Gagarin: Uzaydaki İlk İnsan (Gagarin: First in Space)

12 Nisan 1961 sabahı, Sovyetler Birliği'nin Kazakistan bozkırındaki fırlatma üssünden havalanan bir roket, insanlık tarihinde yeni bir çağ başlattı. Kapsülün içindeki 27 yaşındaki pilot Yuri Gagarin, uzaya çıkan ve Dünya'nın çevresinde dolaşan ilk insan oldu. Gagarin: First in Space, bu tarihî günü ve onu mümkün kılan yolculuğu anlatan bir Rus yapımı. Film, belgesel ile dram arasında bir çizgide ilerleyerek Gagarin'in hayatını, fırlatma gününün gerilimiyle iç içe aktarıyor.

Filmin ilginç bir ayrıntısı, süresinin Gagarin'in Dünya çevresindeki yolculuğuna yakın tutulmuş olması: 108 dakika.

Konusu

Film, Gagarin'in fırlatma rampasında roketin tepesindeki kapsüle yerleştirildiği andan başlıyor. Geri sayım ilerlerken Gagarin'in zihninde hayatının sahneleri canlanıyor: köydeki çocukluğu, savaş yılları, pilotluk eğitimi ve ailesi. Bu geri dönüşler, yerdeki uzay ekibinin roketi hazırlamak ve ilk insanlı uçuşu güvenle gerçekleştirmek için verdiği yorulmak bilmez mücadeleyle iç içe geçiyor.

Hikâyenin merkezinde bir seçim süreci de var. Sovyetler Birliği'nin dört bir yanındaki binlerce savaş pilotu arasından ilk kozmonot grubu belirlenmiş, en iyiler arasından ise yalnızca biri tarihe geçecektir. Pilotların hiçbiri, ilk uçuş için kimin seçileceğini bilmemektedir. Film, bu rekabeti ve dostluğu, kozmonotların zorlu eğitimleriyle birlikte işliyor.

Yapım ve oyuncular

Pavel Parhomenko'nun yönettiği film, Rusya'da 6 Haziran 2013'te Central Partnership tarafından vizyona sokuldu; İngiltere'de ise 2014'te ev videosu olarak yayımlandı. Yuri Gagarin'i Yaroslav Jalnin canlandırıyor; kadroda Mihail Filippov, Vladimir Steklov ve Vadim Mihman gibi oyuncular da yer alıyor.

Film eleştirmenlerden karışık tepkiler aldı. Oyunculuklar ve hikâye anlatımı beğenilirken, görsel efektler bazı eleştirmenler tarafından ucuz görünümlü bulundu. Devlet desteğiyle çekilmiş olması ve Gagarin'in uçuş sonrası hayatına hiç değinmemesi de eleştiri konusu oldu. Bir eleştirmen, filmin Gagarin'i fazlasıyla "temizlenmiş" bir kahraman olarak gösterdiğini yazdı. Öte yandan Gagarin'in ailesinin, daha önce kendisini konu alan iki farklı yapıma dava açmış olmasına karşın bu filmi desteklediği biliniyor.

Film, Sovyet uzay programının baş tasarımcısı Sergey Korolev ile genç kozmonotlar arasındaki ilişkiyi de hikâyenin önemli bir parçası yapıyor. Korolev'in kimliği o yıllarda devlet sırrı olarak saklanıyordu ve kamuoyu onun adını ancak ölümünden sonra öğrenebildi. Film, uzay programının bu görünmez mimarını ve ekibini, fırlatma günündeki sorumluluklarıyla birlikte gösteriyor. Gagarin'in ilk uçuş için seçilmesinde sakin karakteri, eğitimdeki başarısı ve mütevazı kökeninin rol oynadığı da sıkça dile getirilir.

Bilim ne diyor?

Vostok 1 uçuşu, mühendislik açısından da etkileyici bir başarıydı. Gagarin'in kapsülü, en alçak noktası yaklaşık 170, en yüksek noktası yaklaşık 330 kilometre olan eliptik bir yörüngede Dünya'nın çevresini bir kez dolaştı. Uçuşun tamamı yaklaşık 108 dakika sürdü. Kapsül büyük ölçüde otomatik olarak kontrol ediliyordu; mühendisler insanın ağırlıksız ortamda nasıl tepki vereceğini bilmediği için manuel kontrol kilitliydi ve gerektiğinde açılabilmesi için şifresi kapalı bir zarfla Gagarin'e verilmişti.

Uçuşun en az bilinen ayrıntılarından biri iniş. Vostok kapsülü, içinde insanla birlikte yumuşak iniş yapabilecek şekilde tasarlanmamıştı. Gagarin, atmosfere girişin ardından yaklaşık 7 kilometre yükseklikte kapsülden fırlatılarak kendi paraşütüyle ayrı bir noktaya indi. Sovyet yetkilileri bu ayrıntıyı yıllarca gizledi, çünkü o dönemin uluslararası havacılık kurallarına göre bir uçuşun rekor sayılması için pilotun aracıyla birlikte inmesi gerekiyordu.

Atmosfere geri dönüş sırasında Gagarin'in maruz kaldığı kuvvetler de ciddi bir sınavdı. Vostok'un balistik iniş profili, astronotu Dünya'daki ağırlığının birkaç katına denk gelen yüksek g kuvvetlerine maruz bırakıyordu. Savaş pilotlarının kozmonot olarak seçilmesinin önemli bir nedeni, bu tür yüklere dayanıklılıklarıydı.

Gagarin'in uçuşu, insan bedeninin uzay koşullarına dayanabileceğini gösteren ilk kesin kanıttı. O güne kadar bazı bilim insanları ağırlıksız ortamda yemek yemenin, yutkunmanın, hatta düşünmenin bile zorlaşabileceğinden kuşkulanıyordu. Gagarin uçuş boyunca gözlemlerini kaydetti, ağırlıksızlıkta yiyecek ve içecek tüketti ve sağlıklı biçimde döndü. Bu başarı, sonraki uzun süreli görevlerin önünü açtı ve uzay hekimliğinin temel sorularından birine ilk cevabı verdi.

Neden izlemeli?

Gagarin: First in Space, uzay tarihinin en simgesel günlerinden birini Sovyet bakış açısından anlatan nadir yapımlardan. Görsel efektleri büyük bütçeli Hollywood filmlerinin seviyesinde olmasa da Gagarin'in insani yanını, ailesine bağlılığını ve mütevazı kökenlerini sıcak bir dille aktarıyor. Uzay yarışının Amerikan anlatılarını izlemiş olanlar için tamamlayıcı bir bakış sunuyor. Üstelik film, bir insanın tek başına bilinmeyene doğru fırlatılmasının ne kadar büyük bir cesaret gerektirdiğini hatırlatıyor.

Kısaca

• Yıl: 2013
• Yönetmen: Pavel Parhomenko
• Süre: 108 dakika
• Başrol: Yaroslav Jalnin (Yuri Gagarin)
• Konu: Vostok 1 uçuşu, 12 Nisan 1961