfalarına bakabilirsiniz.

Etkisi ve ödülleri

Kitap eleştirmenlerden genel olarak olumlu ama coşkulu olmayan yorumlar aldı. GeekChocolate'tan Michael Flett romanı tatmin edici ve bütünlüklü buldu, kahramanlarını ilginç saydı, ancak olay örgüsünün zaman zaman sürüklendiğini yazdı. SFSite'tan Paul Kincaid, kitabın Reynolds'ın yazdığı en iyi roman olmadığını söyledi; yine de yazarın geniş ölçekli bilimkurgudaki gerçek güçlü yanlarını gösterdiğini ve sonraki kitaba bakmak için yeterli entrika taşıdığını belirtti. Toronto Star'dan Alex Good ise Reynolds kadar ustalıkla sürükleyici macerayı ileri teknolojiyle harmanlayan bilimkurgu yazarının az olduğunu yazdı. Kaynaklarda bu kitaba verilmiş bir ödül kaydı bulamadık. Reynolds'ın genel kariyerinde ise Arthur C. Clarke Ödülü'ne üç kez aday gösterilmesi (Revelation Space, Pushing Ice ve House of Suns) ve Locus ile Seiun ödülleri öne çıkar.

Uyarlamaları

Kaynaklarda kitabın bir film ya da dizi uyarlaması anılmıyor. Reynolds'ın resmî sitesine göre bazı öyküleri sahneye ve televizyona uyarlanmıştır, ama bu roman o listede değil. Bu yüzden sitemizde ilişkilendirilecek bir dizi ya da film sayfası bulunmuyor. Benzer bir gelecek tarihini ekranda görmek isteyenler, daha gerçekçi bir Güneş Sistemi gösteren The Expanse dizisine bakabilir.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Kitap, kuşak gemilerini, Güneş Sistemi'nin yerleşimini ve insan sonrası toplumları seven sert bilimkurgu okurlarına göre. Hızlı aksiyon beklentisiyle açanlar bazı bölümleri yavaş bulabilir; eleştirmenlerin çekincesi de buydu.

Okuma sırası kolay: üçleme yayın sırasıyla, aynı zamanda evren içi sırayla okunur.

1. Blue Remembered Earth (2012): 2160'lar, Güneş Sistemi'nde bir aile sırrının peşinde.
2. On the Steel Breeze (2013): 24. yüzyıl, kuşak gemileri ve Chiku'nun kopyaları.
3. Poseidon's Wake (2015): üçlemenin kapanışı.

Kitap önceki romanın kişilerini ve olaylarını sürdürdüğü için baştan başlamak en rahatıdır. Üçlemeye girmeden Reynolds'la tanışmak isteyenler için Clarke Ödülü kısa listesine giren, tek ciltlik House of Suns iyi bir alternatiftir.