Blue Ghost Mission 2

Blue Ghost Mission 2, Teksaslı Firefly Aerospace şirketinin ikinci Ay görevidir. Şirketin "Riders 2 the Dark" adını verdiği görev, Ay'ın Dünya'dan hiç görünmeyen uzak yüzüne inmeyi hedefliyor; başarılı olursa bu, uzak yüze inen ilk Amerikan görevi olacak. Blue Ghost iniş aracı, Firefly'ın Elytra Dark adlı yörünge aracının üzerine yerleştirilmiş çift araçlı bir yapıyla fırlatılacak. Firefly'ın resmî görev sayfasına göre fırlatma 2027'den önce olmayacak şekilde planlanıyor.

Görev, NASA'nın Ticari Ay Faydalı Yük Hizmetleri (CLPS) girişimi kapsamında iki görev siparişini birleştiriyor: biri Elytra ile Ay yörüngesinde, diğeri Blue Ghost ile Ay yüzeyinde verilecek hizmetler için. Firefly'ın ilk aracı Blue Ghost Mission 1, NASA'nın 10 bilim yükünü Mare Crisium'a indirmiş ve şirketin ifadesiyle ilk başarılı ticari Ay inişini gerçekleştirmişti.

Görevin amacı

Ay'ın uzak yüzü, Dünya kaynaklı radyo gürültüsünden Ay'ın kendisi tarafından korunan, benzersiz biçimde "sessiz" bir bölge. Firefly, iniş noktasını uzak yüzdeki Nassau kraterinin yakını olarak belirledi. NASA'ya göre görev, uzak yüzün jeolojisini incelemenin yanı sıra evrenin Karanlık Çağlar denen dönemini araştıracak: Büyük Patlama'dan sonra ilk yıldızların yeni yeni görünür olmaya başladığı dönem. Uzak yüzün neden hiç görünmediği Ay'ın karanlık yüzü yoktur yazısında anlatılıyor.

Görevin ana bilim aleti NASA ile ABD Enerji Bakanlığı'nın ortak geliştirdiği LuSEE-Night radyo teleskobu. NASA'ya göre uzak yüz, iç Güneş Sistemi'nde düşük frekanslı hassas radyo gözlemleri için en iyi yer olarak düşünülüyor; LuSEE-Night bu varsayımı sınayacak ve evrene yeni bir dalga boyu penceresi açabilecek. Teleskop 50 MHz'in altındaki frekanslarda gökyüzünü ölçecek ve Büyük Patlama'dan kalan, kırmızıya kaymış 21 santimetrelik hidrojen çizgisinin ölçümü için bir öncü görevi görecek.

Araçlar ve uçuş planı

Firefly'a göre Blue Ghost ile altındaki Elytra Dark'tan oluşan yığın 22 fit (yaklaşık 6,7 metre) yüksekliğinde; ilk görevdeki iniş aracının üç katından uzun. Her iki araç da Blue Ghost Mission 1'de uçmuş donanım ve sistemlerle üretiliyor. NASA, önceki görevin alt sistemlerinin yeniden kullanılmasının geliştirmeyi hızlandırdığını ve riski azalttığını belirtiyor.

Uçuş planı şöyle: Fırlatmadan sonra yığın, farklı yüksekliklerde Dünya çevresinde üç buçuk tur atacak, ardından Ay'a geçiş ateşlemesi yapıp Ay yörüngesine girecek. Yolculuk, ilk görevde olduğu gibi yaklaşık 44 gün sürecek. Ay yörüngesinde Elytra önce Blue Ghost'u ve ESA'nın Lunar Pathfinder haberleşme uydusunu bırakacak. Blue Ghost uzak yüze inip en az 10 gün boyunca yükleri çalıştıracak; bu sırada Elytra yörüngeden haberleşme aktarması yapacak ve LuSEE-Night için radyo frekansı kalibrasyonu sağlayacak.

Görevin ilginç bir kuralı var: Blue Ghost, LuSEE-Night'ın ölçümlerini bozmamak için Ay gecesi başlamadan kendini kapatacak. Aracın üst güvertesine bağlı kalacak LuSEE-Night ise kendi güç ve haberleşme sistemiyle çalışmayı sürdürecek. NASA'ya göre teleskop gündüz büyük bir iç bataryayı şarj edecek, gece bu bataryayla çalışıp kendini ısıtacak ve en az bir Dünya yılı boyunca çalışması hedefleniyor; Firefly bu süreyi iki yıla kadar olarak veriyor. Blue Ghost görevinin ardından Elytra beş yıl boyunca Ay yörüngesinde kalıp yüksek çözünürlüklü teleskoplarıyla morötesi ve görünür ışıkta görüntü sağlayacak.

Faydalı yükler

Görevde ABD, Birleşik Krallık, Birleşik Arap Emirlikleri, Avustralya ve Kanada'dan altı yük var. Üçü NASA'nın CLPS siparişiyle, üçü ticari anlaşmalarla uçuyor:

• LuSEE-Night: NASA ve ABD Enerji Bakanlığı'nın (Brookhaven ve Lawrence Berkeley ulusal laboratuvarları) radyo teleskobu. Çapraz iki dipol oluşturan dört tek kutuplu anten açacak.
• User Terminal: NASA'nın JPL'sinin haberleşme sistemi. Lunar Pathfinder uydusunu devreye alacak ve gelecekteki Ay görevleri için kesintisiz haberleşmeye yönelik yeni bir standardı sınayacak.
• Lunar Pathfinder: ESA ile İngiliz Surrey Satellite Technology'nin uydusu. Dünya'yı doğrudan göremeyen kutup ve uzak yüz görevleri için sürekli haberleşme sağlayacak.
• Rashid Rover 2: Birleşik Arap Emirlikleri'nin Muhammed bin Raşid Uzay Merkezi'nin gezgini. Uzak yüzde hareket kabiliyetini gösterecek, tekerleklerindeki farklı malzemelerin Ay tozuna dayanıklılığını sınayacak ve kameralar ile sondalarla Ay'ın plazma ortamını, jeolojisini ve ısıl koşullarını inceleyecek.
• SPIDER: Avustralyalı Fleet Space Technologies'in sismik yükü. Blue Ghost'un yüzey erişim koluyla zemine yerleştirilecek ve yüzey altının jeolojik özellikleri ile mineralleri hakkında veri toplayacak.
• LightPort: Montreal merkezli Volta Space Technologies'in kablosuz güç alıcısı. Ay yörüngesindeki uyduların güneş enerjisini lazerle yüzeydeki alıcılara aktarmasını öngören bir güç ağının ilk alıcısını sınayacak.

Takvim: yapılanlar ve planlananlar

• Mart 2023: NASA, uzak yüz teslimatı için Firefly'ı seçti.
• Eylül 2023: Firefly, Elytra'nın Ay yörüngesinden LuSEE-Night için radyo frekansı kalibrasyonu yapması için 18 milyon dolarlık ek CLPS sözleşmesi aldı; o tarihte görev 2026 için planlanıyordu.
• Aralık 2025: Volta'nın LightPort yükü eklendi ve yük sayısı altıya çıktı. Firefly, tam yığın yapısının yeterlilik testlerinin sürdüğünü, uçuş donanımının montajına başlandığını ve yüklerin çoğunun kabul edilip test edildiğini açıkladı.
• Ağustos 2026: NASA, görevi Ay Üssü kargo iniş araçları güncellemesinde uzak yüze inecek ilk Amerikan görevi olarak tanıttı.
• Planlanan: 2027'den önce olmamak üzere fırlatma, yaklaşık 44 günlük yolculuk ve uzak yüze iniş.

Bilimsel ve teknik önemi

LuSEE-Night, Ay'da çalışan ilk radyo teleskoplarından biri olacak. Firefly'a göre iniş bölgesi Dünya kaynaklı radyo gürültüsünden korunuyor; bu yüzden uzak yüz, düşük frekanslı radyo astronomi için özel bir gözlem yeri. Görev aynı zamanda uzak yüz ve kutuplar için haberleşme altyapısını (Lunar Pathfinder, User Terminal, Elytra) ve Ay'da elektrik dağıtımı gibi gelecekteki altyapı fikirlerini sınayacak. Evrenin karanlık çağını Ay'ın arkasından dinlemeyi amaçlayan bir başka çalışma için CosmoCube haberine bakabilirsiniz.

Türkiye'den izlemek

İniş noktası uzak yüzde olduğu için bölge Türkiye dahil Dünya'nın hiçbir yerinden görülemez. Görevin bölgemiz açısından ilgi çekici yanlarından biri Birleşik Arap Emirlikleri'nin Rashid Rover 2 gezgini: bölge ülkelerinin Ay keşfine doğrudan katılımının bir örneği. Türkiye'nin kendi Ay hedefleri Ay Araştırma Programı sayfasında anlatılıyor.