Freelancer (2003): oynanışı ve oyundaki gerçek Sirius, Newton fiziği bilimi

Freelancer, 4 Mart 2003'te çıkan bir uzay macerası ve ticaret oyunudur. Oyunu, Wing Commander serisiyle tanınan Chris Roberts'ın kurduğu Digital Anvil geliştirdi, yayıncı Microsoft Game Studios oldu. Oyun yalnızca Windows için çıktı. Hikâye 2960 yılında geçer: Güneş Sistemi'ndeki bir iç savaştan kaçan insanlar uyku halinde taşındıkları gemilerle uzak bir yıldız bölgesine, oyundaki adıyla "Sirius sektörü"ne varmıştır ve oyuncu burada geçimini sağlamaya çalışan bağımsız bir pilotun yerine geçer.

Bugün bile Freelancer'dan söz edilmesinin iki sebebi var: farenin imleciyle uçulan, joystick gerektirmeyen akıcı kontrol düzeni ve oyunun ömrünü uzatan modlama topluluğu. Bu sayfa hikâyeyi anlatmadan oynanışı, oyunun geliştirme sürecini ve oyunun uzay hakkında gerçekten doğru ve bilerek eğip büktüğü noktaları ele alıyor.

Nasıl oynanır?

Oyunda gemiyi fareyle yönlendirirsiniz: imleci hareket ettirdiğinizde geminin burnu o yöne döner, tıkladığınızda silahlar imlecin gösterdiği noktaya ateş eder. Bu, uzay oyunlarında o zamana kadar yaygın olan joystick ya da klavye düzeninden bir kopuştu. Vikipedi'nin aktardığına göre oyunda motor gücünü keserek sürüklenmek de mümkündür; yani geminin hızı bir ölçüde momentumun korunmasına göre davranır.

Oyunun temeli üç faaliyettir: dövüş, ticaret ve görev. Gemilerle it dalaşları yaparsınız, yıldız sistemleri arasında mal taşırsınız, madencilik yaparsınız ve karakterin hikâye görevlerini ilerletirsiniz. Gemi, silah ve bileşenleri alıp satabilirsiniz. Bazı mallar kaçak sayılır ve polis devriyelerinden saklanarak taşınmalıdır. Aynı yıldız sistemi içinde ticaret yolları ("trade lane") bir tür uzay otoyolu işlevi görür; yıldız sistemleri arası geçiş ise kapılarla yapılır.

Sirius sektöründe 48 bilinen yıldız sistemi vardır. Bu sistemleri dört büyük hanedan ("House") yönetir: Liberty, Bretonia, Kusari ve Rheinland. Vikipedi'ye göre bunlar Dünya tarihinden esinlenmiştir: Liberty 1920'lerin Amerika'sına, Bretonia Viktorya dönemi İngiltere'sine, Kusari şogunluk dönemi Japonya'sına, Rheinland ise ikinci sanayi devrimi dönemi Almanya'sına gönderme yapar. Bir de uyku gemilerinden biri olan Hispania'nın bozulması sonucu ortaya çıkan korsan grupları bulunur. Hanedanlarla itibarınız, istasyonlara inip inemeyeceğinizi ve yapay zekâ pilotların size düşman davranıp davranmayacağını belirler.

Hikâyenin kahramanı Edison Trent, "serbest pilot" adının gerektirdiği gibi esnek bir roldedir: oyunun sonuna kadar tüccar, korsan ya da ödül avcısı gibi oynayabilirsiniz. Ancak ana hikâye sinematiklerle ilerler ve diğer karakterlerle ilişkileri sizin seçimleriniz belirlemez. Seslendirmede Ian Ziering, Jennifer Hale, George Takei ve John Rhys-Davies gibi isimler yer aldı. Çok oyunculu modda sunucu başına 128 oyuncuya kadar destek vardı; ancak bu modda hikâye görevleri yoktu.

Oyundaki bilim

Freelancer bilim kurgudur ve ışıktan hızlı yolculuk, kapılar, uyku gemileri gibi kurgu öğelerini sorgusuz kullanır. Yine de oyunun uzay hakkında gerçek bilgiyle temas ettiği birkaç yer var ve bunlar, oyunun neden hâlâ sevildiğini de açıklıyor.

Gerçek Sirius nasıl bir yıldız?

Oyunun adını ödünç aldığı Sirius, gerçekten gece gökyüzünün en parlak yıldızıdır. Vikipedi'deki verilere göre Dünya'dan 8,61 ışık yılı uzaktadır, görünür parlaklığı −1,46 kadirdir ve ikinci en parlak yıldız olan Canopus'tan neredeyse iki kat parlaktır. Sirius tek bir yıldız değil, iki yıldızlı bir sistemdir: Sirius A Güneş'in yaklaşık 2,06 katı kütlede ve Güneş'ten yaklaşık 25 kat parlaktır; Sirius B ise bir beyaz cücedir, kütlesi Güneş'in yaklaşık 1,02 katıdır ama boyutu yaklaşık Dünya kadardır. Bu iki yıldız yaklaşık 50 yılda bir birbirinin etrafında döner ve aralarındaki uzaklık 8,2 ile 31,5 astronomik birim arasında değişir. Sirius B'nin varlığını Friedrich Bessel 1844'te öngörmüş, Alvan Graham Clark ise onu 31 Ocak 1862'de ilk kez doğrudan gözlemiştir. Yani Sirius sektörü fikri, gökyüzünün en tanınmış yıldızlarından birini bir bilim kurgu sahnesine dönüştürüyor. Ancak oyundaki 48 yıldız sisteminin gerçek Sirius'ta bir karşılığı olduğuna dair doğrulanabilir bir kaynak bulamadık; bunları kurgusal kabul etmek doğru olur.

Mesafe: 8,6 ışık yılı ne kadar uzak?

8,61 ışık yılı, bir ışık yılının günler cinsinden karşılığıyla hesaplandığında yaklaşık 3.100 ışık günü eder. Sitemizde haberini verdiğimiz üzere NASA'nın Voyager 1 uzay aracı, insanlık tarihinde Dünya'dan bir ışık günü uzaklığa ulaşan ilk araç olacak (bkz. Voyager 1 haberimiz). Yani insanın gönderdiği en uzak araç bile (Voyager sondaları), Sirius'un Dünya'ya uzaklığının yaklaşık 3.100'de biri kadar bir mesafede. Oyundaki gemilerin uyku halinde taşınması fikri bu ölçeğin sonucudur: bunca yolu birkaç insan ömründe almak için ya çok hızlı ya da çok uykulu olmak gerekir. Gerçek dünyada kış uykusuyla uzay yolculuğu henüz uygulanmış bir yöntem değildir; ayrıntıları Uzay Yolcuları yazımızda bulabilirsiniz.

Newton'un birinci yasası ve sürüklenme

Oyunun motoru kapatıp sürüklenmeye izin vermesi, uzay fiziğinin en temel kurallarından birini yansıtır. NASA'nın Glenn Araştırma Merkezi, Newton'un birinci yasasını şöyle özetler: durgun bir cisim durgun kalır, hareket hâlindeki cisim ise dengelenmemiş bir kuvvet etki etmedikçe sabit hızla ve düz bir çizgide hareketini sürdürür. Uzayda havanın sürtünmesi yoktur; bu yüzden motoru kapatan bir gemi durmaz, aynı hızla gitmeye devam eder. Oyun bu fikri bir ölçüde oyuncuya sunar. Ama fareyle uçmak aynı zamanda büyük bir kolaylaştırmadır: gerçek bir uzay aracında yönelimi değiştirmek için iticiler ya da dönen tepki çarkları kullanılır ve aracı durdurmak için ters yönde itki vermek gerekir. Fareyle uçmak, bu zorlukları oyuncudan saklayan bir kolaylaştırmadır. Uzay oyunlarında Newton fiziğinin farklı uygulamaları için Frontier: Elite II sayfamızdaki gerçek Newton fiziği bölümüne bakabilirsiniz.

Madencilik ve asteroitler

Freelancer'da madencilik bir oynanış etkinliğidir. Gerçek asteroitler de madencilik açısından zengindir: NASA'ya göre asteroit kuşağındaki cisimler kil ve silikat ağırlıklı C tipi, silikat ve nikel-demir içeren S tipi ve metalik nikel-demirden oluşan M tipi olarak ayrılır. Mars ile Jüpiter arasındaki bu kuşakta çapı 1 kilometreden büyük 1,1 ile 1,9 milyon asteroit olduğu tahmin ediliyor, ama tüm asteroitlerin toplam kütlesi Ay'ınkinden azdır. Bu rakamlar, kuşağın çok sayıda ama toplam kütlesi küçük cisimden oluştuğunu gösterir. Bu cisimler hakkında genel bilgi için asteroitler sayfamıza bakın.

Ekonomi: oyunun bilerek yaptığı sadeleştirme

Oyunun ekonomisi, geliştirme sırasında vaat edilenin altında kaldı. Vikipedi'deki aktarıma göre ticaret planlanan dinamik piyasa yerine sabit mal fiyatlarıyla çalışır ve eleştirmenler bunu bir eksiklik olarak not etmiştir. Gerçek ekonomilerde fiyat, arz ve talebe göre değişir; sabit fiyatlı bir sistemde ise oyuncu genellikle en kârlı rotayı bir kez bulup tekrarlayabilir. Oyuncu eylemleriyle şekillenen dinamik bir ekonomi için başka oyunlara, örneğin X4: Foundations sayfamıza bakabilirsiniz.

Kapılar ve ışıktan hızlı yolculuk

Sistemler arasında kapılarla gitmek, gerçek fizikte karşılığı olmayan bir kurgudur. Genel görelilik denklemlerinin kuramsal "solucan deliği" çözümleri vardır ama hiçbiri gözlenmemiştir; konunun özeti filmlerdeki solucan delikleri yazımızda yer alıyor.

Geliştirme hikâyesi

Freelancer, Chris Roberts tarafından 1999'da duyuruldu. Oyun, 1999'daki E3 fuarında Game Critics Awards'tan dört ödül, bunların arasında "Fuarın En İyisi" ödülünü aldı. Microsoft, Digital Anvil'i Haziran 2000'de satın aldı ve Vikipedi'ye göre stüdyodan projenin hedeflerini küçültmesini istedi: otomatik uçuş kontrolü ve dallanan diyaloglar gibi özellikler terk edildi. Oyun, uzun bir gecikmenin ardından 4 Mart 2003'te çıktı; son yama olan 1.1 sürümü 6 Haziran 2003'te yayımlandı. Microsoft'un çok oyunculu sunucu desteği 2007-2008'de sona erdi ve resmî destek 8 Nisan 2008'de kapandı. Digital Anvil 2006'da dağıtıldı ve Xbox 360 için planlanan devam oyunu Project Lonestar iptal edildi.

Chris Roberts sonrasında Cloud Imperium Games'i kurarak Star Citizen projesine yöneldi; Vikipedi, Star Citizen'ı Wing Commander ile Freelancer'ın ruhani devamı olarak tanımlıyor.

Etkisi ve ödülleri

Oyun çıktığında genel olarak sıcak karşılandı. Vikipedi'nin derlediği puanlara göre Metacritic'te 100 üzerinden 85 aldı; IGN 10 üzerinden 9,2 verdi ve oyunu Mart 2003'ün oyunu seçti, GameSpot 8,3, Eurogamer 8 puan verdi. Eleştirmenler özellikle ekonominin sadeleştirilmesini not etti. Asıl uzun ömürlü etkisi modlama topluluğundan geldi: topluluk oyuna büyük gemiler, yeni gruplar ve çeşitli diğer yapımlardan uyarlanmış gemiler ekledi.

Hangi platformlarda var, Türkçe mi?

Freelancer yalnızca Windows PC için çıktı. Oyun 2003'te Microsoft'un ücretli perakende ürünüydü. Bugün Steam'de listelenmiyor; resmî bir dijital satış kanalı olduğunu doğrulayamadık, bu yüzden güncel edinme yolu için güvenilir bir bilgi veremiyoruz. Türkçe arayüz ya da altyazı desteği konusunda doğrulanmış bir kayıt bulamadık; Türkçe desteği olduğunu varsaymayın. Çok oyunculu mod, resmî sunucuların kapanmasıyla sona erdi.

Kimlere uygun? Benzer oyunlar

Freelancer, ağır bir simülasyon değil, akıcı bir uzay macerasıdır; fareyle rahat uçmak, ticaretle gemi büyütmek ve basit bir hikâye izlemek isteyenlere uygundur. Daha derin bir ekonomi ve evren isteyenler X3: Reunion ve X4: Foundations sayfalarımıza, güncel bir açık dünya uzay simülasyonu arayanlar Elite Dangerous sayfamıza bakabilir. Bilimle buluşan diğer oyunlar için 12 uzay oyunu listemiz de yardımcı olur.