Dark Star

Dark Star, John Carpenter'ın yönetmen olarak ilk uzun metrajlı filmi olan 1974 yapımı bağımsız bilimkurgu komedisi. Gelecekteki kolonileşmeyi tehdit eden kararsız gezegenleri havaya uçurmakla görevli, yıpranmış bir keşif gemisinin mürettebatını anlatan film, bir üniversite öğrenci projesi olarak başladı ve yaklaşık 60 bin dolarlık bir bütçeyle tamamlandı. Senaryoyu Carpenter ile birlikte yazan Dan O'Bannon, filmdeki bir sahneyi sonradan Yaratık'a dönüştürdü.

Konusu

22. yüzyılın ortalarında insanlık yıldızlararası uzayı kolonileştirmeye başlamış. Konuşabilen ve düşünebilen yapay zekâlı bombalarla donatılmış Dark Star keşif gemisi, beş kişilik mürettebatı ve geminin sistemlerini yöneten bilinçli bir bilgisayarla, ileride koloniler için tehlike oluşturabilecek kararsız gezegenleri arıyor ve yok ediyor.

Görevin üzerinden Dünya zamanıyla yirmi yıl geçmiş; mürettebat ise bu sürede yalnızca üç yaş yaşlanmış. Gemi kötü durumda: Radyasyon sızıntıları, yaşam alanlarını yok eden bir gövde yırtığı, bozulan yaşam destek ve iletişim sistemleri, kendi kendine çalışan asansörler. Komutan bir kazada ölmüş, ama beyni dondurulmuş hâlde bilinçli olarak tutuluyor. Görevin tekdüzeliği mürettebatı tuhaf uğraşlara sürüklemiş; biri gemiye aldığı, plaj topuna benzeyen bir uzaylıyla uğraşıyor. Bir kaza, 20 numaralı bombanın kendi kendine geri sayıma başlamasına yol açınca mürettebat, ölümcül bir silahı felsefi bir tartışmayla ikna etmeye çalışmak zorunda kalıyor.

Yapım

Dark Star, Güney Kaliforniya Üniversitesi (USC) sinema okulundan 1970'in sonunda alınan bin dolarlık bir bütçeyle, 45 dakikalık bir öğrenci filmi olarak başladı. Ekip öğrencilerden oluşuyordu; Carpenter ile O'Bannon projeyi yönetti, sinema öğrencisi arkadaşları da oyuncu oldu. İlk versiyon 1972'nin başında tamamlandı. Uzun metraja dönüştürmek için bir yatırımcı bulunması ve 1973'te ek çekimler yapılmasının ardından film Mart 1974'te Los Angeles'taki Filmex festivalinde gösterildi; Ocak 1975'te sınırlı sayıda sinemada vizyona girdi.

Carpenter filmin yönetmenliğinin yanı sıra müziklerini de yaptı. O'Bannon ise kurgu, yapım tasarımı ve görsel efektlerden sorumluydu ve Çavuş Pinback rolünde oynadı. Carpenter o dönem filmi "uzayda Godot'yu Beklerken" diye tanımlamıştı; filmin mürettebatın sıkıntısını ve absürt diyaloglarını anlatan havası bu benzetmeyi doğruluyor.

Bilim ne diyor?

Filmin en sağlam bilimsel ayrıntısı, kolayca gözden kaçan bir cümlede saklı: Dünya'da yirmi yıl geçerken mürettebat yalnızca üç yaş yaşlanmış. Bu, Einstein'ın özel görelilik kuramının öngördüğü "zaman genişlemesi". Kurama göre birbirine göre hareket eden iki saat farklı süreler ölçer; ışık hızına yaklaşan bir gemide zaman, Dünya'daki gözlemciye göre yavaşlar. Filmdeki oran, yani yirmi yıla karşılık üç yıl, geminin ışık hızının yaklaşık yüzde 99'uyla yol aldığı anlamına geliyor. Gerçek uzay araçları bu hızın çok çok altında kaldığı için bugünkü astronotlar için bu fark son derece küçük, ama gerçek ve ölçülebilir bir etki.

Filmin "kararsız gezegenleri yok etme" fikri ise hayal ürünü; gezegenler bir bombayla patlayacak türden kararsız cisimler değil. Gerçek evrendeki en büyük patlamalar yıldızlara ait. Kapaktaki NASA görüntüsü, bir süpernova kalıntısı olan Yengeç Bulutsusu'nu radyo dalgalarından X ışınlarına kadar farklı dalga boylarında çalışan beş teleskobun verilerini birleştirerek gösteriyor. Filmdeki konuşan bomba ise yapay zekânın kendisine verilen emirleri sorgulaması üzerine erken ve esprili bir düşünce deneyi; aynı tema birkaç yıl önce 2001: Bir Uzay Destanı'nda HAL 9000 ile çok daha ciddi bir dille işlenmişti.

Etkisi

Variety'nin ilk eleştirisi filmi Kubrick'in 2001'inin zayıf bir parodisi olarak nitelendirdi, ama çok az parayla elde edilen inandırıcı efektleri övdü. 1979'daki yeniden gösterimin ardından Roger Ebert filme dört üzerinden üç yıldız verdi ve onu "uzay operası, akıllı bombalar ve başka dünyalardan gelen plaj toplarının çılgın bir karışımı" olarak tanımladı. 1980'lerin ev videosu patlamasıyla film kült klasik statüsüne yükseldi.

Filmin etkisi uzun soluklu oldu. O'Bannon, seyircilerin bazı sahnelerde gülmediğini görünce "Onları güldüremiyorsam belki çığlık attırabilirim" dedi ve plaj topu uzaylının sahnesini 1979'un Yaratık filmine dönüştürdü. Yapımcı Doug Naylor, Dark Star'ın sonradan Red Dwarf dizisine dönüşen radyo skeçlerine ilham verdiğini anlattı.

Neden izlemeli?

Dark Star, cilalı bir bilimkurgu filmi değil; çoğu öğrencilerden oluşan bir ekibin çok az parayla ortaya çıkardığı, yer yer acemi ama tuhaf biçimde sevimli bir yapım. Asıl değeri, uzay yolculuğunu kahramanlık yerine sıkıntı, bürokrasi ve absürt diyaloglarla anlatması. Bombayla yapılan felsefi tartışma, bilimkurgu sinemasının en ünlü kara mizah sahnelerinden biri. John Carpenter ve Dan O'Bannon'ın kariyerlerinin nereden başladığını görmek isteyenler için de ilginç bir başlangıç noktası.

Kısaca

• Yıl: 1974
• Yönetmen: John Carpenter
• Senaryo: John Carpenter, Dan O'Bannon
• Süre: 83 dakika
• Oyuncular: Dan O'Bannon, Brian Narelle, Cal Kuniholm, Dre Pahich