Ekim Düşü (October Sky)

4 Ekim 1957'de Sovyetler Birliği, insanlığın ilk yapay uydusu Sputnik 1'i yörüngeye oturttu. Dünyanın dört bir yanında insanlar başlarını gökyüzüne kaldırıp bu yeni "yıldızı" aradı. Batı Virginia'nın kömür madeni kasabası Coalwood'da gökyüzüne bakanlardan biri de 17 yaşındaki Homer Hickam'dı. O gece gördükleri, hayatının yönünü değiştirdi.

Ekim Düşü (October Sky), Hickam'ın kendi anılarını anlattığı Rocket Boys kitabından uyarlanan bir biyografik dram. Hem bilime adım atan gençlerin hikâyesi hem de bir baba ile oğul arasındaki derin anlaşmazlığın filmi. Filmin İngilizce adı, kitabın özgün adı olan "Rocket Boys"un harflerinin yer değiştirilmesiyle oluşturulmuş bir anagram.

Konusu

Coalwood'da hayat madenin etrafında döner. Erkek çocukların çoğunun kaderi bellidir: ya okul futbol takımında başarılı olup bursla kasabadan kurtulacak ya da babaları gibi madene inecekler. Homer'ın babası John Hickam, madenin müdürüdür ve oğlunun da bir gün yanında çalışmasını bekler.

Sputnik'i gördükten sonra Homer'ın aklına bir fikir takılır: kendi roketini yapmak. Arkadaşları Roy Lee ve O'Dell ile, sınıfta pek kimsenin yanına yaklaşmadığı matematik meraklısı Quentin'i ekibine katar. Fen öğretmenleri Miss Riley gençlere inanır ve onları ulusal bilim fuarına katılmaya teşvik eder. İlk roketler patlar, yanlış yöne uçar, başlarını derde sokar; ama her başarısızlık, bir sonraki denemeye bir ders bırakır. Bu yolda Homer'ın en zorlu engeli, oğlunun hayallerini anlamakta zorlanan babasıdır.

Yapım ve oyuncular

Filmi, Jumanji ve Kaptan Amerika: İlk Yenilmez gibi filmlerden tanınan Joe Johnston yönetti; senaryoyu Lewis Colick yazdı. Çekimler, hikâyenin geçtiği Batı Virginia yerine Doğu Tennessee'deki küçük kasabalarda yapıldı. Hickam'ın anlattığına göre stüdyo, otuz yaş üstü kadın seyircilerin "Rocket Boys" adlı bir filme gitmeyeceğini düşündüğü için filmin adını değiştirdi; kitabın sonraki baskıları da October Sky adıyla yayımlandı.

Homer rolünde, henüz sinemadaki ilk büyük rollerinden birini oynayan genç Jake Gyllenhaal var. Babası John'u Chris Cooper, öğretmen Miss Riley'yi Laura Dern canlandırıyor. Filmde gerçek hayattan farklılıklar da var: Gerçekte ekip dört değil altı kişiydi, bazı film karakterleri birkaç gerçek kişinin birleşimi. Homer'ın babasının gerçek adı da Homer'dı; seyirciyi karıştırmamak için filmde John olarak değiştirildi.

Bilim ne diyor?

Filmin bilimi şaşırtıcı ölçüde sağlam. Homer'ın ekibinin karşılaştığı sorunlar, gerçek roket mühendislerinin de temel dertleri: yakıtın kararlı yanması, gövdenin basınca dayanması ve egzozun verimli biçimde hızlandırılması. Filmde önemli bir rol oynayan de Laval memesi, ortası daralan ve sonra genişleyen özel bir egzoz borusu. Bu şekil, sıcak gazları ses hızının üzerine çıkararak itkiyi büyük ölçüde artırıyor ve bugün de hemen her roket motorunda kullanılıyor.

Homer'ın öğretmeninden aldığı bir kitapla roketin izlediği yolu hesaplaması da gerçekçi bir sahne. Bir roketin yörüngesi; fırlatma açısı, motorun itki süresi, hava direnci ve kütleçekimi bilindiğinde temel fizik denklemleriyle tahmin edilebilir. Gençlerin son roketinin yaklaşık 9 kilometre irtifaya çıkması, amatör bir ekip için olağanüstü bir başarı. Amatör roketçilik bugün de pek çok ülkede gençlerin mühendisliğe ilk adımı sayılıyor; Türkiye'de de TEKNOFEST roket yarışmalarında lise ve üniversite takımları kendi roketlerini tasarlayıp fırlatıyor.

İlginç bir ayrıntı daha: 1957'de dünyanın dört bir yanında çıplak gözle izlenen "Sputnik" büyük olasılıkla uydunun kendisi değildi. Sputnik 1 sadece 58 santimetre çapında küçük bir küreydi ve kolay görülmüyordu. İnsanların gökyüzünde parlak bir nokta olarak izlediği şey, onu yörüngeye taşıyan ve aynı yörüngede dolanan çok daha büyük roket gövdesiydi.

Gerçek Homer Hickam, filmin sonunda da belirtildiği gibi NASA'da mühendis olarak çalıştı ve astronotların eğitimiyle uğraştı. Filmin etkisi de NASA ile sınırlı kalmadı: Amazon'un kurucusu Jeff Bezos, filmi izledikten sonra bilimkurgu yazarı Neal Stephenson'la yaptığı bir sohbetin ardından uzay şirketi Blue Origin'i kurmaya karar verdi.

Neden izlemeli?

Ekim Düşü, bilim insanı ya da mühendis olmayı hayal eden her genç için bir ilham kaynağı. Film, yeteneğin ve merakın en beklenmedik yerlerde filizlenebileceğini, bir öğretmenin inancının bir hayatı değiştirebileceğini anlatıyor. Uzay macerası olmadan uzay tutkusunu anlatan en güzel filmlerden biri; ailece izlemek için de son derece uygun. Chris Cooper'ın sert ama sevgisini göstermeyi bilmeyen baba portresi ve Laura Dern'in fedakâr öğretmeni, filmi sıradan bir başarı hikâyesinin ötesine taşıyor. Film bugün hâlâ, hikâyenin geçtiği Coalwood'da ve çekimlerin yapıldığı Tennessee'de her yıl düzenlenen festivallerle anılıyor.

Kısaca

• Yıl: 1999
• Yönetmen: Joe Johnston
• Süre: 107 dakika
• Oyuncular: Jake Gyllenhaal, Chris Cooper, Laura Dern, Chris Owen
• Dayandığı eser: Homer Hickam'ın Rocket Boys anı kitabı