John Carpenter

John Carpenter, ilk uzun metrajı Dark Star (1974) ile düşük bütçeli bilimkurgu sinemasının kült örneklerinden birini çeken Amerikalı film yönetmeni, senarist ve bestecidir. Daha çok Halloween (Cadılar Bayramı, 1978) ve The Thing (1982) gibi korku ve gerilim filmleriyle tanınır. Filmlerinin müziklerini çoğunlukla kendisi besteler; sentezleyiciyle yaptığı sade ve tekrarlayan temalar, onun imzası haline geldi. Uzayla ilgili işleri arasında Dark Star'ın yanı sıra Voyager sondasının davetine uyup Dünya'ya gelen bir uzaylıyı anlatan Starman (1984) ve Mars'ta geçen Ghosts of Mars (2001) bulunur.

Erken yaşamı ve eğitimi

John Carpenter, 16 Ocak 1948'de New York eyaletindeki Carthage'da doğdu. Müzik profesörü olan babası Howard Ralph Carpenter, Western Kentucky Üniversitesi'nde iş bulunca aile 1953'te Kentucky'deki Bowling Green'e taşındı.

Carpenter iki yıl Western Kentucky Üniversitesi'nde İngilizce ana dalı ve tarih yan dalında okudu. 1968'de Kaliforniya'ya giderek Güney Kaliforniya Üniversitesi'nin (USC) sinema okuluna geçti. Ortak senarist, kurgucu ve besteci olarak katkı verdiği öğrenci filmi The Resurrection of Broncho Billy (1970), En İyi Kısa Film (canlı çekim) dalında Oscar kazandı. Carpenter, ilk uzun metrajını yapmak için son döneminde okulu bıraktı.

Kariyeri

Dark Star'dan sonra Howard Hawks'un Rio Bravo'sundan etkilenen Assault on Precinct 13 (1976) ile dikkat çekti. 300 bin dolarlık bütçeyle çektiği Halloween (1978), ilk gösteriminde 65 milyon doları aşan hasılat yaptı ve slasher türünün gelişmesinde önemli rol oynadı. Bunu The Fog (1980) ve Escape from New York (1981) izledi.

Ennio Morricone'nin müziğini yaptığı The Thing (1982), aynı dönemde vizyona giren E.T. ile yarışınca ilk çıktığında beklenen başarıyı göremedi. Michael Douglas'ın yapımcılığını üstlendiği Starman (1984), Jeff Bridges'a En İyi Erkek Oyuncu Oscar adaylığı getirdi. Big Trouble in Little China (1986), They Live (1988) ve In the Mouth of Madness (1994) sonradan kült izleyici kitlesi edindi.

Carpenter, 2015'ten bu yana Lost Themes adlı albüm serisiyle film dışı müzik de yayımlıyor. 2018 yapımı Halloween'de yapımcı, ortak besteci ve yaratıcı danışman olarak yer aldı. 2019'da Fransız Yönetmenler Birliği ona Cannes Film Festivali'nde Altın Fayton (Carrosse d'Or) ödülünü verdi; 3 Nisan 2025'te Hollywood Şöhret Kaldırımı'nda yıldızı açıldı.

Uzay filmleri

Dark Star (1974)

Dark Star (Karanlık Yıldız), Carpenter'ın Dan O'Bannon ile birlikte yazdığı bir bilimkurgu komedisidir. Proje, yaklaşık 1970-1972 arasında USC'de çekilen 45 dakikalık bir öğrenci filmi olarak başladı; 1973'te eklenen sahnelerle uzun metraja dönüştü. Yapımcı-dağıtımcı Jack H. Harris haklarını satın alıp yeni çekimler istedi. Tahmini bütçesi yalnızca 60 bin dolardı. Film 30 Mart 1974'te Los Angeles'taki Filmex festivalinde gösterildi, 16 Ocak 1975'te sınırlı sayıda sinemada vizyona girdi.

Hikâye 22. yüzyılın ortasında geçer. Dark Star keşif gemisinin giderek dağılan mürettebatı, kararsız gezegenleri bombalarla yok etmekle görevlidir. Konuşabilen 20 numaralı bomba bölmede sıkışınca Teğmen Doolittle onu patlamaktan vazgeçirmek için bombayla tartışmaya girer. Bomba yine de "Işık olsun!" diyerek patlar.

Carpenter filmin yönetmeni, yapımcısı ve bestecisiydi; müziği EMS VCS3 sentezleyicisiyle yaptı. O'Bannon ise Sergeant Pinback'i oynadı, kurgu, yapım tasarımı ve görsel efektleri üstlendi. Geminin tasarımı Ron Cobb'a aittir. Film ilk gösteriminde pek ilgi görmedi, ancak 1980'lerin başında ev videosuyla bilimkurgu meraklıları arasında kült film haline geldi.

Starman ve Ghosts of Mars

14 Aralık 1984'te gösterime giren Starman, bir bilimkurgu aşk dramıdır. Barış mesajı taşıyan Voyager 2 sondası dünya dışı uygarlıkları Dünya'ya davet eder; gelen bir keşif aracı ABD hükümeti tarafından düşürülür. Wisconsin'e düşen tek yaşayan uzaylı, dul Jenny Hayden'ın ölen eşinin bir tutam saçından kendine bir beden kopyalar. İkili, uzaylının kendi halkı tarafından alınacağı Arizona'daki Barringer Krateri'ne doğru, peşlerindeki hükümet ajanlarından kaçarak ülkeyi boydan boya geçer.

2001'de çektiği Ghosts of Mars (Mars'ın Hayaletleri) 2176 yılında, yaklaşık yüzde 84'ü terraforming ile Dünya benzeri bir atmosfere kavuşturulmuş bir Mars'ta geçer. Uzak bir maden yerleşimine giden polis ekibi, madencilerin gezegenin eski sakinlerinin ruhları tarafından ele geçirildiğini görür. 28 milyon dolarlık bütçeye karşı dünya genelinde yaklaşık 14 milyon dolar hasılat yapan film ticari bir başarısızlık oldu.

Uzay ve bilime etkisi

Dark Star'ın en kalıcı etkisi, birlikte yazdığı Dan O'Bannon üzerinden oldu. O'Bannon, filmdeki plaj topuna benzeyen uzaylıyı yeniden işleyerek Ridley Scott'ın yönettiği Yaratık'ın (Alien, 1979) senaryosuna dönüştürdü. Böylece küçük bir öğrenci filmi, uzayda geçen korku filmlerinin en bilinenlerinden birinin çıkış noktalarından biri oldu.

Mirası

Carpenter'ın düşük bütçeli işlerinin birçoğu, ilk gösterimde ilgi görmese de zamanla kült film statüsü kazandı. Filmlerinin müziklerini çoğunlukla kendisi ya da uzun süre birlikte çalıştığı Alan Howarth ile besteledi. 1998 yapımı Vampires için En İyi Müzik dalında Saturn Ödülü aldı.

Bilmeye değer

• Dark Star, 45 dakikalık bir üniversite projesi olarak başladı ve yaklaşık 60 bin dolara mal oldu.
• Filmdeki konuşan bombanın sesini de senaryo ortağı Dan O'Bannon verdi.
• Dark Star'daki plaj topu uzaylı, Yaratık'ın (Alien) çıkış fikirlerinden biri oldu.
• Katkı verdiği öğrenci filmi The Resurrection of Broncho Billy, 1970'te Oscar kazandı.

Fotoğraf: Kyle Cassidy · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons