Derin Darbe gerçek olsa: Bir kuyruklu yıldız çarpmasını ne kadar önceden görürüz?

Armageddon ile aynı yaz, 1998'de vizyona giren Derin Darbe (Deep Impact) aynı korkuyu daha sakin bir tonla anlatır. Genç bir amatör gökbilimcinin fark ettiği Wolf-Biederman kuyruklu yıldızı yaklaşık 11 kilometre (7 mil) genişliğindedir ve Dünya'ya çarpacaktır. ABD ve Rusya'nın yörüngede inşa ettiği Messiah aracı, kuyruklu yıldıza nükleer bombalar yerleştirmek üzere yola çıkar. Plan tam işlemez: kuyruklu yıldız ikiye ayrılır ve küçük parça Atlas Okyanusu'na düşerek dev bir dalga yaratır.

Derin Darbe, pek çok değerlendirmede rakibinden daha gerçekçi bulunan film olarak anılır. Bunun bir nedeni danışman listesidir.

Film ne gösteriyor?

Colorado Üniversitesi Boulder'ın 1998'deki duyurusuna göre filmin bilim danışmanlarından biri, üniversitenin Atmosfer ve Uzay Fiziği Laboratuvarı'ndan gezegen bilimci Joshua Colwell'di. Colwell senaryonun bilimsel doğruluğu ve kuyruklu yıldızların davranışı konusunda yapımcılara görüş verdi; belirli büyüklükteki bir kuyruklu yıldızın okyanusa farklı açılarla çarptığında ne büyüklükte dalga oluşturacağını da hesapladı. Danışmanlar arasında NASA Johnson Uzay Merkezi'nin eski direktörü Gerald Griffin, emekli astronot David Walker, Carolyn Shoemaker ve 1997'de hayatını kaybeden Eugene Shoemaker ile NASA JPL'den Chris Luchini de vardı.

Filmle aynı adı taşıyan gerçek bir NASA görevi de var: Deep Impact aracı 4 Temmuz 2005'te 372 kilogramlık bir çarpıcıyı saatte yaklaşık 37.000 kilometre hızla Tempel 1 kuyruklu yıldızına çarptırdı. Amaç saptırmak değil, kuyruklu yıldızın iç yapısını görmekti.

Kuyruklu yıldız neden asteroitten daha zor bir düşman?

NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi'nden Joseph Nuth, Brent Barbee ve Ronald Leung'un 2018'de Journal of Space Safety Engineering'de yayımlanan makalesi sorunu açıkça koyuyor. Asteroit çarpmaları kuyruklu yıldız çarpmalarından yaklaşık 100 kat daha sık beklenir; ama bir kuyruklu yıldız çarpması tipik bir asteroit tehdidinin 100 katından fazla enerji taşıyabilir. Sonuçta iki tehlikenin yıkıcı potansiyeli birbirine yakındır.

Asıl fark uyarı süresinde. Uzun dönemli kuyruklu yıldızlar güneş sisteminin dış bölgelerinden gelir, ilk kez görüldüklerinde çoğu zaman çok az vakit kalmıştır. Makale örnek olarak Siding Spring kuyruklu yıldızını veriyor: 3 Ocak 2013'te keşfedilen kuyruklu yıldız, 22 Ekim 2014'te Mars'ın 135.000 kilometre yakınından geçti. Keşiften Mars geçişine 22 aydan az zaman vardı.

Oysa yazarlara göre yüksek güvenilirlikli bir önleme aracını tasarlamak, üretmek, sınamak ve fırlatmak yaklaşık beş yıl sürüyor. Önerdikleri çözüm, tehdit ortaya çıkmadan aracı üretip depolamak; böylece onay verildikten sonra bir yıldan çok daha kısa sürede fırlatılabilir. Derin Darbe'deki Messiah'ın tehdit belirdiğinde neredeyse hazır olması, bu açıdan filmin en isabetli varsayımlarından biri.

NASA'nın gezegen savunma ofisi ne yapıyor?

NASA, Dünya için çarpma tehlikesi taşıyabilecek asteroit ve kuyruklu yıldızları bulma, izleme ve tanıma çalışmalarını yönetmek için 2016'da Gezegen Savunma Koordinasyon Ofisi'ni (PDCO) kurdu. Ofis, iki yılda bir ABD kurumlarıyla masa başı tatbikatlar düzenliyor.

Nisan 2024'te yapılan beşinci tatbikatta senaryo şuydu: daha önce görülmemiş bir asteroit yaklaşık 14 yıl sonra yüzde 72 olasılıkla Dünya'ya çarpacaktı; boyutu, yapısı ve uzun vadeli yörüngesi ise belirsizdi, asteroit Güneş'in arkasına geçtiği için yeni gözlemler en az yedi ay gecikecekti. Yaklaşık 100 temsilcinin katıldığı tatbikatın ön raporu, karar alma süreçlerinin ve risk toleransının net olmadığını, gerekli uzay görevlerini hızla hayata geçirme hazırlığının sınırlı kaldığını ve çarpma afet planlarının henüz tanımlanmadığını ortaya koydu. NASA'dan Lindley Johnson, büyük bir asteroit çarpmasını "insanlığın yıllar önceden tahmin edecek teknolojiye sahip olduğu tek doğal afet" olarak tanımlıyor.

Erken uyarı nasıl uzayacak?

NASA'nın kızılötesi uzay teleskobu NEO Surveyor, şu anki plana göre en erken Eylül 2027'de bir Falcon 9 roketiyle fırlatılacak. Beş yıllık taramada, 140 metreden büyük ve henüz bilinmeyen Dünya'ya yakın cisimlerin en az üçte ikisini bulması hedefleniyor. Bu boyuttaki cisimler büyük bölgesel yıkıma yol açabilecek kadar iridir; ABD Kongresi'nin hedefi de bunların yüzde 90'ından fazlasını bulmak.

Kuyruklu yıldızlar için ise ayrı bir hazırlık var: ESA'nın Comet Interceptor görevi, hedefi henüz bilinmeden üretiliyor. Planlara göre 2029'da Ariel ile birlikte fırlatılacak ve uygun bir kuyruklu yıldız bulunana kadar uzayda bekleyecek. Görevin amacı bilimsel olsa da, keşfedildikten kısa süre sonra ulaşılması gereken cisimlere "bekleyen araç" yaklaşımının ilk örneklerinden biri.

Bomba ve parçalanma

Filmde kuyruklu yıldızın ikiye ayrılması felaketi önlemez, yalnızca ikiye böler. Gerçekte de parçalanma gezegen savunmasında istenmeyen bir sonuç olarak görülür. Doğada bunun bir örneği izlendi: Jüpiter'in kütle çekimiyle parçalara ayrılan Shoemaker-Levy 9 kuyruklu yıldızının parçaları Temmuz 1994'te bir dizi halinde gezegene çarptı ve NASA'nın Galileo aracı çarpmaların bir kısmını doğrudan görüntüledi, Hubble da parçaları ve gezegende bıraktıkları izleri izledi.

Nerede haklı, nerede değil?

• Haklı: Kuyruklu yıldızlar kısa uyarı süresiyle gelebilir ve asteroitlerden daha hızlı, daha enerjik bir tehdittir.
• Haklı: Okyanusa düşen büyük bir cismin kıyılarda dev dalgalar yaratması bilimsel olarak ciddiye alınan bir senaryo; filmin danışmanı bu dalgaları hesapladı.
• Haklı: Önceden hazır bir aracın olması, kısa uyarıda tek şans olabilir.
• Abartılı: Bir yıldan kısa sürede büyük bir kuyruklu yıldıza insanlı görev göndermek bugünkü teknolojiyle gerçekçi değil; gerçek planlar insansız araçlara dayanıyor.

Sonuç

Derin Darbe'nin asıl başarısı, tehdidi bir aksiyon sahnesi değil bir hazırlık sorunu olarak göstermesi. Bugün de gezegen savunmasının en zayıf halkası teknoloji değil zaman: cismi ne kadar erken görürsek, elimizdeki seçenekler o kadar çoğalıyor.