21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Frank Hampson

İngiliz çizer Frank Hampson, 1950'de Eagle dergisinde Dan Dare'i yaratarak Britanya'nın ilk büyük bilimkurgu çizgi romanını çizdi; ilk aylarda danışmanı Arthur C. Clarke'tı.

Doğum tarihi
21 Aralık 1918
Ülke
Birleşik Krallık
Görevi
Çizgi roman yazarı ve çizeri
Rolü
Yazar
Ölüm tarihi
8 Temmuz 1985

Frank Hampson kimdir?

Frank Hampson (21 Aralık 1918 – 8 Temmuz 1985), İngiliz çizer ve çizgi roman yazarıdır. 1950'de yayımlanmaya başlayan haftalık çocuk dergisi Eagle'ın kurucu sanatçısıydı ve derginin kapağından okura seslenen Dan Dare, Pilot of the Future (Dan Dare, Geleceğin Pilotu) dizisini yarattı. Dan Dare, Birleşik Krallık'ın kayda değer ilk bilimkurgu çizgi romanı sayılır. Hampson dizinin ilk öykülerini hem yazdı hem çizdi, kurduğu stüdyoyla gezegenlerarası uçuşu dönemin çocuk yayıncılığında görülmemiş bir titizlikle resimledi ve Eagle'a 1950'den 1961'e kadar katkı verdi.

Hampson bir romancı değildi; uzay anlatısına katkısı resimli öyküler üzerinden oldu. Yine de kurgusal uzay gemilerini, uzay istasyonlarını ve Güneş Sistemi'ni bir kuşak okurun gözünde somutlaştırdı. Bu sayfada hayatını, Dan Dare'in nasıl doğduğunu, dizinin bilimle ilişkisini ve bıraktığı izi anlatıyoruz.

Hayatı ve ilk yılları

Hampson, Manchester yakınlarındaki Audenshaw'da (o dönem Lancashire, bugün Tameside) doğdu. Southport'taki King George V School adlı gramer okulunda okudu. İkinci Dünya Savaşı'nda orduda görev yaptı; kardeşi Eric ise savaş sırasında bir deniz çatışmasında hayatını kaybetti. 1944'te Dorothy Mabel Jackson ile evlendi, çiftin 1947'de Peter adında bir oğlu oldu.

Savaştan sonra Southport Sanat ve El Sanatları Okulu'na yazıldı. Hocası onu, bir işi doğru yapmak için hiçbir zahmetten kaçınmayan olağanüstü bir desinatör olarak tanımlamıştı. 1948'de Southport'ta papazlık yapan Marcus Morris, Hampson'ı yönettiği The Anvil adlı kilise dergisinin çizeri olarak işe aldı. Morris, dönemin İngiliz çocuklarının elinde dolaşan şiddet yüklü Amerikan çizgi romanlarından rahatsızdı ve onların yerine aynı kalitede ama farklı değerler taşıyan bir dergi düşünüyordu.

Eagle'ın doğuşu

1949'da Morris ile Hampson yeni bir çocuk dergisinin deneme sayısını hazırladılar. İlk tasarıda Londra'nın yoksul mahallelerinde dolaşan, Lex Christian adlı mücadeleci bir papaz düşünülmüştü; bu karakter deneme sayısında "Gezegenlerarası Devriye'nin papazı Dan Dare"e dönüştü ve kapağa yerleşti. Hampson deneme sayısının üç kopyasını tek tek elle boyadı. Morris dergiyi pek çok Londra yayıncısına götürdü, sonunda Hulton Press projeyi üstlendi. Derginin adını, kilisedeki kartal biçimli kürsüden esinlenen Hampson'ın eşi koydu.

Eagle'ın ilk sayısı 14 Nisan 1950'de çıktı ve yaklaşık 900.000 adet sattı. Haftalık satışı bir milyona yaklaştı. Dergi yalnızca macera öyküleri değil, haber ve spor sayfaları ile karmaşık makinelerin iç yapısını gösteren renkli kesit çizimleri de veriyordu. Bu başarının merkezinde ise Dan Dare vardı.

Dan Dare: Geleceğin Pilotu

Dizinin olayları 1990'ların sonunda geçer. Albay Dan Dare, Gezegenlerarası Uzay Filosu'nun baş pilotudur; ilk öykü onun Venüs'e ilk başarılı uçuşu gerçekleştirmesiyle başlar. Dare'in yanında sadık yardımcısı Digby, karşısında ise Venüs'ün kuzeyinde yaşayan sürüngen soylu Treen'lerin süper zeki hükümdarı Mekon vardır. Mekon her öykünün sonunda kaçar ve daha ustaca bir planla geri döner. Hampson karakterlerinin bir kısmını kendi çevresinden aldı: Uzay Filosu komutanı Sir Hubert Guest babasını, sonraki maceralarda Dare'e eşlik eden genç öğrenci "Flamer" Spry oğlu Peter'ı örnek alıyordu. Dare'in üniforması da Hampson'ın savaştaki asker üniformasına dayanıyordu.

Hampson Venüs ve Kızıl Ay öykülerini yazıp çizdi, "Operation Saturn" için de tam bir senaryo hazırladı; ancak bu öykünün yalnızca bir bölümünü çizebildi ve senaryosu yardımcılarına devredildiğinde değiştirildi. Yoğun çalışma temposu iki kez ciddi sağlık sorunlarına yol açtı: 1952'deki "Marooned on Mercury" öyküsünün ilk iki bölümünden sonra ve 1953'te "Operation Saturn"ün yirminci haftasında diziyi bırakmak zorunda kaldı. 1955'te tam zamanlı döndü ve Dare ile arkadaşlarını ilk kez Güneş Sistemi'nin dışına çıkaran "The Man from Nowhere" üçlemesini başlattı. Dizi 1951-1956 arasında Radio Luxembourg'da haftada yedi kez radyo oyunu olarak da yayımlandı.

Hampson, ABD'de Alex Raymond ve Milton Caniff'in yaptığı gibi bir stüdyo düzeni kurdu. Önce Southport'un Churchtown semtindeki eski bir fırın binasında, sonra Epsom'daki evinde, haftalık iki sayfa üzerinde aynı anda dört çizer çalışabiliyordu. (Raymond'ın uzay çizgi romanındaki yeri için Alex Raymond sayfasına bakabilirsiniz.) Hampson önce kurşun kalem taslak çiziyor, ekip bu taslaktaki pozları canlandırarak fotoğraflanıyor, Dan Dare'i çoğu zaman Hampson'ın kendisi canlandırıyordu. Çizimler uzay gemisi maketlerine, alçı kafalara, temsili uzay giysilerine ve eksiksiz bir uzay istasyonu maketine dayanıyordu. Dare'in Anastasia adlı gemisi gibi araçların havacılık dergilerindeki kesit çizimlerini andıran açılır sayfaları da yayımlandı. Dizi, Buck Rogers'ın İngiliz karşılığı olarak da anıldı.

Bilimle ilişkisi

Dan Dare'de bilimsel inandırıcılığa özen gösterildi. Dizinin ilk altı ayında, o sıralar henüz genç bir bilimkurgu yazarı olan Arthur C. Clarke bilim ve kurgu danışmanı olarak çalıştı. Hampson'a uzman danışmanlar eşlik etti ve çizimler geniş bir araştırma arşivine dayandırıldı.

Öykülerin çoğu, Güneş Sistemi'nin yaşam barındırdığı varsayılan gezegenlerinde geçiyordu. Bu, 1960'ların uzay sondaları en umut verici dünyaların bile cansız olduğunu göstermeden önce bilimkurguda yaygın bir varsayımdı. Dizinin Treen ve Theron uygarlıklarıyla doldurduğu Venüs'ün gerçekte nasıl bir yer çıktığını Venüs'ün keşfi sayfamızda okuyabilirsiniz. Maket ve poz kullanımının ilginç bir yan etkisi de oldu: modeller iş tulumlarıyla poz verdiği için çizimlerdeki uzay giysileri, içinde basınçlı gaz varmış gibi gerilmek yerine kumaş gibi kıvrılarak sarkıyordu. Gerçek giysilerin nasıl çalıştığı uzay giysisi sayfasında anlatılıyor.

Dan Dare'in en ünlü okurlarından biri Stephen Hawking'di. Dizinin üzerindeki etkisi sorulduğunda Hawking, kozmolojiye yönelmesinde bu öykülerin payı olduğunu ima eden kısa bir yanıt vermişti.

Eagle'dan ayrılışı ve sonraki yıllar

1950'lerin sonunda Hulton Press stüdyonun maliyetinden ve öykülerin karmaşıklığından şikâyet etmeye başladı. Yayınevi 1959'da el değiştirdi, Morris ayrıldı; Hampson da aynı yıl, Dare'in kayıp babasını yabancı bir gezegende aradığı uzun bir öykünün ortasında diziyi bıraktı ve stüdyosu dağıtıldı. Dizinin çizimini Frank Bellamy üstlendi.

Hampson ardından uzun yardımcısı Joan Porter ile birlikte İsa'nın hayatını titiz bir araştırmayla anlatan The Road of Courage'ı çizdi; dizi 1961 Paskalyası'nda tamamlandı. Dergiye sunmak üzere yedi yeni çizgi roman fikri geliştirdi, ancak kimseye haber vermeden çalışması yayınevinin onu sözleşme ihlaliyle suçlamasına yol açtı. İstifa etmek zorunda kaldı, yeni dizilerine el konuldu ve bir daha çizgi romana neredeyse hiç dönmedi. Dan Dare'in telif hakkı yayınevine ait olduğundan özgün çizimlerine ulaşmakta zorlandı ve Dan Dare ürünlerinden elde edilen kazançtan pay alamadı.

Sonraki yıllarda serbest reklam çizeri olarak çalıştı; 1964-1970 arasında Ladybird Books için tekerlemelerden İngiliz krallarına ve Peter and Jane dizisine uzanan çocuk kitaplarını resimledi. Kanseri atlattıktan sonra Ewell Teknik Koleji'nde grafik teknisyeni oldu. 1978'de Açık Üniversite'den mezun oldu ve bunu üniversitenin iç dergisi için, Mekon'un üniversiteye başvuru yaptığı esprili bir Dan Dare bandı çizerek kutladı. Hampson 8 Temmuz 1985'te Epsom'da, felç ve gırtlak kanserinin süregelen etkileri nedeniyle öldü.

Ödülleri

  • 1975: İtalya'nın Lucca kentindeki uluslararası çizgi roman ve animasyon buluşmasında "Prestigioso Maestro" seçildi; meslektaşlarından oluşan jüri ona Yellow Kid Ödülü'nü verdi ve onu İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana en iyi çizgi roman yazarı ve çizeri ilan etti.
  • 1976: Comics 101 adlı İngiliz çizgi roman buluşmasında en iyi İngiliz çizgi roman sanatçısı olarak Ally Sloper Ödülü'nü aldı.

Kitapları

Etkisi

Dan Dare, Hampson'dan sonra da yaşadı. Dizi 1967'ye kadar Eagle'da sürdü, ardından eski bantlar yeniden basıldı. Karakter 26 Şubat 1977'de 2000 AD dergisinin ilk sayısında yeniden ortaya çıktı, 1982'de yeniden başlatılan Eagle'da 1994'e kadar başrolde kaldı; radyo oyunları, bilgisayar oyunları ve yeni çizgi roman dizileriyle bugüne ulaştı. Titan Books 2004'ten itibaren Hampson dönemini ciltler hâlinde yeniden yayımladı.

Hampson'ın çizimleri X-Men senaristi Chris Claremont ve Watchmen'in ortak yaratıcısı Dave Gibbons gibi isimlerce örnek gösterildi; özgün Dan Dare çizimleri bugün yüksek fiyatlarla el değiştiriyor. Hayatını anlatan biyografi, Alastair Crompton'ın The Man Who Drew Tomorrow (Yarını Çizen Adam) adlı kitabı, öldüğü yıl olan 1985'te yayımlandı. Hampson'ın asıl mirası, uzay çağı başlamadan önce Britanya'da yüz binlerce çocuğa roketleri, gezegenleri ve uzay yolculuğunu ciddiye alınacak bir gelecek olarak göstermesidir.

Aynı alandan isimlerTümü →

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Görev dosyalarıTümü →

  1. Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)NASA, ESA, JAXA, CSA, MBRSC
  2. Artemis MutabakatıArtemis MutabakatıNASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı
  3. Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon
  4. Sovyet Uzay ProgramıSovyet Uzay ProgramıSSCB (OKB-1 ve diğer tasarım büroları)

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar