Dune: Çöl Gezegeni Bölüm İki (Dune: Part Two)

Frank Herbert'in 1965'te yayımlanan Dune romanı uzun yıllar "sinemaya aktarılamaz" diye anıldı. Siyaset, din, ekoloji ve kehanetle örülü bu dev kitabı perdeye taşıma denemeleri ya hiç başlayamadı ya da yarım kaldı. Denis Villeneuve ise işi ikiye bölerek çözdü. 2021'deki ilk filmin ardından gelen Dune: Çöl Gezegeni Bölüm İki, romanın ikinci yarısını anlatıyor ve son yılların en iddialı bilimkurgu yapımlarından biri olarak öne çıkıyor.

İlk film bir dünyayı tanıtıyordu; bu film o dünyada bir savaşın ve bir efsanenin doğuşunu anlatıyor. Üstelik Villeneuve, kahramanını yüceltmek yerine onun dönüşümünü sorgulayan bir yol seçiyor.

Konusu

Atreides Hanedanı, rakipleri Harkonnenler ve onları gizlice destekleyen İmparator tarafından yok edilmiştir. Genç Paul Atreides ile annesi Lady Jessica, Arrakis'in uçsuz bucaksız çölünde, gezegenin yerlisi Fremenlerin arasına sığınır. Fremenlerin bir kısmı onları casus sanar; bir kısmı ise Paul'de, kuşaklardır beklenen kurtarıcı kehanetinin işaretlerini görür. Bu kehanetin, gücü elinde tutmak isteyen gizemli Bene Gesserit tarikatının yüzyıllar önce bilinçli olarak yaydığı bir inanç olup olmadığı ise filmin en çok tartışılan sorularından biri.

Paul, Fremen savaşçısı Chani'nin yanında çölün dilini, kum solucanlarına binmeyi ve hayatta kalmanın kurallarını öğrenir. Fremenlerle birlikte, evrenin en değerli maddesi olan baharatı toplayan Harkonnen düzenine karşı savaşmaya başlar. Ancak gördüğü kâbuslar ona, bu yolun sonunda milyonlarca insanın hayatını etkileyecek bir felaketin beklediğini söyler. Paul'ün karşısındaki asıl soru şudur: Kendi kaderini mi seçecek, yoksa başkalarının onun için yazdığı kaderi mi?

Yapım ve oyuncular

Film, Villeneuve ile Jon Spaihts'ın ortak senaryosundan çekildi ve Legendary Pictures ile Warner Bros. işbirliğiyle yapıldı. Çekimler 2022'nin ikinci yarısında Macaristan, İtalya, Ürdün, Namibya ve Birleşik Arap Emirlikleri'nde gerçekleşti. Harkonnenlerin ana gezegeni Giedi Prime'daki sahneler kızılötesi kamerayla siyah-beyaz çekildi; bu tercih, güneşin altında bile renksiz ve tekinsiz bir dünya duygusu yaratıyor. Müziği yine Hans Zimmer üstlendi.

Timothée Chalamet Paul rolünde, Zendaya Chani rolünde, Rebecca Ferguson Lady Jessica rolünde dönüyor. Austin Butler'ın canlandırdığı acımasız Feyd-Rautha, Florence Pugh'un Prenses Irulan'ı ve Christopher Walken'ın İmparator'u kadroya yeni eklenen isimler. Javier Bardem'in Fremen lideri Stilgar'ı ise filmin hem en sıcak hem en esprili karakteri. Kadroyu Josh Brolin, Dave Bautista, Stellan Skarsgård, Léa Seydoux ve Charlotte Rampling gibi güçlü isimler tamamlıyor. Kum solucanı binicilik sahneleri için hareketli bir platform üzerine kurulmuş solucan derisi düzeneği kullanıldı; oyuncuların rüzgâr ve kum altındaki zorlu performansı perdeye bu sayede gerçekçi biçimde yansıdı.

Film yaklaşık 715 milyon dolar hasılat yaptı, 97. Oscar Ödülleri'nde En İyi Film dahil beş dalda aday oldu ve iki ödül kazandı.

Bilim ne diyor?

Dune'un en bilimsel yanı belki de ekolojisi. Herbert romanı yazmadan önce ABD'nin Oregon kıyısında kum tepelerinin otlarla sabitlenmesi projeleri üzerine bir yazı hazırlıyordu; çölün nasıl yayıldığı ve nasıl durdurulabileceği fikri bu deneyimden doğdu. Arrakis'te suyun her damlası değerlidir ve Fremenler vücutlarının yaydığı nemi geri kazanan "damıtıcı giysiler" giyer.

Bu fikir gerçeğe sandığımızdan yakın. Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki yaşam destek sistemi, astronotların teri ve idrarı dahil kullanılmış suyun yaklaşık yüzde 98'ini geri kazanabiliyor; NASA bu eşiğe 2023'te ulaşıldığını duyurdu. Ay ve Mars'ta uzun süreli yaşam planları da büyük ölçüde bu tür kapalı döngü sistemlere dayanıyor.

Yüzlerce metrelik kum solucanları ise biyolojinin sınırlarını zorluyor. Bu boyutta bir canlının kendi ağırlığını taşıması, kumda bu hızla ilerlemesi ve beslenmesi için gereken enerji, Dünya'daki hiçbir canlıyla kıyaslanamaz. Yine de kum altında yaşayıp titreşimle avlanan gerçek hayvanlar, örneğin bazı çöl yılanları ve köstebekler, Herbert'in ilham aldığı davranışları gerçekten sergiliyor. Mars'ın kum tepeleriyle kaplı manzaraları da "çöl gezegeni" fikrinin Güneş Sistemi'nde gerçek bir karşılığı olduğunu gösteriyor. Mars yörüngesindeki uydular, rüzgârın şekillendirdiği hilal biçimli kum tepelerini ve bu tepelerin yıllar içinde nasıl yer değiştirdiğini ayrıntılı biçimde görüntüledi. Arrakis'in iki ayı da kurgu sayılmaz; Mars'ın da Phobos ve Deimos adında iki küçük uydusu var.

Neden izlemeli?

Dune: Çöl Gezegeni Bölüm İki, büyük perde için çekilmiş bir film; ses tasarımı, ölçeği ve çöl manzaralarıyla insanı içine çekiyor. Ama gösterişin ardında ciddi bir soru da var: Bir kurtarıcıya inanmak, bir halkı nereye götürür? Villeneuve bu soruyu cevaplamak yerine seyirciye bırakıyor. İlk filmi izlemiş olmak şart; ikisini art arda izlemek ise en iyisi.

Kısaca

• Yıl: 2024
• Yönetmen: Denis Villeneuve
• Süre: 165 dakika
• Oyuncular: Timothée Chalamet, Zendaya, Rebecca Ferguson, Austin Butler
• Ödüller: 5 Oscar adaylığı, 2 ödül