Matthew Brzezinski

Matthew Brzezinski kimdir?

Matthew Brzezinski (doğumu 7 Ekim 1965), Kanada doğumlu Amerikalı gazeteci ve kurgu dışı yazardır. Uzay tarihi okurları onu, Sovyetler Birliği'nin 4 Ekim 1957'de ilk yapay uyduyu fırlatmasına uzanan yarışı anlatan Red Moon Rising: Sputnik and the Hidden Rivalries that Ignited the Space Age (2007) kitabıyla tanır. Kitap, gizliliği kaldırılmış Sovyet belgelerine ve Moskova ile Washington'da yeni açılan arşivlere dayanarak Sputnik'i hem bir mühendislik başarısı hem de Soğuk Savaş'ın bir güç gösterisi olarak ele alır. Brzezinski, Polonya kökenli bir ailedendir ve ABD'nin eski Ulusal Güvenlik Danışmanı Zbigniew Brzezinski'nin yeğenidir.

Hayatı: Varşova'dan Moskova'ya bir muhabir

Brzezinski Kanada'da doğdu ve 1991'de Montreal'deki McGill Üniversitesi'nden mezun oldu. Gazeteciliğe 1990'ların başında Polonya'nın başkenti Varşova'da başladı; The New York Times, The Economist ve İngiltere'de yayımlanan The Guardian gibi gazete ve dergilere haber yazdı. 1990'ların sonunda The Wall Street Journal'ın Moskova ve Kiev'deki kadrolu muhabiri oldu.

ABD'ye taşındıktan sonra The New York Times Magazine'in sürekli yazarları arasına katıldı ve 11 Eylül saldırılarının ardından terörle mücadele konularını izledi. Yazıları The Washington Post Magazine, Los Angeles Times ve Mother Jones gibi yayınlarda da çıktı.

Ailesi Amerikan siyasetinde tanınan bir ailedir. Amcası, 1977-1981 arasında Başkan Jimmy Carter'ın Ulusal Güvenlik Danışmanı olan Zbigniew Brzezinski'dir; televizyon sunucusu Mika Brzezinski, askerî konular uzmanı Ian Brzezinski ve 2022-2025 arasında ABD'nin Polonya büyükelçisi olan Mark Brzezinski de kuzenleridir. Matthew Brzezinski üç çocuğuyla birlikte Massachusetts'in Manchester-by-the-Sea kasabasında yaşıyor.

Kitapları

Brzezinski dört kurgu dışı kitabın yazarıdır; son ikisi, olayları belgelere ve tanıklıklara dayanarak bir hikâye akışı içinde anlatan anlatı türü kurgu dışı (narrative nonfiction) eserlerdir:

• Casino Moscow (Free Press, 2001): 1990'larda Rusya'daki "Vahşi Doğu" havasını birinci ağızdan anlatır.
• Fortress America (Bantam, 2004): 11 Eylül sonrasında ABD'nin iç güvenlik için başvurduğu yeni teknolojileri, yasaları ve süregelen zayıf noktaları inceler.
• Red Moon Rising (Times Books / Henry Holt, 2007): Sputnik'e giden uzay yarışı.
• Isaac's Army (Random House, 2012): İkinci Dünya Savaşı'nda Polonyalı Yahudi gençlerin kurduğu yeraltı direnişini, 1939'daki ilk karşı koyuşlardan 1946'da hayatta kalanların Filistin'e göçüne kadar anlatır. Kitap 2012 Ulusal Yahudi Kitap Ödülleri'nde finale kaldı.

Red Moon Rising: Sputnik'in perde arkası

Red Moon Rising 18 Eylül 2007'de, Sputnik'in fırlatılışının 50. yıl dönümünden hemen önce yayımlandı; 304 sayfalık bir anlatı tarihidir. Kitap, İkinci Dünya Savaşı'nın sonlarında Londra'ya yapılan bir V-2 füze saldırısının sert bir tasviriyle açılır. Ardından savaşın galibi iki eski müttefikin, Hitler'in roket teknolojisini ve bu teknolojiyi yaratan Wernher von Braun gibi mühendisleri ele geçirmek için girdiği kıyasıya yarışa geçer.

Brzezinski hikâyeyi birbirine paralel ilerleyen anlatılarla, bir casus romanının gerilimiyle kurar. Sovyet tarafında Sputnik'i hayata geçiren baş tasarımcı Sergey Korolyov ve ekibi, Amerikan tarafında ise von Braun öne çıkar. Teknik başarılar, Dwight Eisenhower ile Nikita Kruşçev'in liderliğindeki iki süper güç arasında büyüyen küresel çatışmayla iç içe anlatılır.

Kirkus Reviews'un değerlendirmesine göre kitap, yazarın Moskova'daki muhabirlik yıllarından kazandığı deneyimi ve iki başkentteki arşivlerde yaptığı kapsamlı araştırmayı yansıtır. Anlatı ağırlıklı olarak 4 Ekim 1957'deki fırlatmaya giden olaylara odaklanır, ama son bölümler ABD'nin ilk uydusu Explorer 1'in fırlatılışını da kapsar. Kitaptaki anekdotlar, von Braun'un Disney'in "Tomorrowland" programında uzay yolculuğunu anlatması gibi tuhaf ayrıntılardan, Eisenhower'ın atom füzeleriyle yapılacak bir savaşın tam ve ayrım gözetmeyen bir yıkım olacağı yönündeki sezgili gözlemine kadar uzanır. Kirkus, sonsözdeki çıkarımları gereksiz bulsa da kitabı roket bilimcilerin ve Soğuk Savaş stratejistlerinin ürpertici bir portresi olarak birinci sınıf saydı.

Kitap, Sovyet roket mühendisleri ve uzay programı üzerine yazılan pek çok başvuru metninde kaynak olarak gösterilir. Sputnik'in yol açtığı şok, sonraki yılların Amerikan hikâyelerinin de arka planıdır: Batı Virginia'daki kömür kasabasında Sputnik'i görüp roket yapmaya karar veren gençlerin öyküsü için Ekim Düşü filmine ve Ekim Düşü ne kadar doğru yazımıza, Amerikan programının ilk astronotlarının hikâyesi için de The Right Stuff sayfamıza bakılabilir.

Bilimle ilişkisi: Sputnik neden önemliydi?

Brzezinski bir bilim insanı değil, bir tarih anlatıcısıdır; ama kitabının konusu uzay çağının başlangıç noktasıdır. Sputnik 1, 58 santimetre çapında, cilalı metal bir küreydi ve dört dış anteniyle radyo sinyalleri yayıyordu. Uydu, Uluslararası Jeofizik Yılı sırasında bugün Baykonur Uzay Üssü olarak bilinen, o dönem Kazak SSC'deki Tyuratam fırlatma alanından gönderildi. Her turu yaklaşık 96,2 dakikada tamamladı ve en yüksek hızı saniyede yaklaşık 8 kilometreydi.

Sputnik'in 20,005 ve 40,002 megahertz frekanslarındaki sinyalleri dünyanın dört bir yanındaki amatör telsizciler tarafından dinlenebiliyordu; 65 derecelik yörünge eğikliği sayesinde uydu, yerleşim olan Dünya'nın neredeyse tamamının üzerinden geçti. Sinyaller, gümüş-çinko pillerin tükendiği 26 Ekim 1957'ye kadar 22 gün sürdü. Uydunun bilimsel değeri de vardı: yörüngesinin atmosfer sürtünmesiyle nasıl değiştiğine bakılarak üst atmosferin yoğunluğu hesaplanabildi, radyo sinyallerinin yayılması ise iyonosfer hakkında veri sağladı. Sputnik 1, yaklaşık 1.440 tur attıktan sonra 4 Ocak 1958'de atmosfere girerek yandı.

ABD'nin cevabı Explorer 1 oldu. Uydu, Florida'daki Cape Canaveral'dan bir Juno I roketiyle, yerel saate göre 31 Ocak 1958 akşamı, Greenwich saatine göre 1 Şubat 1958'de fırlatıldı ve Dünya'yı saran Van Allen radyasyon kuşaklarını saptayan ilk uzay aracı oldu. Brzezinski'nin kitabı, bu iki uyduya giden yolu bilimin yanında siyasetin ve Soğuk Savaş rekabetinin de hikâyesi olarak anlatır.

Ödülleri

Red Moon Rising, 2009'da İngiltere'de uzay araştırmalarına katkıları onurlandırmak için verilen Sir Arthur Clarke Ödülleri'nde "En İyi Yazılı Sunum" dalında ödül aldı. Ödüller Arthur C. Clarke Vakfı adına verilir, kazananları İngiliz Gezegenlerarası Derneği belirler; ödül heykeli, Clarke'ın 2001: Bir Uzay Destanı'ndaki monolitin 1:4:9 oranlarına sahip camdan bir bloktur. Bu ödül, adını aynı yazardan alan ve bilimkurgu romanlarına verilen Arthur C. Clarke Ödülü'nden farklıdır. Arthur C. Clarke, yer eşzamanlı iletişim uyduları fikriyle de uzay çağının öncülerinden sayılır. Brzezinski'nin Isaac's Army kitabı ise 2012 Ulusal Yahudi Kitap Ödülleri'nde finalist oldu.

Kitapları

• Red Moon Rising (Matthew Brzezinski): konusu, Sputnik tarihi ve rehberi (2007)

Etkisi

Red Moon Rising, uzay yarışını yalnız roketlerin ve rekorların tarihi olarak değil, iki toplumu da değiştiren bir rekabet kültürünün doğuşu olarak anlatmasıyla öne çıkar. Kirkus'un vurguladığı gibi Brzezinski, bu süreçte hem Amerika'nın hem Rusya'nın köklü biçimde değiştiğini gösterir. Kitabın bir mini dizi olarak uyarlanması için çalışma başlatıldığı bildirildi. Brzezinski'nin muhabirlik deneyimiyle arşiv araştırmasını birleştiren yaklaşımı, Sputnik'in 1957'de neden yalnız bir bilim olayı değil, bir siyasi deprem olduğunu anlamak isteyen okurlar için kitabı başvuru eserlerinden biri yapıyor.