Uzay tozu Kuiper Kuşağı'nda ağır oksijenli kadim bir su deposuna işaret ediyor
Science Advances'te 13 Kasım'da yayımlanan çalışma, stratosferden toplanan Kuiper Kuşağı kökenli toz parçacıklarının ağır oksijen izotoplu buzlardan değiştiğini ve dış Güneş Sistemi'nin ayrı bir su deposu olduğunu gösteriyor.

Neptün'ün ötesinde, Güneş Sistemi'ni çepeçevre saran ikinci bir kuşak daha var: Kuiper Kuşağı. Güneş'e daha yakın cisimlerin geçirdiği ısınma ve işlenme sürecinden büyük ölçüde kurtulmuş buzlu cisimler burada korunuyor. Science Advances'te 13 Kasım'da yayımlanan yeni bir çalışma, bu bölgenin su buzunun gezegenlerin yakınındaki sudan farklı bir izotop imzasına sahip olduğuna dair güçlü kanıt sunuyor. Kanıtın kaynağı ise Dünya'nın stratosferinden toplanan mikroskobik toz tanecikleri.
Çalışmanın başlığı "Dış Güneş Sistemi'nde ilksel bir ağır su deposu". Makalenin ilk yazarı NASA Johnson Uzay Merkezi'nden Lindsay P. Keller; Christopher J. Snead, Ming-Chang Liu ve Kevin D. McKeegan da yazarlar arasında. Çalışma NASA'nın Ortaya Çıkan Dünyalar Programı ve NSF tarafından da destekleniyor.
Ağır su nedir?
Oksijenin kararlı üç izotopu var: ¹⁶O, ¹⁷O ve ¹⁸O. Hepsinde sekiz proton bulunur; fark nötron sayısında. Hafif oksijenin sekiz nötronu varken, ağır varyantların dokuz ya da on nötronu var. Ağır oksijenli su moleküllerine bu nedenle "ağır su" deniyor. Makalenin özetine göre, dış Güneş Sistemi buzlarının fotokimyasal süreçler yüzünden ağır oksijen izotoplarınca zengin olduğuna inanılıyor, ancak bu oksijen deposunun kanıtı göktaşlarında son derece nadir.
Bu beklentinin kökeni, 2011'de Genesis görevinin getirdiği örneklerin analizine dayanıyor: Güneş, Dünya'ya ve çoğu göktaşına göre orantılı olarak daha fazla hafif oksijen içeriyor. Bu bulgu, eksik ağır oksijenin başka bir yerde, büyük olasılıkla dış Güneş Sistemi'nin buzlarında saklı olduğu fikrini doğurdu. Ancak oradan örnek toplamak çok zor ve pahalı.
Kanıt tozdan geldi
Ekip, bunun yerine doğal olarak Dünya'ya ulaşan gezegenler arası toz parçacıklarına (IDP) başvurdu. Çalışmaya göre stratosferden toplanan hidratlı (suyla etkileşmiş) parçacıklardan, Güneş'in enerjili parçacıklarının bıraktığı yoğun iz yoğunluğuna sahip olanlar Edgeworth-Kuiper Kuşağı cisimlerinden geliyor. Bu parçacıkların mineralojisi, öncül minerallerin düşük sıcaklıkta su ve karbondioksit karışımı akışkanlarla tepkimeye girip değişmesiyle oluşan hidratlı minerallerden oluşuyor.
Bu parçacıkların oksijen izotop bileşimleri, suyun kaynağının ¹⁷O ve ¹⁸O bakımından zengin buz olduğunu gösteriyor. Yazarlar bunu, dev gezegenlerin yörüngelerinin ötesinde, iç Güneş Sistemi malzemesinden büyük ölçüde yalıtılmış büyük bir ağır su deposunun varlığı için "ikna edici kanıt" olarak değerlendiriyor.
Neden önemli?
Dünya'daki suyun kökeni, gezegen bilimin en çok tartışılan sorularından biri. Suyun iç Güneş Sistemi'ne hangi cisimlerle ve hangi izotop imzasıyla geldiği modellerde önemli bir soru. Dış Güneş Sistemi'nde ayrı bir ağır su deposunun bulunması, bu modellerin test edilebileceği yeni bir ölçüt veriyor. Bunun yanında yalıtılmış olması, Güneş Sistemi'nin ilk dönemlerinde malzemenin bölgeler arasında ne kadar karıştığına dair ipucu taşıyor.
Makalenin yazarları yalıtımın nedeni olarak Satürn'ü, belki de buz devlerle birlikte, gösteriyor: Benzetimler, Güneş Sistemi'nin ilk birkaç milyon yılında Satürn'ün ötesinde bir basınç tümseği oluştuğunu ve bunun dış bölgedeki parçacıkların içe doğru sürüklenmesini yavaşlatmış ya da durdurmuş olabileceğini öngörüyor.
Sınırlar ve sıradaki adım
Çalışmada su doğrudan ölçülmedi; hidratlı minerallerin izotop imzasından geriye dönük çıkarım yapıldı. Bu nedenle özellikle suyun özgün oksijen izotop oranına ilişkin sayılar model tabanlı tahmin niteliğinde. Parçacıklar tek bir ana cisme bağlanmıyor; kökenleri genel olarak Kuiper Kuşağı cisimlerine dayandırılıyor.
Açık soru, benzer imzanın başka toz parçacıklarında, Kuiper Kuşağı cisimlerinde ya da kuyruklu yıldızlarda da bulunup bulunmadığı. Eğer bulunursa, dış Güneş Sistemi'ndeki bu su deposu bir istisna değil, gezegen oluşumunun genel bir izi olacak.
Bu haberi nasıl buldunuz?
İlk oyu siz verin

















