Gladia Delmarre kimdir? Asimov'un Solaria'dan gelen kadın karakteri

Gladia Delmarre kimdir? Gladia Delmarre, Isaac Asimov'un Robot serisinde Solaria adlı Uzaylı (Spacer) dünyasından gelen, uzun ömürlü bir kadındır. İlk kez Çıplak Güneş'te, kocasının öldürüldüğü bir cinayet soruşturmasının merkezinde görünür; sonra Aurora'ya yerleşir ve serinin üç romanında yeniden karşımıza çıkar. Dedektif Elijah Baley ile Robot serisinin son romanı arasındaki sürekliliği taşıyan kişidir: Baley öldükten çok sonra bile onu hatırlar.

Hangi eserlerde geçer?

Gladia üç romanda yer alır:

• Çıplak Güneş (The Naked Sun): Astounding'de Ekim-Aralık 1956'da tefrika edildi, Ocak 1957'de kitap olarak yayımlandı.
• Şafağın Robotları (The Robots of Dawn, 1983).
• Robotlar ve İmparatorluk (Robots and Empire, 20 Eylül 1985).

Adı kaynaklarda "Gladia Solaria" ya da "Gladia Gremionis" biçimlerinde de geçer; kendisi soyadı kullanmamayı tercih eder. Okuma sırası için Vakıf serisi okuma sırası sayfasına bakabilirsiniz.

Solaria: insanların birbirinden kaçtığı dünya

Gladia'yı anlamak için Solaria'yı bilmek gerekir. Solaria, Asimov'un tasarladığı Uzaylı dünyalarının en tuhafıdır. Başlangıçta yaklaşık yirmi bin kişinin yaşadığı bu gezegende nüfus, sıkı doğum ve göç denetimiyle sabit tutulur. İnsanlar birbirlerinin yakınında bulunmaktan hoşlanmaz; görüşmelerini holografik görüntü yoluyla ("viewing") yapar, birbirleriyle fiziksel olarak karşılaşmayı ise ("seeing") ayıp ve rahatsız edici bulur. Gezegende her insana binlerce robot düşer. Gladia, bu toplumun içinde büyümüş bir Solaria'lıdır. Kendi dünyasını bıraktığında yalnız bir gezegenden değil, bir yaşam biçiminden de ayrılmış olur.

Gladia'yı okumak için

Gladia'nın hikâyesini anlamanın yolu, kitapları yayın sırasıyla okumaktır. Çelik Mağaralar onun hiç görünmediği ama Baley ve Daneel'i tanıtan ilk romandır; ardından Çıplak Güneş gelir. Şafağın Robotları'nda Gladia'nın Aurora'daki hayatı anlatılır; Robotlar ve İmparatorluk ise onu Giskard ve Daneel'le birlikte, Dünya'nın kaderini değiştiren olayların içine yerleştirir. Bu romandaki komplo, Kelden Amadiro ve Vasilia Aliena'nın tasarladığı, Dünya'nın kabuğundaki radyoaktif bozunmayı hızlandıran bir "nükleer yoğunlaştırıcı" silahına dayanır; yardımcıları Levular Mandamus'tur.

Hikâyedeki yeri

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır.

Çıplak Güneş'te: Gladia'nın eşi Rikaine Delmarre, bir cinayetle ölür. Baley ve robot ortağı Daneel Solaria'ya gönderilir. Baley'nin çözümünde cinayetin arkasındaki kişi robot bilimci Jothan Leebig çıkar. Gladia ise suçlanmaktan kurtulur ve sonunda Aurora'ya göçer. Cinayetteki rolünün ayrıntısını burada vermiyoruz; romanın en çok tartışılan noktalarından biridir.

Şafağın Robotları'nda: Baley, Aurora'da insan görünümlü bir robotun yok edilişini soruşturmaktadır. Gladia'ya ödünç verilen Jander adlı bu robotla duygusal bir bağ kurmuş, onu kocası gibi görmüştür. Aurora'nın ölçülerine göre bu bir skandaldır; aynı zamanda soruşturmanın çözülmesinde belirleyici olur. Bu kitapta Baley ile Gladia yeniden karşılaşır ve aralarında romantik bir yakınlık gelişir.

Robotlar ve İmparatorluk'ta: Baley ölmüştür, ama Gladia, uzun ömürlü bir Uzaylı olarak onu hâlâ canlı bir anıyla hatırlar. Han Fastolfe vasiyetiyle iki pozitronik robotunu, Giskard ve Daneel'i ona bırakmıştır. Gladia, bu robotlarla ve Baley'nin yedinci kuşak torunu Daneel Giskard Baley'yle birlikte, yok edilen Yerleşimci (Settler) gemilerinin izini sürmek için Solaria'ya gider; gezegenin artık insan barındırmadığını, geride yalnızca milyonlarca robotun kaldığını görürler. Gladia, Daneel Giskard Baley'e âşık olur. Romanın sonunda Giskard ve Daneel'in Sıfırıncı Yasa'ya göre aldığı kararlarla Dünya yavaş yavaş yaşanmaz hâle gelir ve insanlık galaksiye yayılır.

Solaria'nın sonu

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır.

Robotlar ve İmparatorluk'ta Solaria'ya dönüldüğünde gezegenin tüm insanlardan boşaldığı, geride yalnızca milyonlarca robot hizmetkârın kaldığı anlaşılır. Böylece Çıplak Güneş'te anlatılan toplum, kendi izolasyon mantığının sonuna gitmiş olur. Asimov, bir toplumun insanlardan kaçınmayı değer hâline getirmesinin onu kendi ölümüne götürebileceğini bu halkaya bağlar.

Giskard ve Daneel'in Dünya hakkındaki kararı, Asimov'un Robot dünyasını Galaktik İmparatorluk ve Vakıf dünyasına bağlar. Gladia'nın bu bağlantıdaki yeri, romanın başından beri onun Baley'yle ve iki robotla kurduğu ilişkiye dayanır: Okur, Dünya'nın kaderini değiştiren kararları, uzun yaşamış ve Baley'yi unutmamış biri üzerinden izler.

Canlandıranlar

Çıplak Güneş, BBC'nin Out of the Unknown dizisi için 18 Şubat 1969'da uyarlandı; Baley'yi Paul Maxwell, Daneel'i David Collings canlandırdı. Ayrıca roman 1978'de Sovyetler Birliği'nde "Son Alternatif" adıyla uyarlandı. Ancak Gladia rolünü kimlerin oynadığını güvenilir bir kaynakta doğrulayamadık; bu yüzden oyuncu adı vermiyoruz. Apple TV+'ın Vakıf (Foundation) dizisinde Gladia'nın yer aldığına dair bir bilgi doğrulayamadık.

Karakterin arkasındaki bilim

"Viewing" ve gerçek telepresence

Solaria'nın görüşme biçimi, bugün "telepresence" (uzaktan varlık) diye adlandırılan şeye benzer. Terim, bilişsel bilimci Marvin Minsky'nin 1980'de Omni dergisinde yayımladığı bir yazıyla yaygınlaştı; kavramın öncüllerinden biri olarak Robert A. Heinlein'in 1942 tarihli "Waldo" öyküsü gösterilir. Bugün telepresence uzaktan cerrahide, tehlikeli ortamlarda (madencilik, bomba imhası), eğitimde ve iş görüşmelerinde, ayrıca uzaktan yönetilen keşif araçlarında kullanılıyor. Solaria'nın farkı, bunu bir toplumsal kurala dönüştürmesidir: Teknoloji insanları yakınlaştırmak yerine birbirinden ayırır. Asimov bunu bir bilimkurgu uyarısı olarak değil, bir soru olarak koyar: Uzaktan iletişim fiziksel temasın yerini tutabilir mi, tutarsa neyi kaybederiz?

İnsansı robotlara bağlanmak

Gladia'nın Jander'e duyduğu bağ, kurguda "insan görünümlü robot" ile ilişkinin toplumsal sınırlarını sınar. Asimov burada bilimsel bir iddiada bulunmaz; bir insanın insan görünümlü bir makineye nasıl bağlanabileceğini ve çevresinin buna nasıl tepki vereceğini bir soruşturmanın içine yerleştirir. Bu bağ, romanın çözümünde de önemli bir ipucudur.

Nüfusu sabit tutmak

Solaria'nın nüfusu, sıkı doğum ve göç denetimiyle sabit tutulur; başlangıçta yaklaşık yirmi bin kişidir. Bu, Baley'nin Dünya'sının tam tersidir: Çelik Mağaralar'da Dünya'da yaklaşık sekiz milyar insan yaşar. Asimov iki ucu karşı karşıya koyar: Biri aşırı kalabalık ve robotlara karşı kuşkulu, öteki seyrek nüfuslu ve robotlara bağımlı. Gladia, bu iki dünyanın, Dünya ve Spacer dünyalarının arasında köprü kuran karakterlerden biri olur.

Uzun ömür

Gladia'nın Baley'in ölümünden çok sonra da yaşıyor olması, Uzaylıların olağanüstü uzun yaşamlarından kaynaklanır. Bu, tamamen kurgusal bir varsayımdır; gerçekte insan ömrünün bu kadar uzatıldığı bir yöntem yoktur. Asimov bunu, Baley'nin kısa ömürlü dünyası ile Gladia'nın uzun ömürlü dünyası arasında bir zaman uçurumu yaratmak için kullanır.

Kültürdeki etkisi

Gladia, Robot serisinin son üç romanında yer alır; bu yüzden Baley'nin dedektiflik dönemini Giskard ve Daneel'in galaktik planlarına bağlayan karakterlerden biridir. Solaria'nın öne çıkardığı soru, yani insanların uzaktan iletişimi fiziksel temasa tercih etmesinin ne anlama geldiği, Gladia'nın hikâyesiyle kitaptan kitaba taşınır. Serinin daha geniş etkisi için Susan Calvin ve Hari Seldon sayfalarına, Daneel'in Vakıf dünyasındaki rolü için Vakıf (Foundation) dizisine de bakabilirsiniz.