Betelgeuse'in yoldaşı bulundu: Betelgeuse B görüntülendi

Gökbilimciler sonunda gece gökyüzünün en ünlü yıldızlarından Betelgeuse'in yalnız olmadığına dair sağlam kanıt buldu. Fransız araştırmacı Miguel Montargès'in öncülüğündeki bir ekip, Avrupa Güney Gözlemevi'nin (ESO) Çok Büyük Teleskobu'nu (VLT) kullanarak, Betelgeuse'in etrafında dönen yıldız olan Betelgeuse B olması muhtemel cismin şimdiye dek elde edilmiş en net görüntüsünü aldı. Montargès, "Bu, yüzyıllık bir arayışın sonucu" diyor.

Montargès, "Betelgeuse'in tek olmadığını, sönük bir yıldız eşliğinde bulunduğunu gösterdik" diyor. Fransa'daki Paris Gözlemevi - PSL'de gökbilimci olan Montargès, bugün Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanan çalışmanın baş yazarı. Orion takımyıldızında yer alan, çıplak gözle kolayca görülebilen ve parlaklığı değişen kızılımsı bir yıldız olan Betelgeuse binlerce yıldır gözlemleniyor, ancak hâlâ gökbilimcileri şaşırtmayı sürdürüyor.

Montargès, "İşlenmiş görüntüleri görünce yerimden fırladım" diye anlatıyor. Başlangıçta Betelgeuse'in parlaklık değişimlerini açıklamak için öne sürülen olası eş, yaklaşık bir yüzyıldır aranıyor, ancak bugüne dek bulunamamıştı. 2024'te yayımlanan iki çalışma, o yılın Aralık ayında eşin Betelgeuse'ten en uzak noktada olacağını ve dolayısıyla daha kolay fark edileceğini sağlam biçimde öngördü. Montargès ve ekibi işe koyuldu: yıldızı Aralık 2024'te ESO'nun VLT'si ile gözlemlediler ve verileri işlemek için birkaç ay harcadılar.

Montargès, "Açıkçası, Betelgeuse B'yi öngörüldüğü gibi saptayacak duyarlılığa sahip olmadığımızı düşünüyordum" diyor ve ekliyor: "Öngörülenden daha kütleli olduğu için onu görebiliyoruz!" Başlangıçta yaklaşık Güneş kadar kütleli olduğu düşünülen Betelgeuse B'nin, yeni gözlemlere göre Güneş'in yaklaşık iki ila üç katı kütleye sahip olduğu ortaya çıktı. Montargès, "Bu kadar iyi incelenmiş bir yıldızın çevresinde, Güneş'ten daha kütleli ve daha parlak yakın bir eşi hâlâ keşfedebilmemiz dikkat çekici. Bilimin en güzel anlarından biri bu: yeni ve beklenmedik bir şey görmek" diyor.

Betelgeuse B, ESO'nun Şili'deki Atacama Çölü'nde bulunan VLT'sinin SPHERE cihazıyla doğrudan görüntülendi; yani yıldızın kendi ışığı saptandı. Bu eşin varlığına dair deliller daha önce de vardı; ABD'nin Hawaiʻi eyaletindeki Gemini North Teleskobu ile olası bir doğrudan saptama da bunlar arasındaydı. Ancak bu, Betelgeuse B'nin varlığına ilişkin şimdiye dek elde edilen en güçlü kanıt ve en net görüntü. Ortak yazar Anthony Boccaletti de Paris Gözlemevi'nde gökbilimci ve şöyle diyor: "Aslen ötegezegenleri bulmak için geliştirilen SPHERE'in ve gelişmiş görüntü işleme tekniklerinin, Betelgeuse gibi kütleli ve evrimleşmiş bir yıldızın çevresindeki eşi saptamada da üstün olduğunu görmek dikkat çekici."

Montargès, "Eşin gerçekten orada olduğundan emin olmak için bir yıl sonra yıldızın öbür tarafında onu yeniden gözlemlememiz gerekiyor, ama şüpheye çok az yer kaldı" diye ekliyor.

Birkaç yıl önce Betelgeuse gözle görülür biçimde sönükleşmeye başlayınca hem gökbilimcilerin hem de gökbilimci olmayanların ilgisini çekmişti. Evrimleşmiş bir süperdev yıldız olan Betelgeuse'in bir süpernova patlamasıyla öleceği bekleniyor ve sönükleşme bazı kişilerin yıldızın patlamak üzere olabileceğini düşünmesine yol açmıştı. Montargès'in önderlik ettiği bir gökbilimci grubu yıldızı ESO'nun VLT'si ile inceledi ve yıldızın aslında bir toz bulutu tarafından perdelendiğini buldu.

Betelgeuse B'nin olası saptanması, gökbilimcileri bu eşin Betelgeuse'in beklenen süpernova patlamasını nasıl etkileyebileceğini araştırmaya yöneltecek. Montargès, "Bu eşin kızıl süperdevin evrimi üzerinde bir etkisi olup olmayacağı sorusu gerçekten açık" diyerek sözlerini bitiriyor.

Daha fazla bilgi

Araştırma, Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlanacak "VLT/SPHERE images the candidate companion of Betelgeuse" (VLT/SPHERE, Betelgeuse'in aday eşini görüntülüyor) başlıklı makalede sunuldu.

Ekipte M. Montargès, A. Boccaletti, O. Flasseur, A. de Koter, J. Milli, P. Kervella, S. Ridgway, E. Bordier, E. Lagadec, A. K. Dupree, F. Backs, T. Calderwood ve P. Morgan yer alıyor.

Bu haber, ESO Gözlemevi tarafından yayımlanan metinden çevrilmiştir.