Ay'a Seyahat (Le Voyage dans la Lune)

Ay'a Seyahat (Le Voyage dans la Lune), Fransız sinemacı ve illüzyonist Georges Méliès'nin 1902'de yazıp yönettiği, oynadığı ve yapımcılığını üstlendiği kısa film. Bir grup gökbilimcinin top mermisi biçimindeki bir kapsülle Ay'a gidişini anlatan film, çoğu zaman ilk bilimkurgu filmi olarak anılıyor. Kapsülün Ay'ın gözüne saplandığı sahne, sinema tarihinin en tanınmış ve en çok göndermede bulunulan görüntülerinden biri.

Konusu

Gökbilim Kulübü'nün bir toplantısında kulüp başkanı Profesör Barbenfouillis, Ay'a bir keşif yolculuğu önerir. Bazı itirazların ardından beş cesur gökbilimci plana katılır. Mermi biçiminde bir uzay kapsülü ve onu uzaya fırlatacak dev bir top inşa edilir. Gökbilimciler kapsüle biner ve top ateşlenir. Ay'daki yüz, yaklaşan kapsülü izler ve kapsül tam gözüne saplanır.

Ay'a güvenle inen gökbilimciler, uzay giysisine ya da solunum aygıtına ihtiyaç duymadan kapsülden çıkar ve uzaktan yükselen Dünya'yı izler. Yorgunluktan uyuyakaldıklarında gökyüzündeki yıldızlar ve gezegenler onları seyreder; ardından Ay'ın yeraltında yaşayan halkı Selenitlerle karşılaşırlar. Selenitlerden kaçan gökbilimciler kapsülle Dünya'ya döner ve yanlarında tutsak bir Selenit getirir.

Yapım

Film, Jules Verne'in 1865 tarihli Dünya'dan Ay'a romanından ve onun devamı Ay'ın Çevresinde'den esinleniyor. Bilim yazarı Ron Miller'ın belirttiği gibi Méliès'nin o güne kadar yaptığı en karmaşık filmlerden biri; yönetmen bildiği ya da icat ettiği bütün hileleri kullandı. Méliès'nin o ana kadarki en uzun filmi olan yapım, 10 bin Fransız frangına mal oldu ve tamamlanması üç ay sürdü. Méliès kendisi de Profesör Barbenfouillis rolünde oynadı; diğer roller Fransız tiyatro oyuncularına verildi.

Méliès filme Mayıs 1902'de başladı, Ağustos'ta bitirdi ve aynı ay kopyalarını dağıtımcılara satmaya başladı. Eylül-Aralık 1902 arasında elle renklendirilmiş bir kopyası Paris'teki Théâtre Robert-Houdin'de gösterildi. Sessiz filmler o dönemde bir anlatıcı, ses efektleri ve canlı müzik eşliğinde izleniyordu. Méliès'nin anılarına göre film, yüksek fiyatı nedeniyle önce panayır gösterimcilerine satılamadı; bir gösterimciye ücretsiz denemesi için verildiğinde ise seyirciler salonu gece yarısına kadar doldurdu ve gösterimci filmi hemen satın aldı.

Méliès sinemadan çekildikten sonra film unutuldu, 1930'larda yeniden keşfedildi. Elle renklendirilmiş özgün bir kopya 1993'te bulundu ve 2011'de restore edildi.

Bilim ne diyor?

Ay'a Seyahat bilimsel doğruluk iddiası taşımıyor; bir sahne gösterisi gibi kurgulanmış, bugün "hileli film" diye anılan türün en ünlü örneği. Yine de içindeki birkaç fikir, gerçek uzay yolculuğunun nasıl işlediğini anlamak için iyi bir başlangıç.

İlki, toptan fırlatma. Verne'in romanından gelen bu fikir sezgisel olarak mantıklı görünse de pratikte işlemiyor: Bir aracın Dünya'nın çekiminden kurtulabilmesi için çok büyük bir hıza ulaşması gerekiyor ve bu hıza bir namlunun içinde, bir anda ulaşmak içindekilere dayanılmaz bir ivme uygulardı. Gerçek uzay araçları bu yüzden yakıtını dakikalar boyunca yakan, hızını kademeli artıran roketlerle fırlatılıyor.

İkincisi, Ay'da nefes almak. Filmdeki gökbilimciler Ay yüzeyinde rahatça dolaşıyor. NASA'ya göre Ay'ın yalnızca "ekzosfer" denen son derece ince ve seyrek bir atmosferi var; bu zayıf atmosfer ve sıvı suyun yokluğu, bildiğimiz anlamda yaşamı desteklemiyor. Apollo astronotlarının yüzeyde dolaşmak için basınçlı giysilere ve sırt çantası biçimindeki yaşam destek sistemlerine ihtiyaç duyması bu yüzdendi. Filmde Ay'dan doğan Dünya'yı izleyen gökbilimciler ise, Apollo astronotlarının yıllar sonra çektiği gerçek "Dünya doğuşu" fotoğraflarını şaşırtıcı biçimde önceden haber veriyor gibi. Kapaktaki görüntü, NASA'nın Ay Keşif Yörünge Aracı (LRO) verileriyle hazırlanan bir dolunay görseli.

Etkisi

Bilimsel tutku ve keşif temalarını öncü biçimde kullanan film, kimi tarihçilere göre bilimkurgu sinemasında bugün de kullanılan pek çok temel durumu ilk kez belirledi. The Village Voice, Ay'a Seyahat'i 20. yüzyılın en iyi 100 filmi arasında 84. sıraya yerleştirdi. Film Méliès'nin en tanınan eseri olarak kaldı; kapsülün Ay'ın gözüne çarptığı görüntü ve sinema tarihinin en sık gönderme yapılan görüntülerinden biri olmayı sürdürüyor.

Neden izlemeli?

Ay'a Seyahat, yalnızca birkaç dakikalık bir film olmasına rağmen sinemanın ilk yıllarında hayal gücünün nasıl çalıştığını gösteren bir zaman kapsülü. Méliès'nin sahne hileleri, boyalı dekorları ve el ile renklendirilmiş kareleri, bugün bilgisayarla yapılan efektlerin atası sayılabilir. İnsanların Ay'a gerçekten ayak basmasından 67 yıl önce çekilen film, uzay yolculuğu hayalinin popüler kültüre ilk kez nasıl girdiğini görmek isteyen herkes için kısa ama vazgeçilmez bir durak. 2011'de restore edilen renkli kopya, filmin ilk seyircilerinin gördüğü canlılığı yeniden ortaya çıkarıyor.

Kısaca

• Yıl: 1902
• Yönetmen, senarist ve yapımcı: Georges Méliès
• Esin kaynağı: Jules Verne'in Ay romanları
• Süre: Gösterim hızına göre yaklaşık 9-18 dakika
• Oyuncular: Georges Méliès, Bleuette Bernon, François Lallement, Henri Delannoy