Moteler kimdir? Mote Gözü'ndeki üç kollu uzaylılar
Moteler, Larry Niven ile Jerry Pournelle'in 1974 tarihli romanı The Mote in God's Eye'ın uzaylılarıdır: kastlara bölünmüş, üç kollu ve kendi gezegenlerinde döngüsel çöküşe sıkışmış bir tür.
- Tür
- Uzaylı
- Geçtiği eser
- The Mote in God's Eye (1974)
- Yaratıcısı
- Larry Niven, Jerry Pournelle
- İlk göründüğü yıl
- 1974
- Canlandıran
- Yok (film ya da dizi uyarlaması yapılmadı)
- Kitabı
- Sayfasını aç →
Moteler kimdir? Moteler (Moties), Larry Niven ile Jerry Pournelle'in 1974'te yayımlanan The Mote in God's Eye romanındaki uzaylı türüdür. Adlarını, bulundukları yıldızın insanlara göründüğü haliyle "Tanrı'nın gözündeki zerre" anlamına gelen Mote'tan alırlar. Yaklaşık 1,3 metre boyunda, tüylü, iki ayak üzerinde yürüyen canlılardır; en çarpıcı özellikleri, iki becerikli sağ kola karşılık tek ve güçlü bir sol kola sahip olmalarıdır. Asıl ilginç yanları ise tek bir tür olmaktan çok, birbirinden çok farklı işlevleri olan alt türlerden oluşmalarıdır. Roman, insanlığın bu türle ilk temasını ve bu temasın ardındaki huzursuz edici gerçeği anlatır.
Hangi eserlerde geçer?
Moteler ilk kez The Mote in God's Eye (1974) romanında görülür. Niven ile Pournelle'in bu ortak romanı, Pournelle'in kurguladığı CoDominium evreninin sonraki bölümünde, 3017 yılında geçen İkinci İnsan İmparatorluğu'nda yer alır. Romanı yayımlandığı dönemde Robert A. Heinlein "çok önemli bir roman, belki de yazılmış en iyi uzaylıyla karşılaşma hikâyesi" diye değerlendirmiş; kitap 1975'te Hugo, Nebula ve Locus ödüllerine aday gösterilmiştir. Moteler, yazarların 1993'te yayımladığı devam romanı The Gripping Hand'de de merkezî yer tutar; hikâye bu kez ilk olaylardan yirmi sekiz yıl sonra, 3046'da geçer. Ayrıca 2010'da Jerry Pournelle'in kızı Jennifer'ın yazdığı, yetkilendirilmiş devam romanı Outies de aynı evrendedir. Yazarların Larry Niven ve Jerry Pournelle hakkındaki ayrıntılar için Larry Niven ve Jerry Pournelle sayfalarına bakabilirsiniz.
Hikâyedeki yeri
Hikâye, insan ticaret ve savaş gemilerinin de kullandığı Alderson sürücüsü sayesinde yıldızlar arası yolculuğun mümkün olduğu bir imparatorlukta başlar. Bir ışık yelkenli uzaylı sonda insan uzayında belirir. İmparatorluk donanmasının MacArthur adlı savaş kruvazörü Mote sistemine yönelir ve iki tür arasındaki ilk temas başlar.
Hikâyede MacArthur'un genç subayı Whitbread, canlı bir Mote ile temas kuran ilk insan olur. Moteleri anlamak için önce biyolojilerine bakmak gerekir. Bedenleri insana benzemez: sol kolun kası başa bağlandığı için Motelerin sol kulağı yoktur, omurgaları eklemli olduğundan üst gövdelerini tümüyle döndürebilirler ve yüz ifadeleri yoktur, bu yüzden iletişimde jestlere başvururlar. Masters (Efendiler) beyaz tüylüdür ve diğer alt türlere komuta eder. Engineers (Mühendisler) kahverengi tüylüdür, teknik konularda olağanüstüdür ama konuşmaları sınırlıdır. Mediators (Arabulucular) kahverengi-beyaz benekli tüylere sahiptir, kısır ve daha kısa ömürlüdür; insanlarla iletişimin asıl yükünü onlar taşır. Warriors (Savaşçılar) ölümcül dövüşçülerdir. Watchmakers (Saatçiler) dört kollu, küçük ve çok hızlı üreyen yardımcılardır. Doctors (Doktorlar) ve Farmers (Çiftçiler) de diğer uzmanlaşmış alt türlerdir. Romanda her insan ekip üyesine, o kişinin nasıl düşündüğünü öğrenmeye çalışan kişisel bir Arabulucu atanır; bu Arabulucular "Fyunch(click)" olarak anılır.
Moteler hikâyede ne saldırgan canavar ne de dost canlısı kardeş olarak çizilir; kendi biyolojilerinin dayattığı bir döngünün içinde yaşayan bir uygarlık olarak anlatılırlar.
Bu bölüm eserin sonunu da anlatır.
Motelerin sırrı, çoğu alt türün düzenli aralıklarla gebe kalmak zorunda olması, aksi halde ölmesidir. Bu da nüfusun sürekli patlamasına ve bir noktada uygarlığı yıkan savaşlara yol açar. Sürecin yüz binlerce yıldır tekrarlandığı belirtilir; Moteler bunu kaçınılmaz bir kader gibi kabullenmiştir. Mote gezegenindeki "müzeler", çöküşlerden sonra uygarlığın yeniden kurulabilmesi için bilgi saklamaya yarar. Moteler insanlara bu gerçeği baştan söylemez: savaşçıları ve gebe bireyleri saklarlar. Gemi tayfasından Kevin Renner, sondanın yolcuları arasında bir Savaşçı ile gebe Moteler bulunduğunu fark edince sırrı çözer. Sonunda bir Arabulucu, Mote sisteminin tek Alderson çıkış noktasının abluka altına alınmasını önerir; bu, Moteleri yok etmek yerine yayılmalarını engelleyen bir çözümdür. Plan, Moteleri insanlığın karşılaştığı en büyük tehdit olarak gören Horace Bury'nin güçlü itirazına rağmen kabul edilir. Mote efsanesinde ise bu döngüden çıkış yolunu bulabileceğine inanan tek kişi, "Çılgın Eddie" (Crazy Eddie) adlı efsanevi figürdür. Sonraki romanda ise Motelerin bazı bilgilerde insanları yanılttığı ortaya çıkar: sistemde oluşmakta olan bir protoyıldızın ne zaman tutuşacağı konusunda yanlış bilgi verilmiştir ve bu, ablukanın dayandığı koşulları tehdit eder. Aynı romanda Horace Bury de önemli bir rol üstlenir.
Canlandıranlar
Romanın bildiğimiz bir sinema ya da dizi uyarlaması yoktur; Moteler bugüne dek beyaz perdeye ya da ekrana taşınmamıştır. Kayıtlı bir uyarlama bulunmadığı için bu sayfada bir oyuncu adı verilmemiştir; kapak fotoğrafı da karakteri değil, yaratıcılarından Larry Niven'i gösterir.
Karakterin arkasındaki bilim
Romandaki Mote yıldızı, bir kızıl süperdev olan Murcheson's Eye'ın önünde görünen sarı, Güneş benzeri bir yıldızdır. Kurguya göre Murcheson's Eye ile Coalsack, bazı gözlemcilerin gözünde "Tanrı'nın yüzü" gibi görünür; Mote de bu yüzün gözündeki zerredir. Gerçek Coalsack (Kömür Çuvalı) bir hayal ürünü değildir: Güney Haç (Crux) takımyıldızında, Dünya'dan yaklaşık 587 ışık yılı uzaklıktaki karanlık bir bulutsudur. Gökyüzünde yaklaşık 7 × 5 derecelik bir alanı kaplar ve Samanyolu'nun üzerinde çıplak gözle koyu bir leke olarak görülür. Tarihte bu bulutsuyu Avrupalılardan Vicente Yáñez Pinzón 1499'da gözlemlemiş; Amerigo Vespucci ona "koyu Canopus" adını vermiştir. Avustralya Yerlilerinin gök bilgisinde ise emunun başı olarak yorumlanır.
Kızıl süperdevler de gerçektir. Bu yıldızlar parlaklık sınıfı süperdev, tayf türü K ya da M olan, Güneş'in yarıçapının birkaç yüz katından bin katını aşabilen devasa ama göreli olarak soğuk yıldızlardır; yüzey sıcaklıkları yaklaşık 3.500-4.400 kelvindir. Kütleleri Güneş'in 10 ila 30-40 katı arasındadır ve en fazla yaklaşık 25 milyon yıl yaşarlar; çoğu Tip II süpernova ile ölür. Betelgeuse ve Antares bilinen en parlak örneklerdir. Romanın zekice kurgusu burada yatar: Alderson sürücüsüyle yapılan geçişin tek çıkış noktası, Murcheson's Eye'ın dış katmanlarında kalır. Langston alanı denen koruyucu kalkana sahip insan gemileri bu yerden çıkabilir; Moteler ise bu kalkana sahip olmadığı için çıkış noktasına giren her gemi yıldızın içinde yok olur. Alderson sürücüsü ve Langston alanı kurgudur; gerçek fizikte karşılığı yoktur. Yine de romanın yıldız yerleşimi ve ablukanın astronomik mantığı, okuru gerçek gökyüzüyle ilişkilendiren dikkatli bir kurgudur.
Kültürdeki etkisi
Moteler, uzaylıyı insan benzeri bir düşman ya da dost olarak değil, kendi biyolojisinin kaçınılmaz kıldığı bir döngüye hapsolmuş bir canlı olarak ele almasıyla bilimkurgu okurlarının ilgisini çekmiştir. Heinlein'ın övgüsü ve 1975'teki üç ödül adaylığı, romanın yayımlandığı dönemdeki karşılığını gösterir. Niven'in uzaylı tasarımına başka bir örnek için Halka Dünya romanına da bakabilirsiniz.
Başka karakterlerTümü →
Galactus kimdir? Gezegen yiyen kozmik varlığın hikâyesiFantastic Four #48 (1966)
Mekon kimdir? Dan Dare'in Venüslü dev kafalı baş düşmanıDan Dare, Eagle dergisi (1950)
Ras Thavas kimdir? Barsoom'un beyin nakli yapan dahi cerrahıThe Master Mind of Mars (1927'de Amazing Stories Annual'da, 1928'de kitap)
Tan Hadron kimdir? Barsoom'un Hastorlu genç savaşçısıA Fighting Man of Mars (1930'da Blue Book dergisinde tefrika, 1931'de kitap)
Gahan of Gathol kimdir? The Chessmen of Mars'ın Gathol jed'iThe Chessmen of Mars (1922'de Argosy All-Story Weekly'de tefrika, aynı yıl kitap)
Salensus Oll kimdir? Barsoom'un Kuzey Buz Diyarı hükümdarıThe Warlord of Mars (1913-1914'te All-Story dergisinde tefrika, 1919'da kitap)
















