Timothy Ferris

Timothy Ferris kimdir?

Timothy Ferris (doğumu 29 Ağustos 1944), Amerikalı bilim yazarı, gazeteci, belgesel yapımcısı ve California Üniversitesi, Berkeley'de emekli profesördür. En çok, astronominin ve kozmolojinin tarihini anlatan Coming of Age in the Milky Way (Samanyolu'nda Ergenlik, 1988) kitabıyla tanınır. Bir başka önemli yönü de 1977'de fırlatılan Voyager uzay araçlarına konan, Dünya'nın seslerini ve müziklerini taşıyan altın plağın yapımcısı olmasıdır. Kozmolojiye genel bir bakış sunan The Whole Shebang (1997) ile amatör gökbilimcileri anlatan Seeing in the Dark (2002) da en bilinen kitapları arasındadır. PBS için üç uzay belgeseli hazırladı.

Uzay Gündem'in kitaplık bölümünde bilimkurgunun yanında evreni anlatan popüler bilim kitaplarına da yer veriyoruz. Ferris bu alanın klasik yazarlarındandır. Adı sık sık Carl Sagan ile birlikte anılır; iki yazar yakın arkadaştı ve Voyager plağında birlikte çalıştılar.

Hayatı

Ferris, Florida'nın Miami kentinde doğdu. Resmî sitesindeki zaman çizelgesine göre ilk teleskobunu 1956'da edindi ve o yıl Mars'ın karşı konumunu, yani gezegenin Dünya'ya en yakın ve en parlak göründüğü dönemi gözledi. Coral Gables Lisesi'ni bitirdikten sonra Northwestern Üniversitesi'nde İngiliz dili ve iletişim okudu, 1966'da mezun oldu. Aynı üniversitenin hukuk fakültesinde bir yıl okuduktan sonra gazeteciliğe geçti.

Meslek hayatına New York'ta United Press International (UPI) haber ajansında muhabir olarak başladı, ardından Rolling Stone dergisinde editör oldu. Bilim yazılarıyla tanındıkça The New Yorker, National Geographic, Scientific American, Nature, Time ve The New York Times gibi yayınlara iki yüzü aşkın makale ve deneme yazdı. Smithsonian, Scientific American ve Science Digest dergilerinde köşe yazarlığı yaptı. Ulusal Kamu Radyosu (NPR), MSNBC ve PBS NewsHour'da yorumculuk yaptı.

Ferris dört üniversitede beş ayrı alanda, astronomi, İngiliz dili, tarih, gazetecilik ve felsefe derslerinde ders verdi. Bugün California Üniversitesi, Berkeley'de emekli profesör unvanını taşıyor.

Uzay ve evren üzerine kitapları

Ferris'in ilk kitabı, evrenin kıyısını arayan gökbilimcileri konu alan The Red Limit: The Search for the Edge of the Universe (Kırmızı Sınır: Evrenin Kıyısını Aramak, 1977) oldu. Bunu Galaxies (Galaksiler, 1980) ve SpaceShots (1984) izledi. The New York Times'ta yazan astronomi yazarı Marcia Bartusiak, bu ilk kitaplarla Ferris'in astronominin "ozanlarından" biri olarak ün kazandığını yazmıştı.

Ferris'in başyapıtı sayılan Coming of Age in the Milky Way 1988'de William Morrow tarafından yayımlandı. Yazılması on iki yıl süren 495 sayfalık kitap, insanlığın evrenin büyüklüğünü kavrayışının tarihini anlatır. Yolculuk Platon'un Akademisi'nde gökyüzünü iç içe kürelerle açıklayan Eudoksos'tan ve Batlamyus'un Dünya merkezli modelinden başlar. Kopernik'ten 1572 ve 1604 süpernovalarına, Galileo ile Kepler'in çekişmesinden Newton'un kütleçekim yasasına uzanır. Kitap, Dünya ile Güneş arasındaki uzaklığın ölçülmesinden Büyük Patlama kuramına, oradan da kuantum boşluğundan doğan evrenler üzerine düşünen bugünün kuramcılarına kadar gelir. Ferris her model değişikliğinin dinde ve siyasette nasıl sarsıntılar yarattığını da gösterir. The New York Times kitabı yılın en iyi kitapları arasında saydı. Ferris'in resmî sitesine göre eser on beş dile çevrildi ve aynı gazete tarafından yirminci yüzyılın öne çıkan kitapları arasında gösterildi. Kitap Amerikan Fizik Enstitüsü'nün bilim yazarlığı ödülünü de kazandı.

1992'de yayımlanan The Mind's Sky (Zihnin Göğü), alt başlığının da söylediği gibi insan zekâsını kozmik bir bağlam içinde ele alır. 1997 tarihli The Whole Shebang: A State-of-the-Universe(s) Report ise kozmolojinin o günkü durumunu okura sunan 393 sayfalık bir rapordur. Kitap Büyük Patlama'dan başlar, gökbilimcilerin uzaklık ölçmekte kullandığı basamakları, kara delikleri ve Hawking'in kara deliklerden madde sızabileceği fikrini, elementlerin yıldızlarda pişirilişini, karanlık maddeyi ve sicim kuramını anlatır. Ardından evrenin doğumunun ilk anındaki hızlı şişme evresini, yani kozmik enflasyonu ele alır. Andrei Linde'nin, evrenimizin kuantum boşluğundan kabarcıklanan pek çok evrenden yalnızca biri olduğunu öne süren kaotik enflasyon modeline geniş yer verir. Alt başlıktaki "evren(ler)" ifadesi bu çoklu evren fikrine bir göndermedir. Kitap, bilimle din ilişkisini tartışan bir sonsözle biter. Nobel ödüllü fizikçi Steven Weinberg, bu kitabı en iyi 13 popüler bilim kitabı listesine aldı.

2001'de, aynı adlı belgeselin kitabı olan Life Beyond Earth (Dünya Ötesinde Yaşam) yayımlandı. Bu konunun bilimsel çerçevesini Dünya dışı yaşam arayışı ve Fermi paradoksu sayfalarında bulabilirsiniz. 2002 tarihli Seeing in the Dark ise evlerinin bahçesinden gökyüzünü izleyen amatör gökbilimcileri anlatır. Kitabın alt başlığı amatörlerin evrenin derinliklerini araştırdığını ve Dünya'yı gezegenler arası tehlikelere karşı koruduğunu vurgular. Ferris kendisi de bir amatör gözlemcidir; The New York Times'taki bir eleştiriye göre aysız gecelerde teleskobuyla uzak galaksilerde süpernova arar. Gözleme başlamak isteyenler için teleskop ve dürbün rehberi iyi bir başlangıçtır. 2010 tarihli The Science of Liberty (Özgürlüğün Bilimi) ise bilimsel düşüncenin demokrasinin gelişimindeki rolünü savunur.

Voyager altın plağı ve bilimle ilişkisi

Ferris'in bilim dünyasına en kalıcı katkısı bir kitap değil, bir plaktır. 1977'de fırlatılan Voyager 1 ve Voyager 2 sondalarının her birine, olası bir uzaylı uygarlığa Dünya'yı tanıtmak için altın kaplı birer gramofon plağı kondu. İçeriği Carl Sagan başkanlığındaki bir kurul seçti. Plakta 116 görüntü, rüzgâr, dalga ve gök gürültüsü gibi doğa sesleri, 55 dilde selamlar ve farklı kültürlerden müzikler yer alır. Ferris bu ekipte plağın yapımcısıydı. Sagan proje yöneticisi, Ann Druyan yaratıcı yönetmen, Frank Drake, Linda Salzman Sagan ve sanatçı Jon Lomberg de ekibin öteki üyeleriydi. Resmî sitesine göre plağın kenarındaki boşluğa kazınan "bütün dünyaların, bütün zamanların müzik yapanlarına" anlamındaki ithafı da Ferris yazdı.

Ekip, plağın hazırlanış öyküsünü 1978'de yayımlanan Murmurs of Earth: The Voyager Interstellar Record (Dünya'nın Mırıltıları) kitabında anlattı. Ferris kitabın altı yazarından biridir. Plağın 40. yıldönümü olan 2017'de içeriği ilk kez plak ve dijital olarak satışa sunuldu. Ferris bu baskının sayısallaştırılmasına ve yeniden işlenmesine katkı verdi. Voyager programını anlatan 2017 yapımı En Uzak (The Farthest) belgeselinde de konuşmacılar arasında yer aldı. Plağın ve Voyager'ın ardındaki düşünceyi Sagan'ın Soluk Mavi Nokta ve Kozmos kitaplarında da izleyebilirsiniz.

Ferris uzun dönemli uzay keşfi politikaları konusunda NASA'ya danışmanlık yaptı. 1986'da uzay mekiğiyle uçması planlanan gazeteci adayları arasına seçildi, ancak Challenger kazasının ardından bu uçuş iptal edildi.

Belgeselleri

• The Creation of the Universe (Evrenin Yaratılışı): 90 dakikalık bilim özel programı, PBS'te 20 Kasım 1985'te yayımlandı ve birçok ülkede gösterildi. Ferris yazarı ve anlatıcısıydı.
• Life Beyond Earth (Dünya Ötesinde Yaşam): İki saatlik PBS özel programı, 10 Kasım 1999'da yayımlandı.
• Seeing in the Dark (Karanlıkta Görmek): Aynı adlı kitabından uyarlanan 60 dakikalık film, PBS'te 19 Eylül 2007'de yayımlandı. Ferris yapımcısı, yazarı ve anlatıcısıydı.

Ferris ayrıca PBS'in haber programı için Voyager'ın Neptün'le karşılaşması ve patlayan yıldızlar gibi konularda kısa bölümler yazdı ve sundu.

Ödülleri

• Pasifik Astronomi Derneği'nin, astronominin halka anlatılmasına katkıyı ödüllendiren Klumpke-Roberts Ödülü (1986)
• Amerikan Fizik Enstitüsü bilim yazarlığı ödülü (iki kez)
• Amerikan Bilimi İlerletme Derneği (AAAS) bilim yazarlığı ödülü (iki kez)
• Guggenheim bursu ve AAAS üyeliği
• CNN'in "Milenyumun Sesleri" listesi (1999)
• Resmî sitesine göre eserleri Ulusal Kitap Ödülü'ne ve Pulitzer Ödülü'ne aday gösterildi

Etkisi

Ferris, Carl Sagan kuşağının bilimi geniş kitlelere anlatan yazarlarındandır. The Washington Post onu "kuşağının en iyi bilim yazarı" olarak niteledi. Ferris'in yöntemi bilimi tarih içinde anlatmaktır: bir kuramı, onu ortaya atanların merakı, yanılgıları ve tartışmalarıyla birlikte sunar. Coming of Age in the Milky Way bu yüzden hem astronomi tarihine giriş kitabı hem de bilimsel düşüncenin nasıl geliştiğini anlatan bir eser olarak okunur. Voyager plağı ise bugün Güneş Sistemi'nin dışına doğru yol alan araçların üzerinde, insanlığın kendini tanıtmak için hazırladığı en uzak mesaj olarak duruyor. Bu yönüyle Ferris'in adı yalnızca kitaplıklarda değil, yıldızlararası uzayda da taşınıyor.