Voyage of Time
Terrence Malick'in kırk yılı aşkın süredir düşlediği deneysel belgesel, evrenin doğuşundan sonuna uzanan zamanı Brad Pitt ve Cate Blanchett'in seslendirdiği iki sürümle anlatıyor.
- Tür
- Belgesel
- Yıl
- 2016
- Yönetmen / yaratıcı
- Terrence Malick
- Oyuncular
- Brad Pitt (anlatıcı, IMAX), Cate Blanchett (anlatıcı, uzun sürüm)
- Süre / sezon
- 40 dk (IMAX), 90 dk (uzun sürüm)
Terrence Malick'in Voyage of Time'ı, alışılmış anlamda bir bilim belgeseli değil. Ekranda bir sunucu, grafiklerle desteklenmiş açıklamalar ya da adım adım ilerleyen bir ders yok. 2016'da gösterime giren bu deneysel belgesel, evrenin doğuşundan sonuna uzanan uçsuz bucaksız zamanı görüntü, müzik ve şiirsel bir anlatımla hissettirmeye çalışıyor. Malick'in kendisinin "en büyük hayallerimden biri" diye tanımladığı film, yönetmenin kırk yılı aşkın süredir üzerinde düşündüğü bir projenin sonucu.
Video: https://www.youtube.com/watch?v=KrNn8tlvX6Q
Konusu
Filmin kendine biçtiği görev, bugün içinde yaşadığımız dünyayı hazırlayan her şeye bakmak: bilim ile ruh, doğum ile ölüm, kocaman kozmos ile gezegenimizdeki küçücük yaşam sistemleri. Anlatı, zamanın başlangıcından nihai çöküşüne kadar bütün bir evren tarihini tek bir yolculuk gibi kurguluyor. Klasik bir olay örgüsü yerine imgeler arasında akan bir yapı var; seyirciden bilgi ezberlemesi değil, ölçeğin büyüklüğünü sezmesi bekleniyor.
Voyage of Time iki ayrı sürüm hâlinde hazırlandı. Kırk dakikalık IMAX sürümünü Brad Pitt seslendirdi. 35 milimetrelik, uzun metraj sürümü ise Voyage of Time: Life's Journey adını taşıyor ve anlatıcısı Cate Blanchett. İki sürüm aynı kaynaktan beslense de farklı seyirci deneyimleri için kurgulandı: Biri dev perdede kısa ve yoğun bir gösteri, öbürü sinema salonunda daha uzun ve düşünsel bir yolculuk.
Yapım: kırk yıllık bir hayal
Projenin kökleri 1970'lerin sonuna, Malick'in Paramount için geliştirdiği ve dünyada yaşamın kökenini araştıran Q adlı çalışmaya uzanıyor. Paramount bu iş için 1 milyon dolar ayırmıştı, ancak Malick projeyi bıraktı. Q için düşünülen öğeler ve çekilen görüntüler yıllar sonra iki filmde yeniden hayat buldu: 2011 yapımı The Tree of Life ve Voyage of Time.
Brad Pitt'in anlatıcılığı 2009'da kesinleşti; Cate Blanchett 2014'te projeye katıldı. Emma Thompson da 2011'de kadroya girip seslendirme kaydetti, ama onun bölümleri bitmiş filmden çıkarıldı. Çekimler dünyanın dört bir yanında yapıldı: 2014'te Cannes Film Festivali'nin film pazarında gösterilen görüntüler arasında ABD'nin güneybatısı, Hawaii, İzlanda, Monterey, Şili, Palau, Solomon Adaları ve Papua Yeni Gine'den kareler vardı.
Görsel efekt tarafında Matrix üçlemesinden tanınan Dan Glass süpervizör olarak çalıştı. Danışmanı ise 2001: Bir Uzay Destanı, Close Encounters of the Third Kind ve Blade Runner filmlerinin efektleriyle sinema tarihine geçen Douglas Trumbull'du. Görüntü yönetmenliğini Paul Atkins üstlendi; müzikler Simon Franglen ve Hanan Townshend imzalı. Bütçesi 12 milyon dolar olarak açıklandı.
Yolculuk her zaman sakin geçmedi. Temmuz 2013'te filmin finansörlerinden Seven Seas, yapım şirketi Sycamore Pictures'a dava açarak paranın başka projelere aktarıldığını öne sürdü. Malick'in avukatı iddiaların asılsız olduğunu, filmin bütçe ve takvim içinde ilerlediğini savundu; Şubat 2014'te Seven Seas'e dokuz ay içinde geri ödeme yapılması konusunda anlaşma sağlandı. Şubat 2015'te Broad Green Pictures dağıtım haklarını aldı.

Gösterim ve karşılanma
Uzun sürüm dünya prömiyerini 7 Eylül 2016'da 73. Venedik Film Festivali'nde yaptı ve Altın Aslan için yarıştı; ardından Toronto Uluslararası Film Festivali'nde gösterildi. IMAX sürümü 7 Ekim 2016'da IMAX Corporation dağıtımıyla perdeye geldi. Eleştirmenler iki sürüme de olumlu yaklaştı: IMAX sürümü Metacritic'te 11 eleştiriye göre 100 üzerinden 77 aldı, Rotten Tomatoes'ta 30 eleştiride yüzde 90 olumlu oranına ulaştı. Uzun sürüm ise Metacritic'te 68 puanda kaldı. The New York Times'tan A. O. Scott filmi, "hem tamamen doğal hem de tümüyle imkânsız görünen" bir dijital ve fotoğrafik imgelem kaynaşması olarak tanımladı.
Bilimsel karne
Voyage of Time bir ders kitabı gibi rakam vermiyor, ama anlattığı zaman çizelgesi bugünkü bilimin çizdiği tabloya dayanıyor. NASA'nın WMAP uydusunun 2012'deki dokuz yıllık veri sürümüne göre evrenin yaşı yaklaşık 13,77 milyar yıl; belirsizlik payı artı eksi 59 milyon yıl. Dünya'nın yaşı ise en eski kayaçlar ve göktaşlarındaki kurşun izotoplarından yaklaşık 4,54 milyar yıl olarak hesaplanıyor. Filmin "evrenin doğuşundan bugüne" yolculuğu, işte bu iki büyük sayı arasında geçiyor.
Filmin en tartışmalı bilimsel tercihi, evrenin sonunu bir "nihai çöküş" olarak tasvir etmesi. Bu, kütleçekiminin genişlemeyi bir gün durdurup tersine çevireceği eski "Büyük Çöküş" senaryosuna yakın bir imge. Oysa 1998'de uzak süpernovalar üzerinde yapılan gözlemler evrenin genişlemesinin hızlandığını gösterdi ve "karanlık enerji" kavramı kozmolojinin merkezine yerleşti. Bugünkü ana model, evrenin sonsuza dek genişlemeye devam edeceğini öngörüyor; ama karanlık enerjinin doğası hâlâ çözülmüş değil. Dolayısıyla filmin finali bilimsel bir öngörüden çok şiirsel bir kapanış olarak okunmalı.
Bir başka not: Filmde doğa çekimleri, Dan Glass'ın yönettiği görsel efekt sahneleriyle iç içe geçiyor; eleştirmenlerin "dijital ve fotoğrafik imgelem kaynaşması" dediği şey de bu. Bu, belgesel için bir kusur sayılmaz; çünkü yıldızların ve gezegenlerin oluşumu gibi süreçleri doğrudan izlemek mümkün değil. Ama izleyicinin, ekranda gördüğü kozmik sahnelerin her birinin bir gözlem kaydı olmadığını bilmesi yararlı.
Evrendeki yeri
Voyage of Time, Malick filmografisinde The Tree of Life'ın kozmik bölümünün genişletilmiş bir kardeşi gibi duruyor. Belgesel türünde ise Carl Sagan'ın Kozmos'u gibi anlatıcılı eserlerden çok, kelimelerden çok imgelere güvenen deneysel yapımlara yakın. Bilgi arayan izleyici için tamamlayıcı, ölçek duygusunu yaşamak isteyen için ise eşsiz bir deneyim.
Kısaca
- Terrence Malick'in yazıp yönettiği 2016 yapımı deneysel belgesel.
- 40 dakikalık IMAX sürümünü Brad Pitt, 90 dakikalık Life's Journey sürümünü Cate Blanchett seslendirdi.
- Kökleri 1970'lerin sonunda Paramount için geliştirilen Q projesine uzanıyor.
- Uzun sürüm 73. Venedik Film Festivali'nde Altın Aslan için yarıştı.
- Evrenin sonunu çöküş olarak tasvir etmesi, hızlanan genişlemeyi gösteren 1998 sonrası gözlemlerle örtüşmüyor.


















