Denis Villeneuve

Denis Villeneuve, son on yılın bilimkurgu sinemasına yön veren yönetmenlerden biri olan Kanadalı film yönetmeni ve senaristtir. Quebec'te Fransızca çektiği dramlarla başlayan kariyeri, Hollywood gerilimlerinin ardından üç büyük bilimkurgu yapımına uzandı: dünya dışı varlıklarla iletişimi bir dilbilimcinin gözünden anlatan Geliş (Arrival), Ridley Scott'ın klasiğinin devamı Blade Runner 2049 ve Frank Herbert'in romanından iki filmlik Dune uyarlaması. Görsel ölçeği büyük ama temposu sakin, düşünceye alan bırakan bir bilimkurgu anlayışıyla tanınır. Dört kez Oscar'a aday gösterildi.

Erken yaşamı ve eğitimi

Villeneuve, 3 Ekim 1967'de Kanada'nın Quebec eyaletindeki Gentilly'de doğdu. Bir Cégep'te (Quebec'e özgü üniversite öncesi kolej) fen bilimleri okudu, ardından Université du Québec à Montréal'de sinema eğitimi aldı.

Kariyeri

1991'de Radio-Canada'nın genç film yapımcıları yarışmasını bir kısa filmle kazandı. İlk uzun metrajı August 32nd on Earth (Un 32 août sur terre, 1998) Cannes Film Festivali'nde gösterildi. Bunu Fransızca çektiği Maelström (2000), Polytechnique (2009) ve Incendies (2010) izledi. Incendies ona uluslararası tanınırlık ve En İyi Yabancı Dilde Film dalında Oscar adaylığı getirdi.

İngilizce sinemaya Prisoners (2013), Enemy (2013) ve Sicario (2015) gerilimleriyle geçti. Ardından bilimkurgu dönemi başladı:

• Arrival (Geliş, 2016)
• Blade Runner 2049 (2017)
• Dune (Dune: Çöl Gezegeni, 2021)
• Dune: Part Two (Dune: Çöl Gezegeni Bölüm İki, 2024)

Görüntü yönetmeni Roger Deakins, kurgucu Joe Walker ve besteciler Jóhann Jóhannsson ile Hans Zimmer, birçok filminde birlikte çalıştığı isimlerdir.

Uzay sineması

Geliş (2016)

Geliş, Ted Chiang'ın 1998 tarihli Story of Your Life (Hayatının Hikâyesi) adlı uzun öyküsünden Eric Heisserer'in senaryosuyla uyarlandı. Amy Adams, Dünya'ya gelen yabancılarla iletişim kurmak için görevlendirilen dilbilimci Louise Banks'i canlandırır. Yedi uzuvlu, mürekkep balığını andıran bu varlıklara filmde "heptapod" denir. Film, dünya dışı yaşamla karşılaşmayı savaşla değil, dil ve anlamayla ele almasıyla öne çıktı.

Dilbilim tarafında McGill Üniversitesi'nden dilbilimci Jessica Coon'a danışıldı; bilgisayar bilimciler Stephen ve Christopher Wolfram ise filmdeki yabancı yazı sistemini inceledi. Geliş, 1 Eylül 2016'da Venedik Film Festivali'nde ilk kez gösterildi; En İyi Film dahil sekiz dalda Oscar'a aday oldu ve En İyi Ses Kurgusu ödülünü kazandı. Villeneuve bu filmle En İyi Yönetmen adaylığı aldı.

Blade Runner 2049 (2017)

Blade Runner 2049, Ridley Scott'ın 1982 yapımı Bıçak Sırtı'nın devamıdır ve ilk filmden yaklaşık 30 yıl sonrasında geçer. Senaryoyu Hampton Fancher ve Michael Green yazdı; Scott yönetmenliği bırakıp yönetici yapımcı olarak projede kaldı. Ryan Gosling replikant polis K'yi canlandırır; Harrison Ford, Rick Deckard rolüne geri döner. Film beş dalda Oscar'a aday oldu, Roger Deakins'e En İyi Görüntü Yönetimi ödülünü getirdi ve En İyi Görsel Efekt dalında da kazandı. Eleştirmenlerden övgü almasına karşın gişede başabaş noktasının altında kaldı.

Dune: Çöl Gezegeni (2021) ve Bölüm İki (2024)

Villeneuve, Frank Herbert'in 1965 tarihli Dune romanını iki film olarak uyarladı. Dune: Çöl Gezegeni'nde Timothée Chalamet, ailesi Atreides Hanedanı ile birlikte çöl gezegeni Arrakis için verilen savaşın içine çekilen Paul Atreides'i oynar. Arrakis, hem değerli bir zihin açıcı madde hem de yıldızlararası yolculuğun anahtarı olan "baharat"ın tek kaynağıdır. Ürdün'deki Wadi Rum çölü ve Birleşik Arap Emirlikleri'ndeki Liwa Vahası, Arrakis'in görüntüleri için kullanıldı.

Film 3 Eylül 2021'de Venedik Film Festivali'nde gösterildi, pandemi nedeniyle ertelenen vizyonuna Ekim 2021'de çıktı. 94. Akademi Ödülleri'nde En İyi Film dahil on dalda aday oldu ve altı Oscar kazandı. Dune: Çöl Gezegeni Bölüm İki 1 Mart 2024'te ABD'de vizyona girdi, dünya genelinde yaklaşık 715 milyon dolar hasılat yaptı ve En İyi Ses ile En İyi Görsel Efekt dallarında Oscar kazandı. Serinin üçüncü filmi Dune: Part Three'nin 18 Aralık 2026'da vizyona girmesi planlanıyor. Romanın önceki uyarlamaları ve dizinin tamamı için Dune izleme sırası sayfasına bakılabilir.

Uzay ve astronomiye etkisi

Villeneuve'ün bilimkurgusu, uzayı aksiyon sahnesinden çok bir ölçek ve yabancılık duygusu olarak kullanır. Geliş, ilk temas senaryosunu dilbilim üzerinden düşündürerek dünya dışı zekâyla iletişimin ne kadar zor olabileceğini tartışmaya açtı. Dune ise bütün bir gezegenin ekolojisini, suyun kıtlığını ve tek bir kaynağa bağımlı bir galaktik ekonomiyi perdeye taşıdı.

Villeneuve'ün adı, Arthur C. Clarke'ın Rendezvous with Rama (Rama ile Buluşma) romanının uyarlamasıyla da anılıyor. Haziran 2025'te Amazon MGM, 26. James Bond filmini onun yöneteceğini duyurdu; filmin 2028'de vizyona girmesi bekleniyor.

Mirası

Villeneuve dört Oscar adaylığının yanı sıra beş BAFTA ve iki Altın Küre adaylığı aldı; Kanada'da yedi Canadian Screen Award kazandı. 2018'de Kanada Nişanı'nın subay (Officer) rütbesine, 2019'da Quebec Ulusal Nişanı'na, 2024'te Fransa'nın Sanat ve Edebiyat Nişanı'na layık görüldü. Aralık 2019'da Hollywood Eleştirmenler Derneği onu "on yılın yönetmeni" seçti.

Bilmeye değer

• Sinemaya geçmeden önce kolejde fen bilimleri okudu.
• Geliş'teki yabancı yazı sistemi, Stephen ve Christopher Wolfram tarafından bilgisayarla incelendi.
• Blade Runner 2049'un yönetmeni olmayı bırakan Ridley Scott, filmde yönetici yapımcı olarak kaldı.
• Dune: Çöl Gezegeni'nde çöl gezegeni Arrakis'i, Ürdün'deki Wadi Rum canlandırdı.

Fotoğraf: Raph_PH · CC BY 2.0 · Wikimedia Commons