Blade Runner 2049: Bıçak Sırtı (Blade Runner 2049)

1982'de gösterime giren Blade Runner, ilk çıktığında gişede beklentiyi karşılamamış, yıllar içinde ise bilimkurgu sinemasının en etkili filmlerinden birine dönüşmüştü. Böyle bir kült klasiğe devam filmi çekmek büyük bir riskti. Kanadalı yönetmen Denis Villeneuve bu riski aldı ve Blade Runner 2049 ile hem ilk filmin atmosferine sadık kalan hem de kendi sorularını soran bir yapım ortaya koydu. Film eleştirmenlerden övgü aldı; özellikle Roger Deakins'in görüntü yönetimi sinema tarihinin en etkileyici görsel çalışmaları arasında sayılıyor.

Konusu

Yıl 2049. Los Angeles, ekolojik çöküşün izlerini taşıyan, yağmurlu ve kasvetli bir megakenttir. Biyomühendislik ürünü insanlar olan "replikantlar" hâlâ ağır işlerde köle gibi çalıştırılmaktadır. Kendisi de yeni nesil bir replikant olan K, Los Angeles polisinde "blade runner" olarak görev yapar; işi, kaçak eski model replikantları bulup "emekliye ayırmaktır."

Sıradan bir görevin ardından K, toprağa gömülü bir sandık bulur. Sandığın içindekiler, insanlar ile replikantlar arasındaki dengeyi altüst edebilecek bir sırrı işaret etmektedir. Amiri bu bilginin bir savaşa yol açabileceğinden korkar ve izlerin silinmesini ister. Replikant üretiminin tekelini elinde tutan Niander Wallace ise aynı sırrın peşindedir. K'nın soruşturması onu, otuz yıldır ortadan kaybolmuş eski blade runner Rick Deckard'a ve kendi geçmişine dair rahatsız edici sorulara götürür.

Yapım ve oyuncular

Blade Runner'ın devamı fikri 1990'lardan beri konuşuluyordu, ancak Philip K. Dick'in "Androidler Elektrikli Koyun Düşler mi?" romanının hakları üzerindeki anlaşmazlıklar projeyi yıllarca bekletti. İlk filmin yönetmeni Ridley Scott yapımcı olarak kaldı, yönetmenlik Villeneuve'e verildi. Senaryoyu ilk filmin senaristlerinden Hampton Fancher ile Michael Green yazdı. Çekimler 2016'da Budapeşte'deki stüdyolarda yaklaşık dört ay sürdü.

Ryan Gosling'in K'sı ile Harrison Ford'un geri dönen Deckard'ı filmin merkezinde. Ana de Armas, Sylvia Hoeks, Robin Wright, Mackenzie Davis, Dave Bautista ve Jared Leto önemli rollerde. Film En İyi Görüntü Yönetimi ve En İyi Görsel Efekt dallarında iki Oscar kazandı. Buna karşın 163 dakikalık süresi ve ağır temposu nedeniyle gişede beklenen başarıyı yakalayamadı; tıpkı selefi gibi zamanla değeri daha iyi anlaşılan bir film oldu.

Bilim ne diyor?

Blade Runner 2049'un merkezinde yapay yaşam ve sahte anılar var. Replikantlar, laboratuvarda tasarlanmış ve belleklerine başkalarının anıları yerleştirilmiş varlıklar. Bugün tam anlamıyla yapay bir insan üretmek bilimin çok ötesinde olsa da, filmdeki bazı fikirlerin gerçek dünyada karşılığı bulunuyor. Sentetik biyoloji alanında bilim insanları 2010'da bir bakterinin genomunu tamamen kimyasal olarak sentezleyip canlı bir hücreye aktarmayı başardı. Gen düzenleme teknikleri de canlıların özelliklerini değiştirmeyi her zamankinden kolaylaştırdı.

Sahte anı fikri ise psikolojide iyi incelenmiş bir konu. Bellek araştırmacısı Elizabeth Loftus ve çalışma arkadaşlarının deneyleri, insanlara hiç yaşamadıkları çocukluk olaylarını yönlendirici sorular ve telkinlerle "hatırlatmanın" mümkün olduğunu gösterdi. Yani anılarımız sanıldığı kadar sağlam kayıtlar değil, her hatırlayışta yeniden kurulan yapılar. Filmde anıların gerçek mi yoksa yerleştirilmiş mi olduğu sorusu, bu bilimsel bulgularla birleştiğinde daha da çarpıcı hâle geliyor.

Filmin çöküş sonrası dünyasında doğal gıda üretimi neredeyse yok ve beslenme sentetik proteinlerle sağlanıyor. Bugün böcek proteini, laboratuvarda üretilen et ve mikroorganizmalardan elde edilen besinler gerçekten de gıda güvenliği tartışmalarının bir parçası.

Filmin bir başka gerçekçi ayrıntısı, yapay zekâ ile insanlar arasındaki duygusal bağlar. K'nın hayatındaki hologram yol arkadaşı Joi, kullanıcısının isteklerine göre şekillenen bir ticari ürün olarak tasarlanmış. Bugün sohbet robotları ve sanal asistanlarla kurulan ilişkiler, 2017'de kurgusal görünen bu fikri gündelik yaşamın tartışma konularından biri hâline getirdi. Psikologlar ve etik uzmanları, insanların duygusal olarak bağlandığı yapay sistemlerin nasıl tasarlanması gerektiğini tartışıyor. Film ayrıca iklim değişikliğinin yol açabileceği deniz seviyesi yükselmesine karşı Los Angeles kıyısına inşa edilmiş dev bir set gösteriyor. Hollanda'nın deniz setleri ve Venedik'in taşkın bariyerleri, bu tür mühendislik çözümlerinin gerçek dünyadaki örnekleri.

Neden izlemeli?

Blade Runner 2049 aceleye getirilmiş bir aksiyon filmi değil; sabır isteyen, ama karşılığını fazlasıyla veren bir deneyim. Her kare bir tablo gibi tasarlanmış; turuncu çöl kentleri, gri okyanus setleri ve neon ışıklı sokaklar uzun süre akılda kalıyor. Film, insan olmayı belirleyen şeyin doğum mu, anılar mı yoksa seçimler mi olduğunu sorarken izleyiciyi kolay cevaplara götürmüyor. İlk Blade Runner'ı izlemeden de anlaşılabiliyor, ama ikisini art arda izlemek deneyimi çok daha zenginleştiriyor.

Kısaca

• Yıl: 2017
• Yönetmen: Denis Villeneuve
• Süre: 163 dakika
• Ödüller: En İyi Görüntü Yönetimi ve En İyi Görsel Efekt Oscar'ları
• Önceki film: Blade Runner (1982)