Hayat (Life)

İnsanlığın en büyük sorularından biri, evrende yalnız olup olmadığımızdır. Bilim insanları bu sorunun cevabını büyük olasılıkla dev uzay gemilerinde değil, mikroskop altındaki tek bir hücrede bulacaklarını düşünüyor. Daniel Espinosa'nın 2017 yapımı Hayat filmi tam da bu fikirden yola çıkıyor: Peki ya Mars'tan getirilen bir örnekte gerçekten canlı bir hücre bulunursa ve bu hücre, bizim beklediğimiz zararsız mikrop olmazsa?

Film, Yaratık'ın klostrofobik gerilimini, gerçek Uluslararası Uzay İstasyonu'nun ayrıntılı bir canlandırmasıyla birleştiriyor. Bu yüzden hem korku ve gerilim sevenlerin hem de uzay istasyonundaki yaşamı merak edenlerin ilgisini çekebilecek bir yapım.

Konusu

Yakın gelecekte, Mars yüzeyinden toprak örnekleri toplayan bir sonda Dünya'ya dönerken Uluslararası Uzay İstasyonu tarafından yakalanır. İstasyondaki altı kişilik uluslararası ekip, örnekleri yörüngede, Dünya'dan uzak ve güvenli bir laboratuvarda incelemekle görevlidir. Ekibin biyoloğu, örneklerin içinde uyku hâlinde bekleyen tek hücreli bir canlı bulur ve onu yeniden canlandırmayı başarır.

Bu, insanlık tarihinin en büyük keşiflerinden biridir. Dünya'daki okul çocukları canlıya bir isim bile verir. Ancak organizma hızla büyüdükçe ve çevresine uyum sağladıkça, ekip bu canlının ne kadar akıllı ve güçlü olabileceğini anlamaya başlar. Asıl soru artık canlıyı incelemek değil, onun Dünya'ya ulaşmasını engellemektir.

Yapım ve oyuncular

Senaryo, Deadpool filmleriyle tanınan Rhett Reese ve Paul Wernick ikilisinin kaleminden çıktı. Film, Mart 2017'de Teksas'taki South by Southwest festivalinde ilk kez gösterildi ve 24 Mart 2017'de ABD'de Sony Pictures dağıtımıyla vizyona girdi. İstasyonun iç mekânları Londra yakınlarındaki stüdyolarda kuruldu. Ağırlıksızlık hissini vermek için oyuncular uzun sahneleri tellerle asılı hâlde çekti ve kamera, istasyonun dar modülleri arasında süzülerek ilerleyen uzun planlarla bu hissi güçlendirdi.

Kadroda Jake Gyllenhaal, Rebecca Ferguson, Ryan Reynolds, Hiroyuki Sanada, Ariyon Bakare ve Olga Dihovichnaya yer alıyor. Farklı ülkelerden gelen karakterler, gerçek istasyondaki uluslararası iş birliğini yansıtıyor. Film eleştirmenlerden karışık tepkiler aldı; görsel tasarımı ve gerilimi övülürken hikâyesi Yaratık'a fazla benzemekle eleştirildi.

Bilim ne diyor?

Filmin en gerçekçi yanı, Uluslararası Uzay İstasyonu'nun görünümü. Modüllerin yerleşimi, kablolarla ve ekipmanla dolu duvarlar, el tutamakları ve astronotların ağırlıksız ortamda hareket biçimi gerçeğe oldukça yakın. Mars'tan örnek getirme fikri de bilim dünyasının gündeminde: NASA'nın Perseverance aracı 2021'den bu yana Jezero Krateri'nde kaya ve toprak örneklerini özel tüplere doldurup saklıyor. Bu örneklerin Dünya'ya getirilmesi planlanıyor, ancak görev yüksek maliyet ve takvim sorunları nedeniyle yeniden tasarlanma sürecinden geçiyor.

Gerçek planlarda ise filmdeki gibi bir senaryo özellikle önlenmeye çalışılıyor. "Gezegen koruması" adı verilen uluslararası kurallar, başka dünyalardan gelen örneklerin olası bir canlıya karşı en sıkı biyogüvenlik önlemleriyle saklanmasını öngörüyor. Örneklerin uzay istasyonunda açılması değil, Dünya'da, en tehlikeli virüslerin incelendiği laboratuvarlar kadar güvenli tesislerde incelenmesi planlanıyor. Bugüne dek Mars'ta hiçbir canlı ya da canlı izi kesin olarak bulunamadı.

Bir canlının uzun süre uyku hâlinde bekleyip uygun koşullarda yeniden etkinleşmesi ise tamamen hayal ürünü değil. Dünya'da bazı bakteriler ve mikroskobik su ayıları olarak bilinen tardigradlar, aşırı soğuğa, kuraklığa ve radyasyona dayanıp koşullar düzelince yeniden canlanabiliyor. Filmdeki organizmanın her hücresinin aynı anda kas, sinir ve görme hücresi gibi çalışması ise bilinen biyolojiyle açıklanamayan, kurgusal bir abartı.

Filmdeki istasyon tasarımı, uzayda yangın, hava sızıntısı ve modüllerin kapatılması gibi konularda da gerçek prosedürlerden izler taşıyor. Gerçek istasyonda her modül, bir acil durumda kapatılabilen kapaklarla diğerlerinden ayrılabiliyor ve astronotlar yangın, basınç kaybı ve zehirli gaz sızıntısı gibi senaryolar için düzenli tatbikat yapıyor. Ancak filmde gösterildiği gibi bilinmeyen bir örneğin istasyondaki ortak bir laboratuvarda doğrudan elle incelenmesi, gerçek bir görevde asla izin verilmeyecek bir uygulama olurdu. İstasyonda yapılan biyoloji deneyleri genellikle kapalı kutular ve eldivenli çalışma kabinleri içinde, çok katmanlı güvenlik önlemleriyle yürütülüyor. Böylece en küçük bir sızıntı bile istasyonun geri kalanına ulaşmadan durdurulabiliyor ve mürettebat, deneyle arasına her zaman en az bir koruyucu engel koyarak çalışıyor.

Neden izlemeli?

Hayat, uzayı ve uzay istasyonunu seven, gerilim filmlerinden de keyif alan izleyiciler için sıkı bir seçenek. Kısa süresi ve hızlı temposuyla tek oturuşta izlenebiliyor; istasyon içindeki uzun, kesintisiz kamera hareketleri ise ağırlıksızlığı perdeye taşıyan başarılı denemeler arasında. Film, izlerken heyecanlandırırken ardından şu soruyu düşündürüyor: Başka bir dünyada yaşam bulursak, onu nasıl ve nerede incelemeliyiz?

Kısaca

• Yıl: 2017
• Yönetmen: Daniel Espinosa
• Süre: 104 dakika
• Tür: Bilimkurgu, korku, gerilim
• Mekân: Uluslararası Uzay İstasyonu